Hij schreef er Dieren eten over, een schokkend en overtuigend boek. De tijd waarin vegetarisme een onderwerp voor alternatievelingen was, is voorbij.

Jarenlang was Foer een vegetariër die zo nu en dan vlees at. Het was inconsequent, maar dat gaf niet: een eerlijk mens vertelt ook wel eens een leugentje, een zorgzame vriend doet soms ineens iets lomps. Na de geboorte van zijn zoon werd hij strenger voor zichzelf. Hij wilde zijn gedrag kunnen verantwoorden. Daarom zocht hij uit waar zijn vlees en vis vandaan kwamen, en deed ontluisterende ontdekkingen.

Zijn boek is een gemakkelijk leesbare reportage, voorzien van persoonlijke noten. Het is een speurtocht van een vader, die gevolgen zal hebben voor zijn eigen levensstijl en voor die van zijn zoon. De belangrijkste vragen die het beantwoordt, zijn: waar komt het vlees vandaan? Hoe wordt het geproduceerd? Hoe worden de dieren behandeld? Wat zijn de effecten van vlees eten voor de economie, de maatschappij en het milieu?

Foer verzamelde informatie uit wetenschappelijke publicaties, uit de vleesverwerkende industrie, van dierenbeschermingsorganisaties en uit eigen veldwerk. Hij gebruikte zoveel mogelijk verschillende bronnen, sprak voor- en tegenstanders van de bio-industrie, vegetariërs en vleeseters, biologische boeren en mensen met twijfels over biologische productie. Geregeld voorziet Foer zijn bevindingen van bespiegelingen, kanttekeningen en kritische vragen: de kip schijnt pijn te hebben, maar wat betekent 'pijn' bij een kip? Hoe functioneren de hersenen van een vogel? Wat is het verschil tussen een varken en een hond?

Autorijden
Foer pleit voor vegetarisme, maar is niet rigide. Hij toont begrip voor wat hij ,,fatsoenlijk'' vlees eten noemt. Er zijn biologische boeren die hun vee op grasland laten leven en het goed behandelen. Het vlees dat zij produceren, kan volgens Foer gegeten worden, hoewel kritische zin geboden blijft: hij trof ook biologische boeren aan die hun vee lieten lijden, onder meer door het te brandmerken, en boeren die het vee maar beperkt lieten grazen, zodat het veel bijvoeding nodig had. Zo is biologisch vlees, net als ander vlees, een aanslag op de voedselketen, want om een klein lapje vlees te leveren, moet een dier een hoeveelheid plantaardig voedsel hebben gegeten waarmee heel wat mensen hun maag hadden kunnen vullen. Wie toch vlees wil, moet uitzoeken of het komt van dieren die goed behandeld zijn en gegraasd hebben.

Dan nog kunnen mensen zich volgens Foer afvragen waarom ze het ene stuk vlees kopen en het andere laten liggen of lopen. Zoals de mensen vroeger hun eigen varken opaten, zo kunnen ze volgens hem nu evengoed hun hond laten slachten. ,,Honden zijn prachtig, en in veel opzichten uniek. Maar ze zijn buitengewoon gewoontjes als het gaat om hun intellectuele en belevingsvermogens. Varkens zijn volgens elke zinnige definitie van de begrippen net zo intelligent en hebben net zoveel gevoel.''

Dat het varken in de braadpan belandt en de hond voor de haard mag liggen, zegt veel over de mensen en niets over de dieren. Mensen geven het meest om wat dichtbij is en hebben verrassend weinig moeite, te vergeten wat er ver weg gebeurt. Er zijn dieren die dicht bij hen staan en dieren die veraf zijn. Vissen zijn veraf, de meeste mensen weten er weinig van, weten niet wat een vis kan en voelt. Ze eten kabeljauw, tonijn en zalm zonder te beseffen hoe deze dieren eerst op een pijnlijke manier gevangen zijn, of in krappe kweekvijvers hebben geleefd. Andere dieren kunnen goed behandeld zijn, bijvoorbeeld bij een biologische boer, maar voor vis geldt: elke vis die op je bord belandt, heeft een pikhouweel in z'n kop gehad, is over de zeebodem gesleurd of heeft op een andere manier geleden. Om nog maar te zwijgen van de 'bijvangst': de dieren en planten die bij de visvangst in zee per ongeluk meegesleept of -gezogen worden.

Urine drinken
De intensieve visserij is oorlog, schrijft Foer, evenals de intensieve veehouderij. Foers verslagen over kippen- en varkensfokkerijen zijn bloedstollend. Varkens krijgen slechte voeding en zijn zo gestresst van het opgesloten zitten, dat ze aan de spijlen van hun kooi gaan knauwen, onophoudelijk op de waterflessen duwen en urine drinken. Hun biggetjes worden vaak met afwijkingen geboren en lijden al jong: binnen 48 uur worden hun staart en hun hoektanden geknipt, zodat ze elkaar niet kunnen verwonden, en kort daarna worden ze gecastreerd, want dan smaken ze beter. Dit alles zonder verdoving. Pluimveehouders fokken vleeskippen op, een speciale soort, die opeengepakt in grote stallen op traliewerken zitten, in het volle licht, om weinig te slapen, veel te eten en daardoor hard te groeien. De spieren en het vetweefsel van deze kippen groeien aanzienlijk sneller dan de botten. Ze krijgen vreemde misvormingen, vochtophopingen en plotselinge stuiptrekkingen, met de dood als gevolg. De dieren zitten tussen de uitwerpselen en door het gebrek aan hygiëne krijgen ze vreemde kwalen, oogbeschadigingen, verlammingen en bloedarmoede. Volgens wetenschappelijk onderzoek in de Verenigde Staten raakt meer dan 95 procent van deze kippen met e-coli en salmonella besmet.

Het is eenvoudig te snappen dat vlees uit de bio-industrie allesbehalve gezond is. Er zullen wel wat goede bouwstoffen inzitten voor de mens, maar ook veel schadelijke stoffen en bacteriën. Veel vee uit de bio-industrie zit propvol medicijnen, die in het vlees terechtkomen. Door het eten van dat vlees, worden mensen resistent tegen antibiotica. En niet alleen het vlees is ongezond, het is ook slecht om in de omgeving van bio-industriebedrijven te wonen. De helft van de Amerikaanse kinderen die in een intensieve varkenshouderij opgroeien, heeft volgens Foer astma. Ook in de nabije omgeving komt twee keer zoveel astma voor als elders. De lucht is er vervuild, de grond ook. In de varkensmest zitten ammoniak, methaan, zwavelwaterstof, koolmonoxide, cyanide, fosfor, nitraten en zware metalen. Er zitten meer dan 100 microbiële pathogenen in die mensen ziek kunnen maken, zoals salmonella, cryptosporidium, streptokok en giarda. En niet alle stront is stront. Door de roosters in de stallen vallen ook nageboorten, dode biggetjes, kots, bloed, urine, naalden van antibioticaspuiten, gebroken flessen insecticide, haren, pus en lichaamsdelen.

Nietsontziend
Dieren eten gaat over Amerika, maar veel van wat in Amerika gebeurt, gebeurt hier ook. De intensieve veehouderij is in Nederland ook een nietsontziende industrie. Geregeld zijn er de laatste tijd, ook in deze krant, mensen die ertegen protesteren. Wie meer over de Nederlandse situatie wil weten, zou Het dierloze gerecht. Een vegetarische geschiedenis van Nederland van Dirk-Jan Verdonk moeten lezen (gerecenseerd in Het Katern van 10 april 2009). Beide boeken brengen harde feiten over de onwaardige manier waarop dieren behandeld worden om mensen aan goedkoop vlees te laten komen. Het is nauwelijks mogelijk onaangedaan te blijven bij het lezen ervan. De barbaarse omgang met levende wezens in een maatschappij die zich beschaafd noemt, gaat iedereen aan.

Dieren eten Jonathan Safran Foer. Uitg. Ambo, Amsterd
am 2009. 334 blz. € 19,95

Reacties (1)