Of ook: Wat is de relatie tussen seks als louter biologische daad en het feit dat niemand meer heen kan om de invloed van moslims in Engeland, Duitsland, Frankrijk en Nederland? Vergezocht? Misschien. Het boek van de antropoloog J.D. Unwin, Sex and Culture, dateert per slot van rekening uit het grijze verleden van 1934. Niettemin.

Unwin bestudeerde achtenzestig verschillende samenlevingen en signaleerde een direct verband tussen monogamie en de 'expansieve kracht' van een beschaving, zeg maar haar levensvatbaarheid. Hij spitte rond in de wereldgeschiedenis en vond geen samenleving die haar kracht behield wanneer generaties lang geen waarde meer werd gehecht aan seksuele onthouding buiten het huwelijk. Hele maatschappijen gingen ten onder. De verklaring? Misschien ligt de diepste oorzaak wel in het feit dat volken iets of iemand op de plaats zetten die alleen God toekomt.

Wat dat met de opkomst van de islam te maken heeft? Een Amerikaans onderzoek wijst uit dat juist onder jongeren met erg veel vrije tijd, welvaart en ontspanning veel drugsgebruik en zelfmoord voorkomen. Kennelijk leidt een levensstijl zonder hoger doel dan het eigen 'ik' tot gevoelens van onvrede en zinloosheid. Stel dat een samenleving haar succes vooral afmeet aan economische productiecijfers en of iets al dan niet slecht is voornamelijk afhangt van de vraag of het schadelijk is voor een ander... Dan hoeft niemand zich te verbazen over eigen geestelijk verval en de opkomst van een nog wel vitale religie.

En zo lijken de zaken er in West-Europa helaas wel voor te staan. Islamitische immigranten uit Afrika, het Midden-Oosten en Azië arriveren hier in verregaand geseculariseerde en vermaterialiseerde landen, waarin mensen zich nauwelijks meer schijnen af te vragen wat er met hun ziel gebeurt. 'Schadelijk' wordt vooral in termen van het hier en nu omschreven. Moslims daarentegen definiëren in geestelijke begrippen. Ze geloven in gezin, eer en God. Ze zijn verbijsterd over de oppervlakkigheid waarmee Europeanen over geweldvideo's, abortus en echtscheiding praten. En ze houden nog rekening met de eeuwigheid.

Alarm
Er zijn politici en schrijvers die in dat verband alarm slaan. Christopher Caldwell is met zijn Reflections on the Revolution Europe een van hen. Volgens hem hebben moslimimmigranten een bruggenhoofd geslagen met het oog op een toekomstige islamitische overname van Europa. Zeker, qua aantallen lijkt er nog weinig aan de hand. Op zo'n 370 miljoen West-Europese burgers wonen er slechts 15 tot 18 miljoen moslims onder ons. Maar de vraag is of ons werelddeel nog voldoende geestelijke weerstand heeft. Ayaan Hirsi Ali constateert dat West-Europa geestelijk verward is en de confrontatie met de islam niet aandurft. ,,Alles is relatief geworden.'' Daarom gaat het er allang niet meer om of de islam kan worden tegengehouden, maar hoe zij deel zal uitmaken van het Europese culturele landschap.

Godsdienst gestolen
Moeten christenen ook alarm slaan? Ja, maar het ligt er maar aan waarover. Angstige christenen zouden Philip Jenkins' God's Continent eens moeten lezen. Dat boek vormt het afsluitende deel van de trilogie die deze Amerikaanse hoogleraar godsdienststudies schreef over de toekomst van het christendom. Zonder de dreiging van islamitisch extremisme te bagatelliseren, wijst hij er wel op dat fundamentalisme deels een reactie is op doorgeslagen secularisme.

Overal waar agressief geprobeerd wordt religie tot de privésfeer terug te dringen, komen gelovigen in het geweer. Ook moslims.

Christenen zouden zich in de eerste plaats meer bewust moeten zijn van de kracht van het evangelie. Jenkins constateert dat er in Europa nog altijd zo'n 65 miljoen gelovigen zijn voor wie Bijbel en kerk belangrijk zijn. Zij zouden er verstandig aan doen niet alleen te letten op de komst van moslimimmigranten, maar ook op de toestroom van christenen uit Afrika en Oost-Europa. Zouden zij samen niet in staat zijn tegenwicht te bieden aan de islam en onze moslimburen in democratische zin te beïnvloeden?

Vorig jaar ontmoette ik in New York imam Feisal Abdul Rauf, die bekend werd doordat hij in zijn What's right with islam? de stelling verdedigt dat ,,terroristen (als de taliban en al-Qaeda) onze vreedzame en pluralistische godsdienst hebben gestolen''. Raus zegt dat de Koran zelf juist vrede, verdraagzaamheid en sociale gerechtigheid leert. Moslims hebben de ethiek van aartsvader Abraham gemeenschappelijk met joden en christenen. ,,Wij voelen ons thuis binnen de democratische rechtsstaat.'' De ene moslim is de andere niet.

Verbindingswegen
De Amerikaanse journalist Philip Yancey vertelt ergens dat hij eens deelnam aan een gesprek tussen tien joden, tien christenen en tien moslims. Onderwerp was de vraag of mensen met fundamenteel verschillende waarheden vreedzaam kunnen samenleven. Voor de verandering concentreerde men zich nu eens niet op onderlinge verschillen, maar op verbindingswegen.

Elk geloof hield een eredienst waarbij de anderen als toehoorders werden uitgenodigd. De joodse dienst bestond uit het lezen uit de Psalmen en de Thora, de islamitische uit eerbiedige gebeden tot de Almachtige, terwijl de christenen het avondmaal vierden en vertelden welk effect genade op hun leven had.

De ontmoeting had geen invloed op het conflict in het Midden-Oosten. Noch werd de vrede tussen drie wereldgodsdiensten er waarschijnlijker door. Maar bij een kleine groep betrokkenen groeide het besef dat te midden van secularisme de drie religies ook veel gemeenschappelijk hebben. In plaats van vijand zou een moslim bondgenoot kunnen zijn.

Reacties (1)