Vanuit het Wetenschappelijk Instituut (WI) van de ChristenUnie verscheen vorige week Voorwaarden voor vrede, een studie naar de islam en de integratie van moslims in Nederland. Het is een belangrijk rapport, omdat de kleinste regeringsfractie stevig stellingneemt in een kwestie waar PvdA en CDA grote moeite mee hebben. Nederlanders moeten niet te bang zijn om eens flink met elkaar te botsen, zo vindt WI-directeur Gert-Jan Segers. Want alleen door pijnlijke feiten te benoemen en te bespreken, kunnen de vrijheid van godsdienst en de democratische rechtsstaat worden gegarandeerd.

Met deze stellingname zet de ChristenUnie als een van de eerste politieke partijen een volgende stap in het proces van volwassenwording van het integratiedebat. Zaken vermijden of op elkaar schelden, lost niets op. Het gaat er juist om verantwoordelijkheid voor elkaar te nemen, als die zich onontkoombaar aandient.

In dat licht valt de Turkijeparagraaf in het rapport echter uit de toon. Net als voorheen stelt de partij dat Turkije in geografisch en cultureel opzicht geen Europees land is. Toetreding tot de Europese Unie (EU) is daarom vragen om moeilijkheden. Een geschiedenis en cultuur kun je nauwelijks veranderen. Het is daarom veel beter te denken aan een geprivilegieerd partnerschap, zoals eerder voorgesteld door Duitsland en Oostenrijk.

De ChristenUnie duwt Turkije dus van zich af en zet daarbij net als voorheen alles op de kaart van de cultuur. En dat is buitengewoon problematisch.

Enorm
Vooropgesteld: de verschillen tussen Turkije en de EU zijn enorm en de interne democratische situatie in Turkije is zorgwekkend. Maar het is problematisch om het daarbij steeds alleen maar te hebben over de cultuur.

Sterker nog, in het geval van de ChristenUnie is het zelfs onwaarachtig, onhistorisch en ook een beetje hypocriet.

Het alleen hebben over de cultuur is onwaarachtig: Europa heeft in het verleden beloften gedaan die meer inhouden dan een speciaal partnerschap. Onder druk van de opkomst van de Europese problemen met de islam gaan velen daaraan voorbij. Logisch, want de problemen zijn groot. Maar een politieke partij die zich christelijk noemt, zou anderen moeten aanspreken op de plicht die men met de gedane beloften is aangegaan. Uiteraard is gewone toetreding van Turkije tot de Unie een probleem. Maar zomaar van standpunt veranderen vergt een bredere verantwoording en wellicht zelfs excuus. Het is op zijn minst vreemd dat de ChristenUnie bewust aan dat morele probleem voorbijziet.

Alles zetten op de kaart van de cultuur is ook onhistorisch. Het rapport vergeet dat vanouds de culturele tegenstellingen tussen protestantse en rooms-katholieke landen in Europa ook volstrekt onoverbrugbaar werden geacht. De retoriek tegen de roomse 'ultramontanen' in protestantse landen was zonodig nog heftiger dan tegen moslims nu.

Als Europa daarom alleen naar de cultuur had gekeken, was er nooit duurzame vrede geweest. Het is daarom nodig het bezwaar tegen Turkije rechtstreekser te formuleren, namelijk in de vorm van een religiekritiek op de islam: 'Die religie kan nooit democratisch worden'. Maar dat is problematisch. Want wie durft er zo'n definitieve uitspraak te doen? Bovendien duw je Turkije ermee in de richting van het Midden-Oosten en het islamisme.

Twee maten
Ten slotte is het standpunt van de ChristenUnie ook een beetje hypocriet. Terecht verzet de partij zich in Nederland krachtig tegen het secularisme. Maar als een vanouds islamitisch land als Turkije de veel te strakke scheiding tussen kerk en staat relativeert, om religie een meer natuurlijke plek in het publieke domein te geven, heet dat ineens 'islamisering'.

Dat is toch duidelijk meten met twee maten. Bovendien verliest de partij uit het oog dat men zelf meer op de Turkse AK-partij in de regering lijkt dan men zelf wil doen geloven.

Al met al dringt zich de conclusie op dat de ChristenUnie op het punt van Turkije het eigen, plurale gedachtegoed verloochent en kiest voor een veel meer statische, christelijk-historische definitie van volken en grenzen. Dat scoort goed, want voor een toetreding van Turkije tot de EU bestaat nauwelijks draagvlak. Maar het is zeer de vraag of op deze manier Turkije en Turkse moslims in Nederland niet op een goedkope manier worden afgescheept.

Reacties (13)