Godsdienst suggereert waarheid. Godsdienst is gemeenschap-stichtend en als zodanig ondermijnend voor de individuele vrijheid. Het individu dat ten prooi valt aan de godsdienst wordt beknot in zijn vrijheid van denken, handelen, spreken en - wat nog het ergst denkbaar is - seksueel genot. Vrijheid van godsdienst als grondrecht moet dan ook direct ondergeschikt gemaakt worden aan die grondrechten waardoor de individuele vrijheid gewaarborgd wordt.

Dit werd niet alleen gezegd door doorgewinterde VVD'ers. Het liberale, of beter libertijnse denken, want liberaal is het natuurlijk niet echt, heeft zich evenzeer genesteld in partijen als GroenLinks en PvdA. Gestaag wordt door Plasterken, Halsema's en Ruttes onder het mom van de heilige individuele vrijheid gezaagd aan het goed recht op publieke en maatschappelijke manifestaties van godsdienst. Want niets maakt zoveel slachtoffers als institutionele godsdienst, het relict uit de barbaarse middeleeuwen. En zo kan een notoire relnicht als Gordon uitgroeien tot de held van libertijns Nederland. Omdat hij wel wilde, maar niet durfde demonstreren.

Paulus
De apostel Paulus verbindt vrijheid nadrukkelijk met waarheid, gerechtigheid en gemeenschap. Het individu ontleent zijn betekenis aan het lichaam van Christus. Van oudsher waren politieke ideologieën als het socialisme en het liberalisme zich ook bewust van de relativiteit van het individu. Het persoonlijke heeft waarde, maar een groot deel daarvan wordt bepaald door de bijdrage van het individu aan het geheel. De aanhangers van het nieuwe vrijheidsbegrip kunnen daar niet zoveel mee. Mensen als Verdonk, Wilders of Berlusconi hebben begrippen als waarheid, gerechtigheid en gemeenschap geschrapt uit hun woordenboek. Alles en iedereen wordt in dienst gesteld van de eigen narcistische wil.

Enkelingen zetten deze nieuwe vrijheid in om onbeschaamd medeburgers te beledigen, te choqueren of belachelijk te maken. 'Het mooie van vrije meningsuiting is dat je altijd weer verrast wordt door de schaamteloosheid van degenen die haar willen beknotten.' (Theo van Gogh) Vrijheid is het recht op onfatsoen geworden. En wanneer daar dan afwijzend of gekwetst op gereageerd wordt, speelt dit puberale individu de gekwetste en in zijn vrijheid bedreigde slachtofferrol.

X-factor
Niet alleen de politiek wordt hierdoor geraakt. Als de zin van het leven niet langer aan de gemeenschap ontleend kan worden lijkt exhibitionisme de enige weg te zijn waarlangs het individu betekenis kan geven aan zijn of haar eigen leven. Natuurlijk is dat niet voor iedereen weggelegd. De meesten krijgen de kans niet of hebben er de moed niet voor. Onbetekenend gaan zij door het leven, hun verlangens projecterend op het sterrendom dat de schijn van individualiteit en vitaliteit dagelijks op televisie en in andere media tentoonspreidt. Daar draait het al lang niet meer om kwaliteit, deskundigheid of professionaliteit.

Personality is wat wij zoeken en iedereen voelt direct aan dat dat iets anders is dan persoonlijkheid. Het gaat hierbij om looks, smart brains: de x-factor. Aan kerken of christelijke organisaties gaat dit natuurlijk niet voorbij. Niet langer nemen wij genoegen met getrouwe dienstknechten des Heren. Hoe zij zich verhouden tot de traditie is van relatief belang. Dat doorzien we allang niet meer. Wij willen voorgangers, musici, aanbidders en leiders met x-factor.

Boomsma
Uitgesproken voorbeeld van een christelijke personality cultuur is Arie Boomsma. In zijn volstrekt individualistische kruistocht tegen conservatief christelijk Nederland laat hij de hele wereld zien dat hij, Arie Boomsma, met lichaam en ziel, de mens is zoals God die bedoeld heeft. Als je wilt weten hoe lief God is, moet je naar het lichaam van Gods Arie kijken. Arie herschrijft de traditie en de christelijke zedenleer in zijn eentje. Zoals Verdonk en Wilders op even individualistische wijze het liberalisme een nieuwe betekenis willen geven. En de EO is Trots op Arie.

Maar misschien is dit nodig of passend, gezien de nood der tijden? Want toen ik deze week de interviewtjes met Boomsma las moest ik opeens aan het Bijbelboek Ester denken. Toen realiseerde ik mij opeens dat voor een personality cultuur ook moed nodig is. Model Wasti was haar positie snel kwijt, toen zij weigerde op te treden voor dronken mannen. En Esther mocht aan een geslaagde foto-shoot een machtige positie ontlenen, toen het er voor haar op aan kwam, was zij haar leven niet zeker. Wetteloze (en zedeloze) culturen bieden individuen weinig zekerheid. Daarin toch je nek uitsteken vraagt moed. En God kan dat soms op bijzondere wijze gebruiken. Voorzichtig oordelen dus.

Gods naam komt in het hele boek Ester overigens niet voor: wie een heldenepos schrijft waarin de Thora met voeten wordt getreden, weet wanneer hij over God zwijgen moet.

Wim H. Dekker is als docent sociologie verbonden aan de academie voor Sociale Studies en de Master Contextuele Hulpverlening van de Christelijke Hogeschool Ede.

Reacties (1)