Onderzoek naar intelligentieverschillen tussen blank en zwart was al vaker vatbaar voor kritiek. De Britse psycholoog Richard Lynn is het zwarte schaap onder zijn vakgenoten. Zijn specialisme, het meten van intelligentie, nodigt daartoe uit, want het onderwerp ligt gevoelig en kan op uiteenlopende manieren worden gemeten. Lynn raakte vooral omstreden door zijn onderzoek naar de intelligentie van Afrikanen.

In het boek IQ and the Wealth of Nations uit 2002 betoogden Lynn en de Finse psycholoog Tatu Vanhanen, dat het IQ van Afrikanen gemiddeld meer dan dertig punten lager was dan de intelligentie van Europeanen. Volgens Lynn verklaarde de lage IQ-score waarom Afrikaanse landen beneden de Sahara economisch gezien zo slecht ontwikkeld waren. Hij vond dat Groot-Brittannië geen emigranten uit Afrika meer moest toelaten.

Vier jaar later publiceerden Lynn en Vanhanen een onderzoek naar de verschillen in intelligentie tussen de Europese volken, IQ and Global Inequality . Zij betoogden dat Nederlanders en Duitsers de intelligentste volken van Europa waren: met een IQ van 107 lagen ze ver voor op bijvoorbeeld de Turken (90) en de Serven (89). De hogere intelligentie in het noorden zou te danken zijn aan het klimaat en het dieet. Door de koude moesten de mensen er meer mineralen en proteïnes eten, waardoor hun hersenen sneller groeiden. De boeken van Lynn en Vanhanen leken te bewijzen wat het vooroordeel al zo lang voor waar gehouden had.

Criminaliteit
De boeken toonden gelijkenis met een geruchtmakend boek van de Amerikanen Richard Herrnstein en Charles Murray. The Bell Curve. Intelligence and Class Structure uit 1994. Herrnstein en Murray bespeurden een sterke samenhang tussen iemands IQ en allerlei sociaal-economische factoren, zoals buitenechtelijke zwangerschap, criminaliteit en de hoogte van het inkomen. Hoe hoger het IQ, hoe kleiner de kans op buitenechtelijke zwangerschap en hoe groter de kans op een hoog inkomen. De IQ-score zou iemands maatschappelijke prestaties beter voorspellen dan de sociaal-economische status of het opleidingsniveau.

Het boek van Herrnstein en Murray kreeg veel kritiek, omdat het een verband suggereerde tussen ras en intelligentie. Onder zwarte Amerikanen kwamen criminaliteit en ongewenste zwangerschappen immers vaker voor dan onder blanke Amerikanen. Herrnstein en Murray adviseerden geen overheidssteun meer te geven aan arme vrouwen met kinderen, omdat die vrouwen vaak een lage intelligentie hadden. Ook dat riep veel protesten op. Toch vonden Herrnstein en Murray veel weerklank, waardoor het debat nog lang heeft voortgeduurd.

Herrnstein, die vlak voor de publicatie van The Bell Curve overleed, en Murray verwezen in hun boek naar eerder onderzoek van Richard Lynn. Evenals Herrnstein en Murray houdt Lynn van uitspraken die eigenlijk taboe zijn. Zo zei hij dat het IQ van vrouwen gemiddeld vijf punten lager is dan dat van mannen en dat oorlogen altijd door de intelligentste partij gewonnen worden, behalve de Tweede Wereldoorlog. Toen wonnen de geallieerden, omdat ze sterk in de meerderheid waren.

Fouten
Ondanks zijn lange staat van dienst als onderzoeker - zijn bibliografie begint in de jaren zestig - kreeg Lynn veel kritiek op zijn onderzoeksmethoden. De laatste klap die hij ontvangt, wordt uitgedeeld door enkele psychologen van de Universiteit van Amsterdam, onder leiding van Jelte Wicherts. Zij vergeleken Lynns bevindingen met meer dan honderd gepubliceerde studies naar het IQ van Afrikanen en constateerden dat Lynn zich aan elementaire methodische fouten schuldig maakte. Zo liet hij hoogscorende Afrikanen systematisch buiten beschouwing, waardoor het IQ van de Afrikanen werd gedrukt. Ook ging hij eraan voorbij dat de scores van Afrikanen niet zomaar met die van westerlingen te vergelijken zijn. Afrikanen hebben minder onderwijs genoten en zijn minder ervaren in het maken van tests, waardoor ze minder goed scoren. Over hun intelligentie hoeft het niets te zeggen.

Volgens Wicherts en zijn collega's scoren de Afrikanen nu even hoog als Nederlanders omstreeks 1950. Het gemiddelde IQ van Afrikaanse volwassenen stijgt en die stijging zal zich doorzetten als de omstandigheden in Afrika verbeteren. Zoals na 1950 ook in Nederland gebeurde.

Het onderzoek van Jelte Wicherts c.s. is gepubliceerd in de laatste aflevering van de tijdschriften Intelligence en Personality and Individual Differences.

Reacties