'Culturele angst voor de islam' en 'vertroebelende religieus-conservatieve elementen'. Zomaar twee veronderstellingen van Koert van Bekkum ( Nederlands Dagblad 29 augustus) bij de brief van 'prominenten uit de hele breedte van de Protestantse Kerk, die werd opgesteld met het oog op een ophanden zijnde synodale nota over de dialoog met de islam. Want hoe is het anders mogelijk, wil hij zeggen, dat zo'n brief zo breed wordt ondertekend? Van Bekkum zegt nog net niet dat de brief zou kunnen inhaken op Wilders-sentimenten.

Een beetje historisch besef kan geen kwaad. Initiator van de brief is mevrouw Hebe Kohlbrugge. In 2001 al gaf zij een bundel artikelen uit van haar overleden zuster Hanna (1911-1999), onder de titel 'De islam aan de deur'. Zuster Hanna was hoogleraar Iraanse taal- en letterkunde geweest aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Mede door haar verblijf in het Midden-Oosten en door veelvuldig contact met islamologen mocht ze islamkenner bij uitnemendheid heten. Haar boek, inmiddels ook in het Duits vertaald, deed veel stof opwaaien. Het werd omarmd en verguisd. Het woord pamflet werd zelfs gebruikt.

Hebe schreef in een voorwoord bij dit boek: ,,Ten overstaan van de islam leerde zij (Hanna) zien hoe het leven alleen dan tot zijn recht komt, als het zich door het geloof in Christus laat bepalen.'' En met H. Kraemer was ze van oordeel dat de grondtoon in de benadering van de islam moest zijn: 'k heb Jezus lief, Hij is mijn licht en kracht; waaraan ze toevoegde: ,,door de Heilige Geest''. Vandaaruit moest Hanna's zorg worden verstaan om de kerk, ,,die maar al te gemakkelijk een weg naar de islam wil vinden, die maar al te vaak het denken over de drieëenheid prijsgeeft om met de islam te spreken van de ene God van Abraham en alle woorden uit de Koran gelijkstelt aan de woorden uit de Bijbel.'

Zorg
Welnu, uit die zorg valt ook de brief te verstaan die nu bij de synode is bezorgd. Voor Hanna en Hebe Kohlbrugge was en is het geen vraag: De God en Vader van Jezus Christus is niet dezelfde als Allah, de god van de islam. God is ons in Jezus Christus zeer nabij gekomen, terwijl Allah een verre, afstandelijk ongenaakbare god is. Hanna Kohlbrugge noemt hem 'god van de leegte'. Zelf durfde ik het jaren geleden al aan om over een on-god te spreken. Laat de kerk in deze een helder, inderdaad 'algemeen christelijk' geluid geven. Dat is de boodschap van de brief, een steun in de rug voor de opstellers van een synodale nota.

In dat licht heeft Hanna Kohlbrugge de bazuin aan de mond gezet, in verband met de wereldwijde groei van de islam, de islamisering van het Westen in het bijzonder. Wie dat onder de noemer 'angst voor de islam' brengt vergist zich. Wie hier religieus conservatisme vermoedt eveneens. Tenzij conserveren is wat het betekent: bewaren; het bewaren van het christelijk erfgoed welteverstaan. Uit liefde tot Jezus, ja! En in bewogenheid om mensen.

De breedte van de kring van ondertekenaars komt Van Bekkum kennelijk verdacht voor, terwijl hij nochtans spreekt van een 'sterke brief'. Mooi toch dat een sterke brief zo breed wordt gedragen?! In de Tweede Wereldoorlog streden de Russen en de Engelsen samen tegen een gemeenschappelijke vijand. Het beeld van oorlog moet ik natuurlijk snel weer loslaten, om geen haat jegens moslims te suggereren. Maar er is wel sprake van een geestelijke strijd in de ontmoeting van christenen en moslims. We zijn geen broeders en zusters.

In de voormalige Hervormde Kerk is het meer voorgekomen dat mensen behorend tot verschillende modaliteiten een gemeenschappelijke zorg hebben uitgesproken. Dan bleken er (soms onvermoede) dwarsverbindingen tussen de modaliteiten te bestaan. 'Typisch hervormd', zei men dan. In andere kerken laat men zich wat minder makkelijk 'splitsen'. Misschien is dat ook wel de reden dat er vrijwel uitsluitend hervormden in de Protestantse Kerk onder de brief staan.

Verschillen
Ik besef zeer wel dat er bij de nadere uitwerking van bijvoorbeeld de christologie verschillen tussen de ondertekenaars openbaar komen. Zelf heb ik dat ook aangegeven voordat ik er mijn naam aan gaf. Als Van Bekkum het echter 'terecht' acht dat ,,het islamitisch godsbeeld niets kan met de belijdenis dat Jezus in zijn kruislijden de diepste openbaring is van Gods wezen'', waarom dan nog vraagtekens gezet achter de intentie van de ondertekenaars? Wat er staat is voor mij genoeg, ook waar mijn taalveld hier en daar anders is. Ik treed niet in de motieven van de andere ondertekenaars. Maar ieder die ernst maakt met de grondwoorden en grondgedachten van de Schrift moet tot de conclusie komen dat Allah niet de God van Israël is en niet de God en Vader van Jezus Christus. En dat Isa in de Koran niet de unieke plaats heeft die Jezus toekomt.

Beoordeel de brief op wat die theologisch heeft willen zeggen en aanreiken. Graag herinner ik aan het centrale artikel uit de grondslag van de (brede) Protestantse Kerk: ,,Betrokken in Gods toewending tot de wereld, belijdt de kerk in gehoorzaamheid aan de Heilige Schrift als enige bron en norm voor de verkondiging en dienst, de drie-enige God, Vader, Zoon en Heilige Geest''. Dat zegt geen moslim haar na. Daar mogen we de kerk, inclusief opstellers van een synodale nota, aan houden, in haar toewending naar de wereld van de islam. Juist als anderen binnen de kerk deze belijdenis negeren of met voeten treden.

Kom, broeder Van Bekkum, ga met ons en doe als wij. Want het gaat om niets meer en niets minder dan een algemeen christelijk geluid, zonder verborgen agenda.

Ir. Jan van der Graaf is een van bezorgde ondertekenaars van de brief aan de PKN over de dialoog met de islam.

Reacties