Als autochtoon kon hij de harten van de Friezen bereiken met het evangelie. De namen van Willibrord en Bonifatius zijn bekend: zij brachten het evangelie in de Lage Landen. Maar Bonifatius werd vermoord (+754) en Willibrord (+734) bleef voor veel Friezen, Germanen en Saksen een buitenstaander, een verlengde arm van de christelijke Frankische koningen die hen wilden onderwerpen. Pas twee of drie generaties later kreeg het christendom hier echt voet aan de grond en daarvoor was een minder bekende prediker belangrijk: Liudger. Hij stierf vandaag twaalfhonderd jaar geleden.

Liudger was een jongen van het eigen volk. Hij werd geboren in 742, hetzelfde jaar als Karel de Grote. Zijn ouders waren vermogende Friezen, die christen waren geworden en vlak bij Utrecht aan de Vecht woonden. Zij stuurden hem naar de domschool, waar Liudger als jongen van twaalf de oude Bonifatius - die toen rond de tachtig was - ontmoette.

Hij studeerde in York, werd diaken en op zijn vijfendertigste priester. Bisschop Alberik stuurde hem op zendingsreizen naar het oosten en noorden, van Deventer tot Dokkum. ,,Hij wordt gezien als degene die voor elkaar kreeg wat Willibrord en Bonifatius niet konden voltooien'', volgens de overleden Liudger-kenner Klaes Sierksma.

Liudger was zelf een Fries, hij sprak de taal van het volk en was een van hen, schetste Sierksma: geen kouwe drukte, onderkoeld maar doelbewust en wars van status en autoriteit. Het verhaal gaat dat hij - in zijn latere jaren als bisschop - keizer Karel de Grote voor een afspraak liet wachten, omdat hij aan het bidden was. Hij was er allereerst voor God, dan voor zijn mensen en pas daarna kwam de keizer.

Beter dan zijn voorgangers kon hij de harten van de lokale bevolking bereiken. Daarbij hielp, volgens de overlevering, een aantal wonderverhalen. Met name de genezing van Bernlef, een blinde rondreizende zanger, maakte indruk. Die gebruikte zijn sonore stem voortaan om psalmen en Bijbelgedeelten onder het publiek te brengen in plaats van heidense verhalen.

Vluchten
Het viel ook voor Liudger nog niet mee: in het jaar 784, dus dertig jaar na de gewelddadige dood van Bonifatius, moest hij op de vlucht voor rebellerende Friezen. Hij gebruikte die ballingschap voor een reis naar Rome, waar hij paus Adrianus I ontmoette en onderweg het kloosterleven leerde kennen. Terug in Oost- en Noord-Nederland stichtte hij her en der kerken en kloosters, wat meehielp om het evangelie wortel te laten schieten. Pas door zijn werk en dat van tijdgenoten als Lebuïnus werd er ook buiten Utrecht een begin van kerkelijk leven opgebouwd.

Op diverse plekken in Nederland wordt de nagedachtenis van Liudger levend gehouden, vooral in rooms-katholieke kring. Bij de Bonifatiuskerk in Dokkum staat een standbeeld van Liudger. Er zijn diverse Ludgeruskerken, onder meer in Balk, Dronten, Oldehove, Loenen aan de Vecht en vroeger ook in zijn geboorteplaats Zuilen bij Utrecht, maar uitgerekend die is in 1993 gesloopt. In Drachten is een christelijke scholengemeenschap die Liudger heet.

Komende zondag wordt een gedenkteken voor Liudger onthuld aan de IJssel vlakbij Zutphen, de plek waar hij vanuit Utrecht overstak om de Achterhoek te kerstenen. Even verderop in Zelhem werd in 2006 het kerkje herbouwd dat Liudger daar stichtte. Op diverse plaatsen zijn er de komende dagen herdenkingen.

Net als Willibrord (Echternach in Luxemburg) en Bonifatius (Fulda in Duitsland) ligt Liudger buiten Nederland begraven. In 804 werd hij bisschop van Münster, waar toen de Achterhoek en de huidige provincie Groningen bij hoorden. Hij maakte veel werk van het opleiden van wat rooms-katholieken nu parochiepriesters noemen, en protestanten gemeentepredikanten.

Zondagochtend 25 maart 809 ging Liudger 's ochtends nog voor in een kerkdienst in Coesfeld, ten westen van Münster. Vandaar reisde hij een paar kilometer verderop naar Billerbeck voor de middagdienst. Maar hij werd onwel en stierf daar de volgende nacht. Hij ligt begraven op de plek waar hij woonde als zijn verplichtingen het toelieten, het door hem gestichte klooster in Werden, bij Essen in het huidige Roergebied.

Herdenking

Liudger wordt de komende dagen uitvoerig herdacht.

Vandaag (donderdag 26 maart 2009) gebeurt dat in Billerbeck, waar hij overleed.

Zondagochtend 29 maart 2009 houdt het aartsbisdom Utrecht een speciale eucharistieviering in de Sint-Willibrorduskerk in Vierakker, in de Achterhoek. Aansluitend wordt een gedenkteken aan de IJssel bij Den Elter onthuld. 's Middags is er een oecumenische Liudgerviering in de hervormde kerk in Wichmond, met bisschop Gerard de Korte en dominee Marianne Benard.

Aansluitend verschijnt een vertaling van een levensbeschrijving van Liudger uit ca. 1480.

Er loopt een Liudger-wandelpad tussen Zutphen en Aalten. Vorig najaar verscheen daarvan een routeboekje, verkrijgbaar bij de VVV's in de regio. Het plan is de route door te trekken naar Billerbeck.

Reacties