De uitkomst en het tijdpad is bepaald. Maar de echte deelnemers zitten in hoge bomen van het eigen gelijk en roepen tegen elkaar dat de ander moet beginnen. Intussen probeert vredesgezant George Mitchell ze met beide benen op de grond te krijgen.

Er is in het vredesproces in het Midden-Oosten een nieuw begrip bijgekomen: de boom. Alsof het is afgesproken gebruiken de belangrijkste gesprekspartners allemaal bomen als beeld om aan te geven waarom het gesprek nu al een jaar vrijwel totaal stilligt. Vanaf het moment dat de kersverse president Obama een jaar geleden het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen als de prioriteit van het buitenlandbeleid betitelde, haperden de gesprekken. Na het aantreden van de regering-Netanyahu in maart vorig jaar kwamen ze helemaal stil te liggen.

De reden daarvoor, zo zei premier Netanyahu eergisteren, is dat de Palestijnen in een boom zijn geklommen waar het ze wel bevalt. ,,Mensen brengen hen ladders. Wij brengen hen ladders. Maar hoe hoger de ladder, hoe hoger ze klimmen.'' Wat Israël ook doet, zoals het opheffen van controleposten op de Westbank en het stilleggen van bouwactiviteiten in nederzettingen, het is nooit genoeg.

De Palestijnse leider Abbas alias Abu Mazen klaagt op zijn beurt tegenover de Israëlische president Peres, met wie hij nog wel regelmatig contact heeft, dat hij ,,door de Amerikanen in een hoge boom is gezet, waarna ze de ladder weghaalden''. Hij wordt door de VS wel afgeschilderd als de leider van de Palestijnen, maar krijgt tegelijk te weinig ondersteuning van de Amerikanen.

Minister Clinton heeft het intussen wel met die bomen gehad, liet ze weten na overleg met haar Jordaanse collega Nasser Judeh. ,,We moeten onze blik verleggen'', zei ze, ,,en in plaats van naar de bomen, moeten we weer naar het bos kijken''. Een aardige manier om te zeggen dat ze door de bomen het bos niet meer zag.

Duidelijke taal
Intussen doen Netanyahu, Abbas en Clinton precies hetzelfde: uit hun hoge boom naar de ander roepen wat die moet doen om bij elkaar te komen. De Amerikaanse regering heeft stevig ingezet op ronde twee in de reanimatiepoging van het vredesproces, dat ruim negen maanden weinig tekenen van leven heeft vertoond. Clinton wil het hu weer op de voeten zetten en op weg helpen. Netanyahu en Abbas moeten het ondersteunen, aangemoedigd door Mitchell. Voor de duidelijkheid heeft Clinton zowel einddoel als tempo vastgelegd. Op 8 januari gebruikte ze na de ontmoeting met Judeh 'ongebruikelijk duidelijke taal' om aan te geven hoe het gewenste vredesakkoord eruit moet zien. Van de heren Netanyahu en Abbas wordt het volgende verwacht: ,,een levensvatbare onafhankelijke Palestijnse staat, gebaseerd op de grenzen van 1967, met daarbij een overeengekomen uitruil van gebieden, en een Joodse staat met veilige en erkende grenzen die de latere ontwikkelingen recht doen en aan de Israëlische vereisten van veiligheid voldoen''. Of de heren dat maar binnen twee jaar wilden regelen, voegde Mitchell er later nog aan toe.

Clinton en Mitchell hebben de afgelopen twee weken vervolgens overlegd met andere leden van het Midden-Oosten Kwartet en Arabische staten over de details, hoe het vredesproces weer op weg moet worden geholpen.

Rakettensmokkel
Uit de boom van Abbas klonk meteen protest. Eerst alle en dan ook echt alle Israëlische bouwactiviteiten op zowel de Westbank als in Oost-Jeruzalem niet alleen tijdelijk stilleggen, maar helemaal stopzetten, is de eis. En 'een Joodse staat', die woordcombinatie wil nog maar steeds niet door het Palestijnse strottenhoofd.

Uit zijn boom heeft Netanyahu kennelijk nog eens goed rondgekeken en iets ontdekt. Die Palestijnse staat, daar zouden net als in Libanon en de Gazastrook, allerlei raketten naar binnen kunnen worden gesmokkeld, die dan eenvoudig centrale steden in Israël kunnen bereiken. Dat mag niet gebeuren, en dus kwam Netanyahu eergisteren met een nieuwe eis: Israël moet de ­militaire controle houden over de oostgrens van een toekomstige Palestijnse staat, als vertaling van 'de vereisten van veiligheid'.

Meteen werd het Palestijnse antwoord naar beneden geroepen: ,,Opnieuw wil Netanyahu een dictaat opleggen, in plaats van te onderhandelen'', onstateerde Saeb Erakat, de Palestijnse hoofdonderhandelaar. Daar komt, wat hem betreft, niks van in, ,,de Palestijnse staat zal geen enkele Israëlische aanwezigheid toestaan''.

Weerbarstig
Beneden loopt nu George Mitchell, bijzonder vredesgezant. Daar, op die weerbarstige grond van het heilige land, moet hij de 'gesprekspartners' bij elkaar aan tafel zien te krijgen. Met het heen en weer geroep wat de een van de ander wenst, is de kans daarop niet erg groot. De oude Israëlische president Peres, wiens naam bijna een synoniem is voor 'vredesonderhandelingen', hield Abbas daarom in een van hun gesprekken voor: ,,Begin met die onderhandelingen. Wat heb je te verliezen? Het is nu eenmaal onmogelijk een happy end aan het begin te hebben.'' Peres zei verder tegen Abbas dat deze met vuur speelt. Door de onderhandelingen maar uit te stellen, wordt de dreiging van een derde intifadah groter. Die zal niet alleen tegen Israël zijn gericht, maar ook inhakken op de stam van de boom waar Abbas, Fatah en de PLO in zijn geklommen.

Hetzelfde geldt voor Netanyahu. Het trotseren van de internationale en vooral Amerikaanse wens om in werkelijk gesprek te gaan met de Palestijnen en niet steeds de obstakels te benoemen, tast de steun van Washington voor Israël aan.

Tot nu toe geven de beide kampen nog geen krimp en blijven ze uit hun boomtop naar de ander roepen wat die moet doen. Mitchells onderhandelingstafel is nog leeg en voor het vredesproces geldt: vooral veel proces, geen vrede.

Reacties (1)