,,Het Woord van God is mijn eten en drinken en heeft voor mij absoluut gezag, in leer en leven. Bij mijn aantreden als universitair docent heb ik het ondertekeningsformulier, waarin je aangeeft achter de gereformeerde belijdenis te staan, van harte onderschreven.''

In krachtige bewoordingen neemt dr. Stefan Paas (1969) afstand van de bezwaren die zeven verontruste vrijgemaakt-gereformeerde predikanten indienden tegen zijn benoeming aan de Theologische Universiteit in Kampen (Broederweg).

Hij is er sinds januari dit jaar bezig met het opzetten van een masterstudie missionaire gemeente, een terrein waarop hij zijn sporen heeft verdiend. De christelijk-gereformeerde Paas - de enige niet-vrijgemaakte universitair docent in Kampen - was jarenlang evangelisatieconsulent van zijn kerken en gemeente-stichter in Amsterdam. Hij doet op dit moment als lector aan de Christelijke Hogeschool Ede onderzoek op het gebied van gemeenteopbouw en schreef diverse boeken over missionair-gemeente-zijn.

Pijn
De manier waarop de verontruste predikanten te werk gingen, heeft hem pijn gedaan, zegt hij. Ze kwamen niet met hun moeiten bij hem, maar brachten hun 'bezwaarbrief' meteen in de openbaarheid. ,,Dat heeft mij verrast. De bezwaren zijn overhaast gebracht en gebaseerd op een klein deel van wat ik geschreven heb. Mijn visie heb ik in de jaren na mijn promotie in diverse artikelen uitgelegd. Verdiep je beter in mijn standpunten, denk ik dan. Dan was dit allemaal niet nodig geweest. In deze stijl herken ik mij niet.''

Zelf heeft hij eerst een persoonlijk gesprek gehad met de predikanten, zegt hij, voor hij instemde met een interview over de kwestie. ,,Ze mogen best weten: dit heeft mij beschadigd.''

Heeft hij overwogen er de brui aan te geven? Nee, zegt hij zonder aarzeling. ,,Daarvoor is het doel te mooi. Ik wil met deze opleiding bijdragen aan de verkondiging van het evangelie in een cultuur die daar niet meer om vraagt.''

De bezwaarde voorgangers stellen dat Paas ,,Schriftkritische theorieën'' aanhangt en drongen aan op zijn vertrek - een verzoek dat inmiddels door de universiteit is afgewezen. Ze verwijten de theoloog dat hij de Bijbel niet ziet als ,,enige en betrouwbare bron'' die historische feiten bevat. In zijn proefschrift uit 1998 over scheppingsvoorstellingen bij enkele Bijbelse profeten staat dat de uittocht van het volk Israël uit Egypte, beschreven in Exodus, een ,,theologische reflectie'' is. Verder zou het eerste hoofdstuk van de Bijbel bij hem 'slechts' een theologische vertelling zijn. En de predikanten laken zijn visie dat de Israëlieten bij het ontstaan van het beeld van God beïnvloed zijn door godsvoorstellingen van hen omringende volken. De Bijbel is bij Paas niet in veilige handen, suggereren de predikanten.

Losse citaten
,,Ik ben volkomen verkeerd begrepen'', repliceert Paas. ,,Ze hebben een aantal losse citaten uit mijn proefschrift gehaald en uit hun verband gerukt.'' In het geschrift waarop hij promoveerde, heeft hij geen theologische maar godsdiensthistorische uitspraken gedaan, zegt hij. Deze wetenschap beschrijft het ontstaan van religies en hoe ze elkaar onderling beïnvloeden. ,,Voor een forum van kritische vakgenoten, die beslist niet orthodox-gereformeerd zijn, heb ik juist verdedigd dat de uittocht uit Egypte historisch waarschijnlijk is. Zij gaan uit van het tegendeel. Dat deed ik vanuit apologetische motieven. Iedereen die wel eens met evangelisatie of apologetiek bezig is geweest, weet hoe dat werkt. Je zoekt aansluiting bij uitgangspunten die voor anderen onbetwistbaar zijn en van daaruit probeer je hun denken te veranderen.''

Daarmee zegt hij niets over God en zijn proefschrift mag daarom ook niet gezien worden als een persoonlijke geloofsbelijdenis, onderstreept Paas. Ter verduidelijking noemt hij het voorbeeld dat zijn vrijgemaakte critici in hun bezwaarschrift onder vuur namen. De Kanaänieten aanbaden een god met de naam El. Het godsbeeld van de Israëlieten - zij geloven in Jahwe, de God van de Bijbel - zou daarvan een afsplitsing zijn. Voor de bezwaarden een bewijs dat de nieuwe universitair docent de God van de Bijbel op een hoop gooit met andere goden, schetst Paas.

,,Maar dit is helemaal geen theologische uitspraak'', geeft hij terug. ,,Ik zeg er niet mee dat God op een lijn staat met andere goden. Israël vereerde de ware God, met behulp van termen en begrippen die gedeeltelijk waren ontleend aan de Kanaänitische verering van El. Die werd als het ware opgeëist voor Jahwe, de God van de Bijbel. Dat is hetzelfde als die zendeling in Suriname die inboorlingen hoort spreken over een god die de grote kanovaarder wordt genoemd. Die kan daarbij aansluiten en zeggen dat er maar één grote Kanovaarder is. Heel gebruikelijk in de zending.''

Het eerste hoofdstuk van de Bijbel, over de schepping, acht de missionair docent historisch betrouwbaar.

,,Dat betekent voor mij niet dat de schepping per se in zes dagen van vierentwintig uur heeft plaatsgevonden. Met theologische reflecties bedoel ik dat Genesis een profetisch geschrift is, een boek met een boodschap. Stel dat straks in de hemel blijkt dat de aarde toch in zes keer vierentwintig uur is geschapen? Dan zeg ik: goed om te weten, maar het is slechts historische informatie. Veel belangrijker is de vraag wat het Bijbelverhaal betekent voor ons als gelovigen. Wat wil de Bijbel ons vandaag zeggen?''

------------------------------------------------
Een unieke missionaire opleiding
Uniek. Zo noemt Stefan Paas de eenjarige masterstudie missionaire gemeente die in september aan de vrijgemaakte Theologische Universiteit in Kampen van start gaat. ,,In ons land bestaat nog nergens een academische opleiding voor missionair werk.'' Met de verwezenlijking gaat voor Paas een droom in vervulling. ,,Ik liep al een aantal jaren met het plan rond en Kampen bood mij de mogelijkheid om deze master van de grond te tillen. Daar ben ik blij mee. Juist een instelling die dicht bij de gemeenten staat, kan een goede plek zijn voor een missionaire opleiding.''

De noodzaak voor deze master - het laatste jaar van een universitaire studie - is groot, zegt Paas. Kerken die het erfgoed van de Reformatie delen, hebben in zijn ogen geen sterk ontwikkelde traditie om met het evangelie naar buiten te treden.

Bovendien is de vanouds door het christendom gestempelde cultuur ingrijpend veranderd. ,,We leven in een postchristelijke cultuur en dat brengt onzekerheid en allerlei vragen mee. Hoe moeten we tegenover de wereld staan? Wat hebben we eigenlijk te zeggen tegen de oprukkende islam of tegen iemand die naar believen winkelt uit alle religies? Vragen waar we geen goed antwoord op hebben, laat staan dat we weten hoe we in deze situatie het evangelie moeten brengen.''

Onder druk van de secularisatie voelen kerkelijk leiders in toenemende mate de urgentie om missionair actief te zijn, aldus Paas. ,,Maar ze weten vaak niet hoe. Wij gaan theologen opleiden die zending bedrijven in eigen land. De master richt zich op predikanten die hun gemeente in missionaire richting willen veranderen en op missionaire pioniers, theologen die een nieuwe gemeente willen beginnen.''

Het is niet zo dat de studie opleidt voor een specifiek beroep. De eenjarige master, die ook in deeltijd kan worden gedaan, is ,,specialiserend en beroepsverdiepend''.

Studenten uit alle kerkelijke richtingen zijn welkom, als ze maar een positieve houding innemen tegenover het gereformeerde karakter van de universiteit.

De ambities zijn hoog, beaamt Paas. Er komt een onderzoeksprogramma en een netwerk van missionaire coaches en 'laboratoriumgemeenten', waar de lesstof in de praktijk kan worden geoefend. ,,Op een academische opleiding wordt stevig nagedacht. Maar we leveren geen theologen af die alleen maar geleerd hebben te praten óver evangelisatie. Voor een opleiding als deze is de praktijk onontbeerlijk.''

In Kampen moet uiteindelijk een missionair centrum komen, droomt Paas, waar niet alleen voorgangers zich kunnen scholen, maar ook gewone gemeenteleden. ,,Noem het gerust een zendingsschool.''

Reacties