Opinieplein
Onbetwijfelde geloofskernen niet nodig
Geplaatst: 02 september 2009 07:50, laatste wijziging: 02 september 2009 12:23
door Boele P. Ytsma
Ds. Wim Rietkerk en Reinier Sonneveld lieten zich op deze pagina kritisch uit over internetpastor Boele P. Ytsma. Zijn boodschap dat de Bijbelse waarheid pas betekenis krijgt als deze door mensen beleefd wordt, zou Gods werkelijkheid relativeren en alles op losse schroeven zetten. Ytsma voelt zich niet begrepen en reageert.
15 reacties
28 waarderingen
Mijn boek Van de kaart , dat aanleiding geeft tot menig debat over twijfel is voor dat debat niet primair geschreven. Het is een reflectie op de twijfel en op het 'land voorbij de twijfel' en wil de twijfelaar een hart onder de riem steken.
Intussen roept het boek weerstand op bij gelovigen die mijn verhaal van twijfel op deze manier zelf niet kennen. Wim Rietkerk opende een tegenoffensief tegen de twijfel ( Nederlands Dagblad 22 augustus). Reinier Sonneveld (29 augustus) meende dat het tijd werd de twijfel uit de handen van de vrijzinnigen (waartoe hij mij rekent) terug te claimen. Want, zo meent hij, alleen binnen de traditie kun je twijfelen. Daarbuiten slaat de zekerheid toe. Zijn punt is duidelijk: ik sta buiten de traditie en grossier in vrijzinnige stelligheden. Waarom zoveel weerstand tegen een verhaal dat beide mannen zelf niet zeggen te kennen?
Ik vertel mijn verhaal, omdat ik heb gemerkt dat er tallozen zijn die het wél herkennen en zich onbegrepen voelen. De ontwrichtende geloofscrisis waarin mensen ongewild belanden, maakt hen eenzaam en daarin heb ik hen een hand willen reiken. Tegelijk heb ik geprobeerd te begrijpen wat de hedendaagse twijfel, die zich onder elke generatie meldt, ons vertellen wil. Het bleek het verhaal van postmodernisme te zijn.
Verwijten
Intussen lijkt het vermogen tot zorgvuldig lezen beide heren te zijn ontvallen: er worden mij dingen in de mond gelegd die ik niet geschreven heb.
Volgens Sonneveld ben ik niet meer op zoek - ik ben een gearriveerde vrijzinnige. En omdat ik een representant van die vrijzinnigheid ben, kan hij zonder problemen suggereren dat hij van mij 'van alles moet'. Hij schrijft: ,,Deze strengheid is typerend voor de vrijzinnige traditie waarin Ytsma is beland. Ik heb zelden zo'n bekeringsdrang gezien als onder vrijzinnigen. Ik moet altijd zoveel van hen...''
Sonneveld meent (kennelijk ook van mij) God geen 'hij' te mogen noemen, vrouwen niet van het voorgangerschap te mogen weren, alle religies even waardevol te moeten vinden en de historiciteit van de evangeliën en de opstanding te moeten betwijfelen.
Ik weet niet wat Sonneveld allemaal dwarszit, maar over mijn boek gaat het niet - ik spreek me over deze zaken niet uit. Van mij hoeft hij niets!
Tussenland
Rietkerk meent dat ik verdwaal in het mistige tussenland tussen woorden en werkelijkheid. En gelijk heeft hij - in dat tussenland leef ik! Maar volgens mij leven we daar inmiddels allemaal. Ik geloof dat woorden alleen betekenis hebben binnen een verhaal. Namen als 'Jezus' of 'Mohammed' verwijzen buiten de verhalen van religieuze tradities naar willekeurige mannen die voor ons niets betekenen. Alleen binnen het verhaal krijgen ze hun betekenis. Zonder verhaal geen betekenis - en dat geldt zelfs voor God. Daarin ligt het belang van een traditie: die vertelt het verhaal waarbinnen woorden betekenis krijgen en waarbinnen omgang tussen mensen zinvol wordt. Ik meen nog altijd in zo'n traditie te staan en noem haar de kerk.
De discipline die zich hiermee bezighoudt heet 'hermeneutiek' en geen eeuw was daarmee zo druk als de twintigste eeuw. Rietkerk lijkt de hermeneutiek te willen overslaan. Woorden verwijzen volgens hem rechtstreeks naar een werkelijkheid. Wat daar tussen zit, het filter van zijn eigen geschiedenis, zijn eigen 'psychische programma' en het filter van de cultuur, wenst hij niet te zien. Dat dat leidt tot ongelukkige communicatie blijkt als Rietkerk (net als Sonneveld) dingen in mijn boek leest die er niet staan.
Rietkerk zegt een offensief tegen twijfel te willen openen. Zijn werkelijke opponent is echter de hermeneutiek. Nauwkeuriger: zijn werkelijke opponent is het postmodernisme.
Nooit eerder waren mensen zich zo bewust van de relativiteit van waarheid dan in onze tijd. Waarheid als iets dat van buiten komt, zonder menselijke bemiddeling, bestaat niet. En als mensen ertussen zitten, spelen er menselijke belangen. In moderne termen: de link tussen een woord en de werkelijkheid wordt omgeleid - via mensen. Het is niet anders.
Achter de komma
Het wordt duidelijk bij de gewraakte woorden van H.M. Kuitert: ''Alle spreken over boven komt van beneden''. Ik haal ze met instemming aan, om daarna een komma te zetten. We kunnen er niet meer omheen: elk woord over boven wordt gehoord of gesproken door mensen - altijd zitten er mensen tussen. Mensen met hun verhalen, hun belangen, hun angsten en hun verlangen.
Maar is dat, zoals Rietkerk en Sonneveld suggereren, het einde van geloven? Ik zou zeggen: juist niet. Daar begint het pas. Het is immers nooit anders geweest: mensen zagen verschijningen, mensen trokken op met een Joodse rabbi, mensen maakten wonderen mee... en herkenden daarin God. Mensen zijn aan het woord, ook in de Bijbel. Eeltige mensenhanden schreven de heilige boeken. Maar daarmee is het niet uit. Daar staat een komma. Er blijft een geheim, een mysterie.
Mensen blijven Gods stem horen. De Bijbel blijft ons raken. De woorden van Jezus blijven mij uitdagen en confronteren en corrigeren. Ik hoor Jezus zeggen: ,,Het Koninkrijk van God is nabij!''
Daar hebben we geen vastgestelde inspiratieleer of onbetwijfelde geloofskernen voor nodig, maar een open hart. Een open hart en de moed om te gaan! En het vertrouwen om de veiligheid van onze eigen stelligheid te verlaten. Steeds weer opnieuw. Zei ik vertrouwen? Wat is dat anders dan: geloven? En dat kan ook in deze eeuw, in een postmoderne wereld. Dat kan, ook na de twijfel.
Boele P. Ytsma is als pastor verbonden aan de Protestantse Kerk in Nederland.
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
Reacties (15)
Pittig (02 september 2009 11:02)
Wow! Wat een degelijk stuk van Boele Ytsma. Wat een mooi vooruitzicht om
een weg als die van hem te gaan! Bedankt Boele!
Ben ook heel benieuwd wat Rietkerk en Sonneveld hierover te zeggen
hebben. Een boeiende discussie van enorm belang!
jedeha (02 september 2009 14:01)
Ik krijg de indruk dat deze meneer is afgestapt van de zekerheid dat de
Bijbel Gods Woord is, van Godswege door mensen is geschreven,
geïnspireerd door de Heilige Geest en dat hij de Godheid van de
Heere Jezus Christus loochent.
Zonde van de tijd om er een woord aan vuil te maken.
roeland (02 september 2009 14:35)
@jeheda
Je conclusie is wel heel vergaand. Over al die dingen heeft Ytsma niets
gezegd. Of toch ... mensen hebben het geoord van boven en het kot door
die mensen tot ons. Maar dat zegt u, samen met Petrus, ook. Over het
niet of wel God-zijn van Jezus Christus heeft Ytsma het niet gehad, dus
moeten wij hem geen woorden in de mond gaan leggen. Waardoor wordt dat
toch ingegeven? Ik lees niet dat Ytsma twijfjelt aan God of zijn Woord,
maar wel eens aan onze interpretaties daarvan. Dat lijkt me gezond .....
kaerel (02 september 2009 14:49)
Complimenten voor de nette reactie op beide opponenten. Het stuk van Sonneveld is nl. één langgerekte ad-hominem (waarin hij ook zelf nog eens veelvuldig stromannen gebruikt, blijkt nu) en in het nette stuk van Rietkerk ontbreekt de pointe m.i..
Johan ter Beek (02 september 2009 15:14)
@ Boele, mooi stuk! Spannende komma!!
@ jedaha, de overtuiging van de Bijbel Gods woord is, geïnspireerd
foor de Heilige Geest en belijden dat Jezus de incarnatie van de God van
Israel is, is op geen enkele manier in tegenspraak met de positie zoals
Boele Ytsma deze inneemt. Zelf geloof ik dat we God door de geschiedenis
bezig is met een enorm creatief proces om de chaos, het onrecht en de
doelloosheid van deze wereld weg te halen. God maakt een nieuwe
schepping en wil zijn koninkrijk en gerechtigheid brengen. Ik ontdek dat
proces doordat ik het grote verhaal van de bijbel lees en dus spreekt
God tot mij/ons (in kort uitdrukking: dit is Gods Woord). Deze
bemoeienis vind haar climax (de climax van het verhaal) in Jezus
Christus. In bijbelse termen wordt dit uitgedrukt met de woorden
"Zoon van God" of "een met de Vader". Dat zelfde
geldt voor de inspiratie door de Heilige Geest: een lezer van het
verhaal ontdekt deze levensadem: God schept door zijn woorden een nieuwe
mensheid. Maar dit geloof of vertrouwen is niet noodzakelijkerwijs een
dogmatische fundering. Zie het liever als een koffer waarin je je
overtuiging moet stoppen om op reis te gaan. Eenmaal aangekomen moet je
je dogma's uitpakken: dat is: ga het verhaal opnieuw vertellen en
uitleven.
FlorisJan1 (02 september 2009 16:31)
@Roeland, als men zegt dat niet aan het Woord getwijfelt wordt, maar wel
aan de interpretatie dan zegt men eigenlijk dat de bijbel niet
ondubbelzinnig kenbaarheid is. Dat terwijl de bijbel zichzelf wel
kenbaar acht; 'zoekt en gij zult vinden', 'het woord is een lamp voor
mijn voet'.
Of zoals Geelhoed dat treffend verwoord; de doorzichtigheid van de
Schrift houdt in dat het mogelijk is om met zekerheid de door God
bedoelde betekenis van de Schrift te ontdekken. Daartoe is wel de
verlichting van de Heilige Geest nodig. Ons menselijk verstand moet door
God geopend worden willen we de Schrift kunnen begrijpen. (Lucas 24:45 /
Toen opende Hij hun verstand zodat zij de Schriften begrepen). De leer
over de doorzichtigheid van de bijbel betekent overigens niet dat niet
erkend wordt dat er moeilijke schriftgedeelten zijn.
jedeha (02 september 2009 16:59)
Dat bedoel ik, zie onderstaand, er niet over spreken en het belangrijker
vinden om vanuit jezelf te spreken en jouw twijfels te verkondigen
i.pl.v. te proclameren wat de Schrift zegt en niet je eigen bedenkselen
als waardevol of zelfs als discussiepunt door te geven.
MAAR ik had erbij moeten zeggen en excuus dat ik dat niet deed: VAN
GANSER HARTE HOOP IK DAT IK MIJ VERGIS EN DAT YTSMA BEHOUDEN IS DOOR TE
GELOVEN IN HET VOLBRACHTE WERK VAN CHRISTUS.
Ik beluisterde zojuist een Bijbelstudie van Br. Dato Steenhuis. Het ging
over de Midianieten uit Richteren. Dit zijn de mensen (vertaald naar nu)
die de Heere Jezus aan de wereld "verkopen" en het Evangelie
trachten aannemelijk te maken door ervan af te doen.
Nu, ik dacht dat het gesprokene van recent was met het oog op wat we net
allemaal meegemaakt hebben en laat het nu van begin 80-er jaren zijn.
Richteren 8.. er staat boven: Midian verslagen.
Moet het nog een keer lezen en bestuderen, maar dat het ernstig is en
wij niet zomaar uit onszelf kunnen spreken mag toch wel duidelijk
zijn.
Aan @@roeland (02 september 2009 14:35)
@jeheda
Je conclusie is wel heel vergaand. Over al die dingen heeft Ytsma niets
gezegd
jedeha (02 september 2009 17:15)
PS.
Nog een keertje Ytsma's stukje gelezen. Helaas concludeer ik dat ik mij
niet vergiste en hij De Bijbel als door mensen geschreven beschouwt. En
hij conformeert zich aan Kuitert, hij zegt het zelf, maar wil dan een
komma plaatsen. Waarom?
Zelden zo'n vals stuk gelezen. Een beetje van dit en een beetje van dat.
SJZ (02 september 2009 21:14)
@Jedeha,
Inderdaad, de bijbel is door mensen geschreven. Daarom verschilt de
stijl ook van schrijver tot schrijver. De bijbel is geen letterlijk door
God gedicteerde brief (dat is bijvoorbeeld wel de visie die moslims op
de koran hebben). Als je Handelingen leest zie je dat ziektebeelden
nauwkeurig door de auteur beschreven worden; inderdaad was de schrijver
(Lucas) een arts. Het belijden van de kerk der eeuwen is dat de bijbel
van boven geïnspireerd is. NIET dat de bijbel van boven gedicteerd
is.
Overigens is er volgens de bijbel volgens de bijbel niet het woord van
God. Jezus, die was het Woord van God. Lees Johannes maar.
Pittig (02 september 2009 21:21)
@ Jeheda
Ikvind het mateloos aanmatigend dat u precies weet hoe het zit en alle
anderen niet (tenzij ze het met u eens zijn...) Misschien bedoel je het
niet zo, maar zo komt het wel over.
U zegt "dat wij niet zomaar uit onszelf kunnen spreken mag toch wel
duidelijk zijn." Er zijn er velen die zich op de bijbel baseren en
ze zijn het allemaal oneens over vele zaken. Van extreme charismatische
groepen tot zwaar bevindelijke gereformeerde stromingen. Ze geloven
allemaal dat de bijbel onfeilbaar is en willen daarnaar leven, maar
ondertussen kunnen jullie het nooit eens met elkaar worden en voltrekt
zich de ene scheiding naar de andere...
Zou het ook kunnen dat ook u in uw ideeën beperkt bent en dat de
zonde ook op uw verstand vat heeft? Wie zijn wij mensen dan om de ander
te beoordelen en weg te zetten met woorden als "zelden zo'n vals
stuk gelezen"?
En om u tot enige bescheidenheid te bewegen: ook in uw geloof zullen
vele heidense elementen schuilen. Viert u Kerst op 25 december? Gebruikt
u ook de normale Nederlandse namen voor de dagen van de week. U roept
daarmee oude Germaanse goden aan! Laat toch het oordeel aan Degene bij
wie het thuishoort! De plaats van Rechter der wereld is al bezet!
gideon (02 september 2009 21:50)
Het wordt duidelijk bij de gewraakte woorden van H.M. Kuitert: ''Alle
spreken over boven komt van beneden''. Ik haal ze met instemming aan, om
daarna een komma te zetten. We kunnen er niet meer omheen: elk woord
over boven wordt gehoord of gesproken door mensen - altijd zitten er
mensen tussen. Mensen met hun verhalen, hun belangen, hun angsten en hun
verlangen.
Paulus denkt daar duidelijk anders over en daar houdt ik mij aan:
Dit moet gij vooral weten, dat geen profetie der schrift een
eigenmachtige uitlegging toelaat; want nooit is profetie voortgekomen
uit de wil van een mens, maar door de Heilige Geest gedreven hebben
mensen van Godswege gesproken. II Petrus 1:20,21.
jedeha (03 september 2009 00:16)
Het gaat om GODS WOORD, ter verduidelijking, het gaat niet om mij.
Ik oordeel over niemands eeuwig Heil, daar ga ik niet over, dat weet u
best; maar wat iemand zegt beoordeel ik wel en toets ik aan Gods
Woord.
Als de Godheid van Christus geloochend wordt houdt alles gewoon op.
Ytsma spreekt op die manier.
Ik wilde dat ik me daarin vergiste.
Laat hij duidelijk zeggen dat hij gelooft dat.. Een Kind is ons geboren,
een Zoon is ons gegeven en men noemt Hem Wonderbare Raadsman, Sterke
God, Eeuwige Vader, Vredevorst.
Het gaat in deze tekst over de Heere Jezus Christus, Wonderbare
Raadsman, Eeuwige Vader, Sterke God, de Vredevorst.
Met wie wilt gij dan MIJ vergelijken, spreekt de Heere God.
druijf (03 september 2009 11:41)
Jedeha en gelijkgezinden, het kan prima zo zijn dat u vindt dat er
tussen de woorden "Bijbel" en "Gods Woord" een dikke
=-teken moet worden geplaatst, maar voor velen is dat niet zo en zijn
daar zelfs op stuk gelopen, zoals bijvoorbeeld Boele P. Ystma.
Helaas tonen uw aanmatigende reacties regelmatig aan dat R. Sonneveld
tevergeefs handelde in zijn poging de twijfel binnen het terrein van de
orthodoxen te plaatsen en de orthodoxie een tikkeltje romantischer te
maken dan zij doorgaans is.
Orthodoxie is in de regel niet spannend, maar liefdeloos en verstikkend
tegenover buitenstaanders. Dan gaat het me nu niet eens zozeer om het
inhoudelijke aspect van het geloof, maar om het gedrag wat dit bij (een
groot aantal van) de aanhangers ervan teweeg brengt.
Orthodox betekent ongeveer zoiets als 'de juiste mening zijn toegedaan'.
Twijfelen mag wel eens, in de zin dat je je soms wat onzeker voelt.
Structurele vraagtekens bij het beleden geloof zetten is echter not
done. Mensen dat wel doen, die er anders over denken en buiten de
lijntjes kleuren worden gedemoniseerd als moedwillige rebellen tegen een
vermeende overduidelijke waarheid. Ze tellen als mens daarom nog maar
half mee. Denk bijv. aan de woorden van A. Knevel, die het al eerder
nodig achtte te schrijven in deze krant over een zwarte lijst, zelfs
nadat hij zelf aan den lijve heeft ondervonden hoe het is om in het
verdomhoekje te zitten van zijn behoudende achterban.
"Wanneer je in een lijstje namen komt te staan, samen met ds. K.
Hendrikse en prof. dr. H. M. Kuitert, moet het wel heel slecht met je
gaan, althans in geestelijke zin."
(http://www.nd.nl/artikelen/2009/augustus/25/knevel-niet-in-kamp-van-de-
twijfelaars)
Ik kan wel vloeken als ik dit lees. Dit roept bij mij wat associaties op
met het Lukasevangelie. "O God, ik dank u dat ik niet ben zoals de
andere mensen: hebzuchtig, oneerlijk en overspelig, of zoals die
vrijzinnige daar!"
parsifal (03 september 2009 13:06)
Ik meen dat niet, zoals door druijf gesuggereerd wordt, het de gelovigen
zijn die de twijfelaars verachten, maar zoals veelal blijkt, de
twijfelaars de gelovigen. Waar het om gaat is dat noch Mozes noch Jezus,
noch Petrus, Johannes en Paulus in hun verkondiging twijfelaars waren.
En dat daarom degenen die twijfelen, de consequentie van die twijfel
dienen in te zien en te zwijgen, totdat zij weer in staat zijn de door
Petrus, Johannes en Paulus verkondigde boodschap door te geven. Want
geen mens is met de verkondiging van twijfel gediend.
Laat eenieder die het aan geloof ontbreekt daarom bidden, want ook
dàt is een gave Gods.
jaapnoordzij (04 september 2009 16:05)
De titel van het stuk doet sterk denken aan het beroemde / beruchte boek
van H. Kuitert "Het algemeen betwijfeld christelijk geloof".
Beide boeken, zowel dat van Kuitert als dat van Ytsma hebben op
hoofdlijnen dezelfde strekking. Inmiddels weten we waar Kuitert is
uitgekomen met zijn visie. Tot nu toe, ook in dit stuk, maakt Boele niet
aannemelijk dat zijn route ergens anders zal uitkomen dan bij een totale
afwijzing van de bijbel als woord van God. Dat heet vrijzinnig, ondanks
zijn heftige ontkenning.
Boele zegt terecht dat woorden alleen betekenis hebben binnen een
verhaal. Wanneer hij zegt dat hermeneutiek méér is dan een
methode en meer dan een reconstructie van de oorspronkelijke bedoeling
van de auteur dan neemt hij de verplichting op zich zijn verhaal te
onderbouwen. Maar dat doet hij niet in zijn boek. Het lijkt me ook
lastig want hij moet dan het werk van vele generaties theologen
hernemen. Dat doet of kan hij niet en het lijkt er dus op dat hij
eerder wil dat iedere gelovige zijn eigen verhaal construeert. Dat is
wel post-modern maar daarmee helpt hij hen niet want velen zullen dat
niet kunnen en zullen totaal verdwalen. Twijfel zaaien is niet zo
moeilijk.
RSS