Duizenden beekprikken en bermpjes worden met elektrische stroomstootjes opgeschrikt, opgeschept en overgeheveld naar een veilig plekje.

De Veluwe staat vooral bekend om zijn uitgestrekte bossen, heidevelden en zandverstuivingen. Minder bekend is dat er op de flanken van de Veluwe bijzonder helder water stroomt. Toch is juist dit stelsel van beken en sprengen op Europese schaal uniek.

Onder de Veluwe zit een grote waterbel, die wordt gevoed door regenwater. Dit water vindt ondergronds een weg naar lager gelegen plekken, om uiteindelijk af te vloeien naar de Rijn, de IJssel, de Eem en de randmeren. De mens heeft dit water naar zijn hand weten te zetten en het eeuwenlang ingezet voor energieopwekking door middel van watermolens. Men gebruikte de relatief geringe hoogteverschillen op de Veluwe om het water netjes naar een watermolen te leiden en doorgaans zelfs naar een serie watermolens.

Bij iedere watermolen op de Veluwe hoort een spreng, een vergraven beek die ontspringt bij een of meer sprengenkoppen. Een sprengenkop is in feite een gat, dat tot op het grondwater is afgegraven. In dit gat komt water vrij dat gaat stromen. Het water wordt naar een watermolen geleid en daar opgevangen in een stuwvijver ofwel wijerd naast de watermolen, zodat de molenaar altijd een flinke voorraad water bij de hand had om zijn waterrad aan te kunnen drijven. Vorige week zaterdag ging ik in het Gelderse dorpje Vaassen op excursie naar de wijerd van de Cannenburcher molen en naar de sprengenkoppen van de bijbehorende Rode Beek.

Dubbelloof
De omgeving van kasteel Cannenburgh telde ooit zeventien watermolens. Om alle raderen van stromend water te kunnen voorzien, is het bijbehorende stelsel van sprengen steeds verder uitgebreid en verfijnd. Het eindresultaat is een ingewikkeld vlechtwerk van vier beken: Rode Beek, Nieuwe Beek, Geelmolense Beek en Hartense Molenbeek.
Het grappige is dat de kleur van het water per beek verschilt.

Het volledige artikel kunt u lezen in de bijlage ZOZ van het Nederlands Dagblad van zaterdag 30 januari 2010. Een los digitaal nummer kunt u hier kopen en lezen.

Reacties