Sinds haar zestiende komt Jet Holleman regelmatig in Parijs. Toen ze voor het eerst ging, duurde die reis nog zo'n zes, zeven uur, in zo'n rammelende D-trein. Maar de treinen werden beter en de route korter en sneller, vooral na de komst van de hogesnelheidslijn bezuiden Brussel en in Noord-Frankrijk.

Gek genoeg schuilt de tegenstrijdigheid erin, stelt Holleman nuchter vast, dat naarmate de route aan snelheid won, het uitzicht onderweg aan attractie verloor. ,,De reistijd werd korter, maar er viel minder te zien. Het tracé van de HSL omzeilt dorpen en steden, trekt bochten glad en vermijdt elk contact met het landschap.''

Hoog tijd om eens stil te staan, schrijft Holleman. ,,Tijd om het leven te leven met kleine stapjes en het te proeven met kleine hapjes. Tijd voor onthaasting. Tijd om langzaam te reizen. Daarom ga ik per stoptrein naar Parijs.''

Nostalgie
De langzame reizigster bleef niet in de trein zitten; ze stapte ook uit op alle (ruim honderd) stationnetjes onderweg. Voor de liefhebber biedt dit boek (waarover Holleman en Middelhoff twee jaar deden) daarom nostalgie van de puurste soort. En die nostalgie schuilt in de kleine, gewone dingen, waarvoor je oog moet hebben als je in de trein zit (of eruit stapt, op zo'n klein, onbekend stationnetje).

Holleman heeft dat oog. Ze stapt uit in Essen, net over de grens met België. Sterker: Essen is de eerste stopplaats in België. ,,In de regen loop ik door de Stationsstraat. Voor een stoffig raam hangt een verschoten voetbal-sjaal met Belgium erop. In arren moede stap ik binnen bij Frituur De Chalet . Onder het genot van een frietje probeer ik te bedenken wat België zo anders maakt dan Nederland. Ten eerste is een kleine friet hier groter dan een grote in Nederland. Ten tweede zijn de automobilisten hier buitengewoon voorkomend. Als je maar aanstalten maakt om de straat over te steken, remmen ze al af.''

Moestuintjes
Om dit soort dingen gaat het. Om de Jupiler kroegen, onderweg langs het spoor (en bijna altijd vlak naast het station). Om de moestuintjes die je ziet vanuit je treinraampje. De waslijntjes die in België toch net iets anders wapperen dan in Nederland. De houten hekjes, de stenen muurtjes, de stille begraafplaatsen, de rechte kanalen, gestage rivieren, de onbestemde rommelmarktjes onderweg, ineens zomaar naast de rails, de afgebrokkelde leisteenhuizen, de verstilde dorpskerkjes. Je ziet al deze dingen alleen maar omdat ze aan het spoor liggen en jij in de trein zit.

Je komt langs kleine, tikkeltje verpauperde jongetjes in trainingsbroeken op de straathoeken rond het station. Intussen verandert het landschap langzaam: van de strakke polder in Zuid-Holland rijd je via rommelig Vlaanderen naar heuvelachtig, agrarisch Noord-Frankrijk.

Het is, kortom, een heerlijk boek waarbij de indrukken (en herinneringen) als vanzelf uit de pagina's omhoog kringelen, maar waarbij je ook weer niet te lang moet mijmeren. Want dan krijg je tranen in je ogen, en loop je kans tegenstander te worden van welke vooruitgang dan ook maar.

N.a.v. De stoptrein naar Parijs.
Tekst Jet Holleman. Foto's Dolf Middelhoff. Uitg. Kunstmag, Zutphen, 2009. 228 blz. € 24,95.
Zie ook: www.destoptreinnaarparijs.nl

Reacties