Terwijl economen zich het hoofd breken om de oorzaken van de financiële crisis te analyseren, spraken gisteren ook de christelijke filosofen zich uit. Want de crisis is ook moreel van aard, stellen zij.

,,We hebben te veel ons vertrouwen gesteld in instituties, in de verwachting dat zij de boel wel voor ons zouden regelen'', zegt Jan Jacob van Dijk, hoogleraar Christelijk Sociaal Denken aan de Vrije Universiteit en CDA-Tweede Kamerlid. ,,Word je ziek? Dan ga je naar het ziekenhuis, waar ze je direct beter maken. Heb je geld? Zet het op de bank, in de wetenschap dat je het altijd terugkrijgt, zelfs als de bank failliet gaat.''

Nederlanders raakten er volgens Van Dijk de afgelopen decennia steeds meer van overtuigd ,,dat er echt niets mis kon gaan'' met hun leven. ,,Daardoor ontstond een grenzeloze hebberigheid.''

Van Dijk sprak gisteren in Rotterdam, waar op de Erasmus Universiteit een symposium was georganiseerd naar aanleiding van het recent verschenen boek Moreel Kapitaal van bijzonder hoogleraar Reformatorische Wijsbegeerte Roel Kuiper. Daarin pleit hij voor een morele wedergeboorte van de samenleving. Die is in zijn ogen volledig onhecht geraakt. Van Dijk borduurde daar gisteren op voort. Zowel het vertrouwen van burgers in de samenleving als hun zelfvertrouwen, is volgens Van Dijk tot een dieptepunt gedaald.

Eerst maar de samenleving: Hij koppelt hebberigheid en egoïsme aan het wegvallen van het geloof in de hemel. ,,Als er geen hiernamaals meer is, moet het hiernúmaals perfect zijn.'' Dat mensen nu toch hun geld en hun baan dreigen kwijt te raken, brengt hen in grote onzekerheid, constateert de CDA-ideoloog.

Maar er is meer: de 'zelfvertrouwen-crisis'. ,,Vertrouwen op jezelf wordt als een groot goed gezien.'' Onder die verplichte zelfredzaamheid, gaat volgens hem echter een groot gebrek aan zelfvertrouwen schuil. ,,Je ziet dat mensen grote vragen hebben en daar amper antwoord op krijgen. Wie speelt daarop in? De media. Er zijn niet voor niets zo veel programma's over opvoeden, koken, verbouwen en omgaan met relaties.'' Doordat sociale structuren, familiebanden en kerken op de achtergrond zijn geraakt, zijn mensen volgens Van Dijk het verleerd vertrouwen te hebben in hun naaste.

Middenveld
Om niet alleen de financiële, maar ook de vertrouwenscrisis te boven te komen, is het dus niet genoeg alleen de economie te herstellen. ,,Een mens kan pas echt tot zijn recht komen, in zijn relatie tot een ander mens. Dát vertrouwen, zal moeten terugkeren in de samenleving.''

Van Dijk ziet daarin bij uitstek een rol weg gelegd voor het 'maatschappelijk middenveld': kerken, vakbonden, belangenorganisaties en vrijwilligersclubs. ,,Burgers moeten weer leren hun verantwoordelijkheid te nemen.''

Reacties (1)