Extreemrechts is geen gelukkige classificatie, concluderen de vier onderzoekers uit Tilburg. Hun rapport 'Polarisatie en radicalisering in Nederland', inmiddels aangeboden aan de Tweede Kamer, handelt over allerlei vormen van radicalisme en dus ook over de PVV. Natuurlijk zien zij wel dat ook hier sprake is van radicalisering. Maar de beweging heeft geen extreemrechtse achtergrond en herkent zich daar ook niet in, betogen ze. De PVV moet dus beschouwd worden als een nieuw politiek verschijnsel.

De Tilburgers hebben gelijk. Zoals ze ook een goed punt hebben met hun titel.

De afgelopen jaren laten inderdaad een sterke polarisatie zien. Dat woord roept natuurlijk associaties op met de politieke polarisatie van de jaren zestig en zeventig. Toen keerde nieuw links zich met veel verbaal geweld tegen de zittende machten.

Op het eerste oog gaat het nu om iets anders, om migranten en vooral om de islam. Het is een frontale aanval op alles en iedereen die schuldig wordt geacht aan de multiculturele samenleving. Maar anders dan in de meeste landen gaat dit in Nederland niet hand in hand met antisemitisme of andere vormen van racisme. Alleen al daarin schuilt het verschil met extreemrechts, zoals bijvoorbeeld in België. Ook zal dat niet zo gauw warmlopen voor zoiets als homorechten.

In Nederland is eerder sprake van nieuwrechts, een tegenhanger van het linkse activisme van de jaren zeventig. Opvallender nog dan de verschillen, zijn de overeenkomsten. Ook nu is er sprake van polarisatie, inclusief veel populisme. Ook dit keer woedt er een opstand tegen de elite, al heet die dit keer de 'linkse kerk'. De opvallendste overeenkomst is de inzet. Het gaat ook om dezelfde waarden, de verworvenheden van de jaren zeventig. Van mondigheid (vrijheid van meningsuiting) en religiekritiek tot vrouwenrechten en homorechten. Voor veel aanhangers van nieuwrechts gaat het letterlijk om dezelfde emancipatiestrijd, dezelfde idealen van toen.

Links
Ook Wilders ziet het zo. Op 8 december zei hij op tv tegen Andries Knevel: ,,Dat is het rare. Vroeger waren het de linkse partijen van Nederland die opkwamen voor de rechten van de vrouwen, die opkwamen voor de rechten van de homoseksuelen, die opkwamen voor de rechten van minderheden. Zij laten het nu afweten. En wij als PVV, wij komen op voor die mensen, omdat links het nu laat liggen. Wij zeggen: de islam bedreigt die vrijheden, voor christenen, voor homoseksuelen, voor wie dan ook. Iedereen laat het lopen en wij komen daar voor op.,,

De verbazing in zijn stem was ongetwijfeld oprecht. Ook anderen hekelen het 'verraad' van links, dat de verworvenheden van de culturele revolutie verkwanselt. Om dezelfde reden kan anti-islamisme zo gemakkelijk samengaan met een afwijzing van alle religie. Voor velen is het verzet tegen de islam een voortzetting van de kerkverlating - ook al zo'n verworvenheid van toen.

Ook daarom is nieuwrechts een term die beter de lading dekt. En, niet onbelangrijk, waar alle betrokkenen zich in herkennen.

Johan Snel is als onderzoeker verbonden aan het lectoraat Religie in Media en Publieke Ruimte van de Christelijke Hogeschool Ede.

Reacties (4)