Obama slikte zijn ‘harde voorwaarde’ van een bouwstop in en Abbas zijn absolute weigering. Maar op de lange termijn kon Netanyahu wel eens de rietstaf hebben gebroken waar hij op leunt.

Het was absoluut méér dan een fotomoment, hield de chef-staf van het Witte Huis, Rahm Emanuel vrijdag vol op de publieke Amerikaanse zender PBS. Tegelijk benadrukt een van de deelnemers van de bedoelde ontmoeting, de Palestijnse ‘president’ Abbas, dat al van tevoren duidelijk was dat het niet meer dan een fotosessie zou worden, waar hij alleen aan deelnam om Obama een plezier te doen. Alleen premier Netanyahu zegt er niet veel over, die had belangrijker zaken aan zijn hoofd. Iran bijvoorbeeld, waar hij in de VN het nodige over duidelijk maakte.

Emanuel heeft gelijk. Het was absoluut meer dan een fotomoment. Het was een zware klap voor het aanzien van Obama en waarschijnlijk een Pyrrhusoverwinning voor Netanyahu.

In de Arabische en Israëlische pers gingen tot en met vrijdag de beschouwingen over de ‘topontmoeting’ nog volop door. De satellietzender Al Jazeera keek nog eens goed naar de beelden: twee breed glimlachende heren achter de tafel en een met een stuurs, afwezig gezicht. ,,Waarom ben ik hier eigenlijk, lijkt Mahmoud Abbas zich af te vragen’’, zo beschrijft Al Jazeera hem.

Maar over een ding zijn Arabieren, de meeste Amerikanen en zeker de Israëli’s het eens: in deze eerste ronde van het vredesduel rond het Midden-Oosten heeft Netanyahu Obama verslagen.

Volgas op ravijn af
De schade daarvan kan wel eens erg groot zijn. Om te beginnen voor de bijzonder gezaant voor het Midden-Oosten, George Mitchell. Vorige week liep hij zich het vuur uit de sloffen om Netanyahu en Abbas samen bij Obama aan tafel te krijgen, maar tegelijk had het Witte Huis een nederzettingengroot obstakel op de weg gelegd: Israël moest de bouwactiviteiten in de Westbank en Oost-Jeruzalem stilleggen. Abbas ging ferm achter Obama staan: als Israël zou doorgaan met bouwen, zou hij niet eens komen.

Maar Netanyahu, met achter zich een rumoerige rechterflank van Likud, gaf geen krimp. Het was als in de bekende klassieke film van James Dean: twee automobilisten die volgas op een ravijn afrijden, waarbij degene die het eerst opgeeft verliest. Obama knipperde en stuurde bij. Wel foeterde hij nog stevig na; Netanyahu en ook Abbas moeten nu eindelijk eens ophouden met het traineren van de vredesbesprekingen, anders.

Ja, anders wat? Obama dreigde met meer invloed van Hamas en andere terreurclubs als Israël en de Palestijnen geen onderhandelingen beginnen. Maar er komen niet zoveel raketten meer op Israël neer en Abbas heeft de zaak op de Westbank ook aardig onder controle. De heren vinden het wel best zo. Waarom nu al toegeven als er wellicht met hard pokeren meer uit te halen valt.

Hoe moet de bijzonder gezant voor het Midden-Oosten, George Mitchell, hier nu weer met gezag kunnen optreden? De eisen waar Mitchell een week lang nadrukkelijk aan vasthield, zijn aan de kant geschoven. Wie gelooft Mitchell nu nog als hij met zijn vuist op tafel slaat? In de harde context van het Midden-Oosten is zijn gezag zwaar beschadigd en de Arabische krant Dar al-Hayat schreef woensdag al dat ,,Mitchell niet verdient zijn diplomatieke leven te beëindigen temidden van mislukking, door een conflict in het Midden-Oosten’’.

Vernederende zwakheid
Maar de grootste schade lijdt het gezag van Obama. De koppen liegen er niet om: ,,Netanyahu was Obama te slim af’’, van Al Jazeera,  is nog een van de mildste. De Dar al-Hayat legt de verantwoordelijkheid voor het mislukken van Mitchells missie volledig bij Obama. In de Israëlische Ha’aretz begon vrijdag op de opiniepagina een artikel met ,,Obama faalde bij de top in New York.’’

Door niet vast te houden aan zijn eerdere ‘harde’ eisen is hij zijn gezag kwijt. ,,We zagen een vernederende demonstratie van zwakheid’’, zo beschrijft vandaag vredesactivist Uri Avnery de ontgoocheling van het linkse vredeskamp, dat zijn  hoop op Obama had gevestigd. En de Ha’aretz schildert wat er nog rest aan geloofwaardigheid van Obama’s ‘prioriteit van vrede’: ,,Zijn oproep voor een eind aan het conflict was in Jeruzalem, Ramallah, Tel Aviv en Hebron als regendruppels die langs een matglazen raam naar beneden glijden’’.

Hardste klappen
De prijs hiervoor kan hoog worden, voor Israël. Het heeft de rietstaf waar het zeker militair gesproken op steunt, geknakt. Wat overblijft is scherp en wanneer je er weer op moet leunen, kan het in je vlees snijden. Wil Amerika weer gezag herwinnen als belangrijkste bemiddelaar in het vredesproces, dan zal het zowel de Israëlische als de Palestijnse regering aan de tafel moeten dwingen op Amerikaanse voorwaarden. De stok die het daarbij moet gebruiken om de heren tot bezinning te dwingen, zal nu zwaarder moeten zijn dan voor de ontmoeting in New York. En de hardste klappen zullen op Israël neerkomen.

In zijn toespraak bij de VN hanteerde Obama al woorden die zo op de stok waarmee Israël geslagen wordt, kunnen worden geplakt. De Israëlische zender Arutz Sheva, die wordt gezien als spreekbuis voor de kolonisten, somde er bezorgd een aantal van op. ,,In ongebruikelijk harde termen’’, zo stelt de zender, maakte Obama duidelijk dat er ,,in Judea, Samaria en Oost-Jeruzalem een einde moet komen aan de ‘bezetting’ die begon in 1967’’. En opnieuw omschreef Obama de Israëlische aanwezigheid op de Westbank als ,,illegitieme nederzettingen’’. De Amerikaanse ex-ambassadeur bij de VN, de Republikeinse houwdegen John Bolton, trok daaruit zo zijn conclusie: Obama heeft Israël ,,in feite op het hakblok gelegd’’.

Dat doet geen recht aan de steun die Obama nadrukkelijk voor de Joodse staat heeft uitgesproken, maar dat Obama nog een keer recht op Netanyahu zal afgaan, is na deze week vrijwel onvermijdelijk geworden. Als dat tot een botsing leidt, kan Israël daarbij wel eens de grootste schade lijden.

Reacties