,,Geloof speelt een grote rol bij alles wat ik doe. Ik heb er veel steun aan'', vertelt een jonge vrouw die is opgenomen in psychiatrische instelling Emergis in Kloetinge. Haar geloof is ook een bron van angst. In een kerk waar het bij Hemelvaart alleen maar over 'hellevaart' ging, kreeg ze last van de stem die ze al sinds haar vierde levensjaar in haar hoofd hoort. ,,De stem zei dat ik niet in de kerk hoorde te zitten, dat ik toch gestraft zou worden en dat ik maar beter meteen een einde aan mijn leven kon maken.'' Angstig vluchtte ze de kerk uit. ,,Alles wat in die kerk werd gezegd, drong dertig keer sterker bij mij door dan bij anderen'', blikt ze terug. ,,Er zitten gewoon mensen te knikkebollen onder de preek. Hoe kan dat, als er zulke dingen worden gezegd?''

De vrouw is een van de patiënten die aan het woord komt in een documentaire die donderdag op het symposium Tussen God en Gekte werd vertoond, een studiebijeenkomst over religieuze ervaringen. Psychiaters hebben te weinig aandacht voor zingeving en religie, vindt de Vlaamse psychiater Joris Vandenberghe. Hij was donderdag een van de sprekers op het symposium. ,,Wie in de geestelijke gezondheidszorg werkt, krijgt dagelijks met zingevingsvragen van patiënten te maken als 'waarom overkomt mij dit' en 'wat is de zin van het leven'. Toch leren we in onze opleiding nauwelijks wat over zingeving en religie'', aldus Vandenberghe.

Hij hoopt dat er in de psychiatrie meer aandacht voor komt, want zingeving is volgens hem wezenlijk voor het psychisch functioneren. Mensen zijn van nature op zoek naar zingeving en zogeheten zingevingsbronnen als religie, relaties met anderen en hobby's. Die zingevingsbronnen kun je ook weer kwijt raken, dat hoort erbij, volgens de psychiater. ,,Wie zin ervaart, heeft iets te verliezen.''

Tijdens een intakegesprek moet je al vragen naar iemands geloofsovertuiging of levensbeschouwing, vindt Vandenberghe. Als de patiënt stabieler is, kun je erover doorpraten. Psychiaters doen dit nauwelijks, constateert hij, terwijl het wel belangrijk is om te weten wat de achtergrond van een patiënt is, bijvoorbeeld om het risico op suïcide in te schatten. ,,Hoe kijken mensen aan tegen de dood? Is er in hun religieuze overtuiging een taboe op suïcide? Verlangen ze juist naar een leven na de dood?''

Bij mensen met een psychiatrische stoornis kan er iets zijn stilgelegd in het zingevingsproces, zegt hij. Zo zoeken depressieve mensen niet meer naar zin. Andere mensen hechten zich niet aan anderen, omdat ze bang zijn die 'zingevingsbronnen' weer te verliezen. Er zijn ook mensen die zingevingsbronnen missen, die eenzaam zijn, maar dat is volgens Vandenberghe een sociaal probleem dat tot zijn spijt vaak 'gepsychiatriseerd' wordt. Hulpverleners moeten het onderwerp zelf aansnijden, vindt hij, want de patiënt heeft schroom erover te beginnen. Psychiaters vinden het ook moeilijk om over God te beginnen, geeft Ria Wiggers, psychiater bij Emergis, toe. ,,Ik heb een keer aan een vrouw gevraagd 'geloof je in God?', omdat ze mijn vraag 'waar haal je je kracht vandaan?' niet begreep. Toen werd ze zo boos, dat ze meteen een andere psychiater wilde.''

Boze geesten
Als een patiënt zelf met een religieuze ervaring komt en bijvoorbeeld denkt door de duivel bezeten te zijn, gaat ze daarop wel in, sprekend vanuit haar eigen geloofsovertuiging. ,,Dan zeg ik altijd: Jezus is sterker dan de duivel, boze geesten hebben geen macht over ons, want we zijn bevrijde mensen'', vertelt ze.

,,Ik stel me professioneel op'', verzekert ze de zaal. ,,Ik ben psychiater. Als mensen blijven geloven dat ze bezeten zijn, stuur ik ze door naar een geestelijk verzorger, want ik word ingehuurd als psychiater, niet als geestelijk verzorger.''

Theoloog en PKN-dominee Sytze Ypma - die zelf niet gelooft in het bestaan van God - ziet overeenkomsten tussen wanen van psychotische mensen en religie. ,,Geloven in God kan dienen als psychisch houvast, net zoals een waan dat kan.''

Hoogleraar godsdienstpsychologie Jacob van Belzen van de Universiteit van Amsterdam vindt het logisch dat er overeenkomsten zijn. ,,Religie is iets van mensen en mensen kunnen op elk terrein ontsporen. Religieuze ervaringen hoeven ook niet bijzonder te zijn. Als je hier in Zeeland naar de kerk bent geweest, kun je na afloop zeggen 'ik ben gesticht'. Dat is ook een religieuze ervaring.''

Religie is breder dan zingeving, zegt Van Belzen in reactie op Vandenberghe. ,,Je hele leven wordt er door beïnvloed.'' Daarom vindt hij dat psychiaters naar iemands religie kunnen vragen. ,,Een psychiater is geen geestelijk verzorger, maar maak er geen dogma van. Een psychiater mag overal over praten, als hij maar duidelijk maakt welke pet hij op heeft.''

Reacties