In de jaren tachtig was er een gewogen loting voor studenten die dokter wilden worden. Iedereen moest meeloten, maar met een hoger gemiddeld eindcijfer maakte je wat meer kans ingeloot te worden. Veel scholieren deden wat ik deed: moeilijke vakken, zoals Latijn, laten vallen om toch maar een hoog gemiddeld examencijfer te krijgen en daarmee een grotere kans om ingeloot te worden. En werden dan - net als ik - toch nog uitgeloot.

Dit systeem is in de jaren negentig wat gewijzigd, nadat een scholiere met een gemiddeld eindcijfer van een 9,5 tot drie maal toe werd uitgeloot. Een gemiddeld eindcijfer van 8 of hoger geeft nu automatisch toegang tot de studie geneeskunde.

Wat is eerlijker: loten of selecteren op grond van eindcijfers? Geen van beide. Wat de maatschappij zou moeten willen, is selectie op grond van kwaliteit. Wie later een goede arts of wetenschapper wordt, mag geneeskunde studeren. Maar valt dat te meten? Inmiddels zijn er steeds betere methoden om te voorspellen wie later een goede arts zal worden. Met behulp van deze methoden kan selectie plaatsvinden, beter dan met loting of eindcijfers.

Belangen
Het belang van de maatschappij is echter niet automatisch ook het belang van de universiteiten. De universiteiten hebben er belang bij dat de slimste studenten geneeskunde gaan studeren, of ze sociaal horkerig zijn of niet. Immers, een slimme student studeert snel en heeft een grotere kans af te studeren dan een minder slimme student. En de universiteit jaagt de studenten liefst zo snel mogelijk door de studie heen. Dat levert het meeste rendement op.

Minister Plasterk wil af van de loting en van de centrale selectie. Universiteiten mogen zelf bepalen wie ze toelaten tot de studie. En hoe ze dat doen. Selecteren op grond van motivatie of voorspelde capaciteiten kost een universiteit meer geld en moeite dan selecteren op grond van cijfers. Je moet je dus afvragen of de universiteiten hun verantwoordelijkheid oppakken en niet de gemakkelijke weg kiezen. Zolang selectie niet gebeurt op grond van geaccepteerde criteria waarmee voorspelbaar betere toekomstige artsen worden geselecteerd, is decentrale selectie net zo goed of slecht als loting of selectie op grond van haarkleur of favoriet gerecht.

Dat betekent niet meteen dat we van de numerus fixus af zijn: de opleidingscapaciteit is beperkt en valt niet zomaar uit te breiden. Loslaten van de loting betekent dus niet automatisch dat er straks meer artsen zijn om de voorspelde tekorten in sommige specialismen als geriatrie op te heffen.

Onderzoek
De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg heeft op verzoek van de Tweede Kamer onderzocht of de inkomens van de medisch specialisten en de totale zorgkosten omlaag zouden gaan als de numerus fixus verdwijnt. Meer artsen maken de spoeling dunner, daarmee wordt de zorg minder duur.

Minister Klink reageert terughoudend. Hij is bang dat uitbreiding van zorgaanbod (meer artsen) automatisch leidt tot een groter gebruik van de zorg en dus meer kosten. Op dit ogenblik is er al een redelijk stuwmeer van basisartsen aan het ontstaan die niet doorstromen naar opleidingsplaatsen voor specialist. De instroom in de vervolgopleidingen is namelijk beperkt. Willen we meer specialisten, met name in de impopulaire specialismen als geriatrie, dan moet de opleidingscapaciteit tot die specialismen worden uitgebreid. Met als risico: werkloze medisch specialisten.

Het fenomeen van werkloze artsen en specialisten kennen we uit de jaren tachtig en negentig. Op dit moment is er in de gynaecologie een klein tekort: de meeste vacatures kunnen worden opgevuld, en de afgestudeerde gynaecologen kunnen een baan vinden. Ten onrechte wordt wel gedacht dat een overmaat aan specialisten de inkomens en de kosten zal drukken. Dat is niet het geval: ook wanneer er weer een bus werkloze gynaecologen door het land zou rijden op zoek naar een vacature, dan zou de maatschap waarin ik zit niet opeens een extra collega aannemen als er geen werk voor is.

Wachttijd
Een goede opleiding kost geld. Een specialist in opleiding (aios), die al tenminste zes jaar studie achter de rug heeft, maar vaak ook nog wachttijd tussendoor, heeft een inkomen waarvoor vaak hard en onregelmatig moet worden gewerkt. Naast de 48 uur die ze per week werken, doet hij of zij vaak nog wetenschappelijk onderzoek. Deze aios het inkomen onthouden is weliswaar mogelijk, maar dan zal de aios ook geen 'productie' meer willen doen: geen diensten, operaties, spreekuren, bevallingen als hij of zij daar niet wat van leert. Het is dan maar de vraag hoeveel maatschappen in hoeveel ziekenhuizen nog geïnteresseerd zijn in het opleiden van specialisten. Immers, nu 'betaalt' de aios voor zijn of haar opleiding door ook een deel productie te doen.

Het oplossen van een probleem leidt vaak tot het ontstaan van een nieuw vraagstuk. Zolang niet alle scholieren die dokter willen worden geneeskunde mogen gaan studeren, zal selectie moeten plaatsvinden. Afschaffen van de loting is alleen zinvol als er een gegarandeerd betere vorm van selectie voor in de plaats komt.

Dr. G.J.E. Oosterhuis is gynaecoloog en opleider in Medisch Spectrum Twente te Enschede

Reacties (1)