Er bestaat een verband tussen de invoering van de Tweede Fase in het onderwijs en de teruglopende examenresultaten van vooral Latijn in de laatste jaren. De verklaring hiervoor is tweeledig: het aantal contacturen werd toen met een derde tot de helft verminderd en de toetsingsmomenten werden spaarzamer. Voor de moeilijke vakken Grieks en Latijn is veel contacttijd van groot belang, omdat de leerling bij zelfstandig werken snel vastloopt in een tekst en het dan opgeeft.

Verder ontstond bij vele leerlingen de gedachte dat leerwerk best uitgesteld kan worden tot vlak voor of zelfs tijdens de toetsweken, waardoor kennis niet beklijft.

Motivatie
Motivatieproblemen bij scholieren zijn van alle tijden en ze doen zich niet alleen voor bij studenten klassieke talen. De vraag is alleen welke mogelijkheden een leerling heeft om met die problemen af te rekenen. Door de wijze waarop Grieks (en in mindere mate Latijn) in het curriculum is geïntegreerd - althans op een scholengemeenschap, heeft een leerling in alle klassen van de bovenbouw de mogelijkheid het vak bij tegenvallende prestaties per direct te laten vallen. Dat is funest voor de motivatie.

Dan is er de relevantie van de klassieke talen. Hoewel dat een misverstand is (waartoe overigens docenten klassieke talen zelf vaak aanleiding geven), leeft bij velen toch de gedachte dat onderwijs van klassieke talen vooral een kwestie van rijtjes stampen en grammatica leren is. Als classici hun werk echter goed doen, besteden ze vanaf de eerste les al aandacht aan de cultuur waarvan de taal een exponent is.

Bakermat
De kunst is om vanaf de eerste les verbanden te leggen tussen de diverse talen die men op school leert en de klassieke talen; tussen de artistieke, sociale, maatschappelijke, theologische en andere aspecten van de Griekse en Latijnse teksten die gelezen moeten worden en die van onze huidige samenleving. Juist doordat Griekenland en Rome de bakermat zijn van veel kanten van onze West-Europese samenleving kan dat geen al te grote opgave zijn.

Vooral voor docenten en leerlingen van christelijke scholen kan daar een zeer aantrekkelijk aandachtsveld bij komen: het Nieuwe Testament bevat voldoende teksten die zelfs voor beginnelingen Grieks al interessant kunnen zijn; de Septuaginta (de antieke, Griekse vertaling van het Hebreeuwse Oude Testament) idem dito; de Latijnse Bijbelvertaling uit de latere oudheid, de Vulgata, is ook een bron van prachtige teksten, waarin leerlingen zich al spoedig met stichting kunnen verdiepen. Voor leerlingen uit de hogere klassen is het waardevol de betrekkelijke waarde van allerhande Bijbelvertalingen in te leren zien en daarmee het belang van kennis van de authentieke tekst, van de originele bewoordingen en van zelfstandige oordeelsvorming - hoe beperkt ook nog in dat stadium van taalverwerving.

Geniale Augustinus
De zaken die velen nu als nut en doel van het onderwijs van klassieke talen presenteren - analyseren, zorgvuldigheid, taalinzicht etcetera - zijn slechts neveneffecten van het leren lezen van Griekse en Latijnse teksten. Daar gaat het helemaal niet om. Het doel is kennis te maken met de grote Homerus, de provocerende Sokrates, de systematische Aristoteles, de ijdele Cicero, de manipulator Caesar, de geniale Augustinus en vele anderen.

Of een scholier deze mannen leert kennen door hun teksten alleen in het Grieks of Latijn, dan wel vooral aan de hand van een Nederlandse of Engelse vertaling, is wel een zaak van belang, maar niet van het allergrootste belang. Als ze hen maar leren kennen: laat niet de puber bepalen wat nuttig is, laten hun liefhebbende opvoeders en geschoolde docenten dat voor hen doen. Een grotere dienst kan men hen niet bewijzen.

Klaas Wierenga is docent klassieke talen aan het Greijdanuscollege in Zwolle.

Reacties