Het kan zijn dat Boeddha en Jezus dan door elkaar gaan lopen, zegt ze. Haar vrijgemaakt-gereformeerde collega ter plaatse wil met haar in debat. Het boek van de protestantse ds. Klaas Hendrikse, Geloven in een God die niet bestaat , heeft opschudding veroorzaakt. Daarom verbaast het de vrijgemaakt-gereformeerde ds. Johan Plug (56) dat het zo stil blijft rond het boek Goddelijke vrijheid , van zijn protestantse collega in Hoogezand-Sappemeer, dominee Fennie Kruize (53). Ze gaan op 13 mei een ,,openbaar debat'' aan.

Goddelijke vrijheid is uitgegeven door Ankh-Hermes, dat doorgaans boeken levert voor de afdeling 'esoterie' in de boekwinkel. Fennie Kruize, die in Kampen theologie studeerde, voert inderdaad een warm pleidooi voor ,,esoterisch geloven''. Dat is ,,geloven van binnenuit'', gebaseerd op ,,een innerlijk weten''. Daar horen geen gezaghebbende dogma's bij. ,,Het eigen innerlijk bepaalt of iets wel of niet goed is en dat laat zich nooit in vaste waarheden vastleggen.''

'Esoterie' staat voor kennis die alleen voor ingewijden toegankelijk is, in tegenstelling tot exoterie: voor iedereen toegankelijke en begrijpelijke kennis. Esoterisch geloven, waar een waaier van denkbeelden onder valt, heeft oude wortels. Het gaat om de gnostiek zoals die zich ontwikkelde in de eerste eeuwen van het christendom en door de christelijke kerk is afgewezen - dat laatste bekritiseren de aanhangers. Zij voelen zich gesterkt door de vondst van een grotendeels gnostische bibliotheek van Nag Hammadi, Egypte, in 1945. Populair zijn tegenwoordig ook samenzweringstheorieën over de kerk die het ware inzicht zou hebben verdonkeremaand, zoals de vrouwelijke kant van het goddelijke. Een bekende naam is Dan Brown met zijn boek De Da Vinci Code (2004).

Beter

Kruizes boekje valt binnen een geestelijke stroming waarvan het aantal gelovigen lijkt te groeien. Op aangelegen punten komen zij precies bij het tegenoverstelde uit als de klassieke kerkelijke geloofsleer.

Zo is God volgens Kruize geen persoon buiten de mens, maar ,,een wijze van zijn'', een kracht, energie of vonk. Het goddelijke en het menselijke zijn niet van elkaar te onderscheiden maar versmelten. Jezus is niet het unieke vleesgeworden Woord van God, maar een ,,ingewijde, in wie de vonk van God volledig geïncarneerd, of vleesgeworden is''. De 'Christusgeest' die in Jezus was, is ook in andere mensen aanwezig, aldus Kruize. De mens is bovendien niet zondig en heeft geen verlossing van buitenaf nodig: de mens is goed en - van binnenuit - in staat tot beter.

Kerkscheuringen

De protestantse predikante duidt het traditionele kerkelijke geloof als dogmatisch, hiërarchisch en moraliserend. Zij brengt het in verband met kerkscheuringen, vervolgingen en uitsluiting. ,,Ook in de eenentwintigste eeuw halen nog steeds veel geïnstitutionaliseerde orthodoxe kerken hun bestaansrecht uit hun eigen dogmatisch ingevulde veronderstelde waarheden. Nog steeds worden mensen buitengesloten, vallen gezinnen uiteen en worden zelfs godsdienstoorlogen gevoerd, omdat men meent dat men slechts in eigen kring zalig kan worden. Zo worden bijvoorbeeld in evangelicale en orthodoxe kringen mensen die samenwonen en seks hebben voor het huwelijk en ook homoseksuelen van het avondmaal geweerd, uit bestuursfuncties gezet, en wordt hun een kerkelijke inzegening van hun huwelijk geweigerd''.

Lange tijd dacht Kruize dat de twee vormen van geloven - esoterisch en exoterisch - samen zouden kunnen optrekken in de kerk, of op z'n minst naast elkaar zouden kunnen bestaan. Voorwaarde is ,,volstrekte acceptatie van de gelijkwaardigheid van zowel de exoterische als esotersiche wijze van geloven''. Haar bekruipt echter het idee dat dit ,,een onmogelijke opgave is''. Ook voor Kruize blijken intussen niet 'alle wijzen van geloven' acceptabel te zijn. Niet acceptabel zijn dan vormen van geloven die ,,in zichzelf totalitair zijn en daarmee mensen hun eigen spirituele vrijheid ontnemen''. De kerk moet volgens de van oorsprong gereformeerde predikante een plek zijn waar ,,mensen op eigen wijze hun geloof mogen delen en beleven''. Wordt de kerk dan geen halve moskee, of lopen Bhagwan en Boeddha, Krishna en Jezus dan niet door elkaar? Ze werpt zelf de vraag op. Haar antwoord: ,,Het zou kunnen. Het enige wat telt is immers, dat het uit die ene geest van Christus is, die liefde heet. En die geest tref je toch niet alleen aan in het lichaam van Jezus van Nazareth? Die is toch ook in andere levens en daarmee ook in andere wijzen van geloven terug te vinden?''

Opdracht

Dat het stil blijft rond het boek van Kruize, vindt ds. Johan Plug niet kunnen. ,,Ik wil het in ieder geval niet aan me laten voorbij gaan'', schrijft hij in een aankondiging van het debat dat hij met Kruize gaat voeren. ,,Toen ik hier in Hoogezand-Sappemeer bevestigd werd, kreeg ik deze opdracht mee, volgens het formulier van mijn bevestiging: 'om alle dwalingen en ketterijen met Gods woord te weerleggen', 'in het openbaar en bij gelovigen thuis'. En daarom heb ik mijn collega uitgenodigd om met mij een openbare gespreksavond te organiseren (...) En zij heeft die uitnodiging aangenomen.''

Het debat - in Brandpunt, een gebouw bij de Ontmoetingskerk in Hoogezand-Sappemeer- zal geleid worden door Gerard Burger, voorzitter van de kerkenraad van de Ontmoetingskerk, waaraan Fennie Kruize is verbonden. Zowel Kruize als Plug was niet bereikbaar voor een toelichting.

De vriendinnen Fobia en Eleutheria

In het boekje van dominee Fennie Kruize figureren twee vriendinnen, Fobia en Eleutheria, telkens even in een ander tijdperk neergezet. Fobia staat voor angst en grijsheid. Zij laat zich leiden -

en dat kan niet meer verrassen - door de regels van de kerk, waar mannen de beslissingen nemen. Eleutheria staat voor vrijheid en blijheid. Zij laat zich leiden door haar hart, haar innerlijke weten. Dat brengt Eleutheria in moeilijkheden: ze wordt buitengesloten. De kerk van Fobia maakt haar het leven zuur door de eeuwen heen, tot vandaag aan toe.

En vandaag zou het wel eens kunnen zijn dat Fobia en Eleutheria ,,elkaar los moeten laten'', aldus Kruize. De Eleutheria van vandaag is een predikante die ook graag ,,alfacursussen'' aan jongeren wil geven, maar dan anders. Want bij haar staan de antwoorden niet vooraf vast, hoeven de neuzen niet dezelfde richting op komen te staan. ,,Er valt toch niets te vrezen? De jongeren maken toch hun eigen keuze?'' De Fobia van vandaag is echtgenote van de predikant die moeite heeft met zijn collega, dominee Eleutheria, waarin Kruize zelf te vermoeden is. ,,Hij waarschuwt zelfs mensen voor haar. Hoe leuk ze ook is, ze predikt het evangelie niet.'' Fobia herkent in Eleutheria ,,een enorme innerlijke vrijheid'', maar ,,angst besluipt'' Fobia ,,een beetje''. ,,Wat zal het betekenen voor haar positie, voor haar man, voor de kinderen, als hij zich meer met deze collega zal inlaten. Bovendien heeft ze (Euleutheria, red.) in ook in haar eigen gemeente problemen met mensen, die haar veel te vrij en veel te weinig aan regels gebonden vinden.'' Fobia vindt dat haar man Eleutheria maar geen ruimte moet geven. ,,En hij moet ook maar niet te veel met haar omgaan. Zij zal dat ook minder doen. Wel oppervlakkig aardig zijn, maar niet echt. Waar je mee omgaat, daar word je mee besmet. En stel je voor dat je toch ongewild iets van haar zonde op je zou laten.''

Eleutheria zit ook diep na te denken. ,,Zal ze nog één keer schrijven naar Fobia?'' Die brief komt er niet meer. ,,Het kost te veel negatieve energie nog langer duidelijk te maken aan mensen, die er niet aan toe zijn, wat ze bedoelt.''

Reacties (5)