De Iraanse pers kon er maar geen genoeg van krijgen. De Turkse premier Erdogan heeft forse kritiek op Israël, meldden de media vorige week in koor en hij is hier, bij ons! President Ahmadinejad maakte er een bijna nationale gebeurtenis van, waarbij hij niet vergat de hele wereld even mee te nemen. ,,Uw duidelijke standpunt tegenover het zionistische regime heeft een positieve uitwerking in de wereld gehad die ongetwijfeld alle landen gelukkig maakt'', prees hij Erdogan.

Dat geluksgevoel ,,in alle landen'' viel in het Westen wat tegen. Keert Turkije zich af van het Westen en de EU in het bijzonder, was de algemene vraag. Het antwoord daarop luidt verschillend, maar ten aanzien van de Turks-Israëlische relatie is het algemene oordeel wel dat die danig is bekoeld. Het afblazen van de reguliere gezamenlijke militaire oefening, 'Anatolische Adelaar', was daar immers een duidelijke aanwijzing voor. ,,Israël is een militaire bondgenoot kwijt'', luidde een voorlopige conclusie. Anderen gaan verder en stellen dat Turkije nu eindelijk z'n ,,ware gezicht laat zien''.

Kwaad
Maar dat is te kort door de bocht. Inderdaad heeft Turkije felle kritiek op Israël over het optreden in de Gazastrook. Premier Erdogan liep eind januari in Davos kwaad weg bij een vergadering waar ook de Israëlische president Peres aanwezig was. Daarna schaarde Turkije zich duidelijk achter het Goldstonerapport over het optreden van Israël in de Gazaoorlog. Toch heeft dit en het afblazen van de gezamenlijke oefening ook andere oorzaken. Israël dient daar meer rekening mee te houden, wil het Turkije als goede bondgenoot houden. Ook de VS en Europa moeten oog hebben voor de bijzondere positie van Turkije, dat een brugfunctie wil en wellicht ook kan vervullen tussen de westerse landen en de Arabische wereld.

Essentieel daarvoor is dat Turkije in de beide kampen als geloofwaardig wordt gezien. En dat is meteen het lastigste eraan. Het Westen accepteert een nauwe band van Turkije met landen als Iran en Syrië maar nauwelijks en andersom kijkt de Arabische wereld met het nodige afgrijzen naar de militaire samenwerking tussen het Turkse leger en Israël.

Bij dit alles speelt de al sinds juni 2001 met regelmaat herhaalde oefening 'Anatolische Adelaar' een bijzondere rol. Dat Turkije daarbij naar alle waarschijnlijkheid soms meer doet dan alleen oefenen, bleek tijdens de Israëlische aanval op de Syrische nucleaire installatie in 2007. De Israëlische jachtbommenwerpers hadden enkele extra brandstoftanks iets te vroeg afgeworpen, zodat ze op Turks grondgebied terecht kwamen en de Turkse krant Hürriyet een foto ervan op de voorpagina plaatste. De toenmalige Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Babaçan, speelde het noodzakelijke stukje toneel en bromde iets over 'het respecteren van soevereine grenzen', maar verder zweeg Ankara in alle talen. Later meldden Arabische en Israëlische media dat de Israëlische en Turkse inlichtingendiensten bij de aanval zouden hebben samengewerkt. Ankara bleef zwijgen.

Gekleineerd
Daarom was de felle reactie van Erdogan begin dit jaar zo opmerkelijk. De andere betrokken partij, Amerika, heeft nu een klein inkijkje gegeven achter de schermen. De voormalige Amerikaanse ambassadeur in Israël, Martin Indyk, vertelde de Jerusalem Post dat Erdogan zich ,,persoonlijk gekleineerd voelde'' door Israël, wat volgens Indyk de crisis in de verhouding verscherpt. De achtergrond van Erdogans gevoel ligt in een bezoek van de toenmalige Israëlische premier Olmert aan Turkije in december 2008, in het kader van de door Turkije gefaciliteerde besprekingen tussen Israël en Syrië. Olmert sprak met geen woord over de ophanden zijnde operatie in de Gazastrook. Toen die kort daarna van start ging, zat Erdogan tegenover de eigen regering en de Arabische wereld in zijn hemd en het beeld was dat Turkije wel nauw met Israël kan samenwerken, maar dat dit door Israël alleen wordt gebruikt voor eigen voordeel.

Korte metten
Er is wat Ankara betreft een stap van Israël nodig om de relatie als het ware weer op gang te helpen. Tegelijk wil Turkije dat wel, blijkt uit een aantal zaken. Zo benadrukte de nieuwe Turkse ambassadeur in Israël dat ,,goede relaties met Israël deel uitmaken van het wereldwijde streven van Turkije''. Maar het was Ahmadinejad die Erdogan het zetje gaf, zich duidelijk uit te spreken. Erdogan maakte korte metten met het geluk van de Iraanse president door tijdens een persconferentie in Teheran te verklaren dat Turkije de banden met Israël nooit zal verbreken. ,,Turkije zal de relatie met Israël op voet van gelijkwaardigheid voortzetten'', citeerden zowel de Turkse Zaman als de Iraanse Press TV de premier.

Dat zal pijn hebben gedaan aan de oren van Ahmadinejad: geen 'zionistisch regime', maar de staat Israël die gelijkwaardig is aan Turkije. In het hol van de leeuw heeft Erdogan zo duidelijk gemaakt wat hij meent en hij verdient daarvoor respect. Een mooie opdracht voor de Israëlische minister Eliëzer die deze maand naar Turkije gaat om daar over de samenwerking van beide landen te spreken.

Reacties