DEN HAAG - Ergens in een debat over de vrije markt zegt Mark Rutte dat Agnes Kant als verstokte socialist 'vast nog een grijze telefoon met draaischijf' heeft. De VVD'er bedoelt het als grap, maar Kant reageert op felle toon, als een keffertje dat iedere bezoeker van het erf wil jagen. De vrouw die een jaar geleden partijicoon Jan Marijnissen opvolgde, toont zich bloedserieus en heeft moeite met humor. Het geeft haar een verbetenheid die doet vermoeden dat de nieuwe rol haar moeizaam afgaat.

Begrijpelijk, oordeelt Tiny Kox, fractievoorzitter van de SP in de Eerste Kamer. ,,Ze ervaart grote druk, die Marijnissen nooit heeft gehad.'' Voormalig SP-strateeg Niko Koffeman tilt daar niet zwaar aan. ,,Ze was al zo gedreven en fanatiek voordat ze partijleider werd. Ze is zichzelf gebleven.''

Koffeman, sinds twee jaar senator voor de Partij voor de Dieren, is de bedenker van het scenario dat de SP bij iedere verkiezing in zeteltal zou moeten verdubbelen. Dat is vier keer achtereen uitgekomen. ,,Maar nu, met 25 zetels, niet meer vol te houden'', zegt hij. ,,Daarentegen is de mogelijkheid om rond de 25 zetels te blijven, nog niet verloren.''

Maar voorlopig lijkt het er in de verste verte niet op dat Kant dat gaat realiseren. Sinds haar aantreden is ze er niet in geslaagd het verlies in de peilingen goed te maken. Als je de uitslag van de Europese verkiezingen omrekent, komt de partij zelfs niet verder dan elf Kamerzetels.

Maar dat is Kant niet te verwijten, oordeelt SP-Kamerlid Harry van Bommel. ,,In de peilingen die direct na de verkiezingen van 2006 zijn gehouden, stonden we ook op 17 of 18 zetels. Dat was nog onder de leiding van Jan Marijnissen.''

Politicoloog Gerrit Voerman wijst er echter op dat het verval onder Kant heeft doorgezet. ,,Het is maar goed dat de daling al onder Marijnissen is ingezet, anders had Kant nu écht een probleem gehad.''

Voerman, directeur van het Documentatiecentrum voor Politieke Partijen, vindt het vreemd dat de SP geen klinkende zege in Europa heeft geboekt. ,,De winst had heel groot kunnen zijn. De kredietcrisis bewijst het gelijk van de SP, de partij heeft immers altijd kritiek geleverd op het neoliberalisme. Misschien zijn ze te bescheiden geweest, hadden ze het gelijk meer moeten claimen.''

Uit een eerste onderzoek is gebleken dat slechts een derde van de 'oude' SP-stemmers op 4 juni op de partij heeft gestemd. Koffeman vindt dat dat Kant ook te verwijten is. ,,De SP had hier inderdaad electoraal van moeten profiteren. Net zoals ze meer kiezers had moeten binnenhalen die teleurgesteld de PvdA hebben verlaten. En teleurgestelde burgers had moeten vasthouden die nu naar de PVV zijn overgestapt.''

Voor senator Kox is het even wennen dat zijn partij voor het eerst bij een verkiezing geen grote winst heeft geboekt. De SP lijkt daardoor in een identiteitscrisis beland, al noemt Kox het liever 'een complexe situatie'. Kox wijt dat echter niet aan de stijl van Kant. ,,Marijnissen was niet metéén de charismatische politicus die hij later is geworden. De meeste politici liepen al een tijdje mee voordat ze doorbraken, kijk naar Bolkestein, Halsema en Wilders.''

Kamerlid Van Bommel wijt de magere peilingen aan de crisis die nog niet echt om zich heen heeft gegrepen. ,,De echte klappen moeten nog vallen. Als dat gebeurt, dan zal de waarde van ons programma duidelijk worden.'' Daarom is er volgens Van Bommel 'geen crisissfeer' in de SP.

Dat doet vermoeden dat er in de partij nauwelijks debat is. Volgens Koffeman is dat er wel, maar binnenskamers. Voerman stelt dat de partijcultuur extreem gesloten is.

Kant loopt zo niet het gevaar publiekelijk te worden afgerekend op de magere resultaten. Al is een veelgehoorde opmerking over haar dat ze 'geen Jan Marijnissen is'.

Koffeman heeft daar moeite mee, omdat het onderliggende gevoel volgens hem is dat mannen het natuurlijk gezag vertegenwoordigen. ,,Vrouwen worden negatiever, minder tolerant beoordeeld dan mannen. Als een man een beetje fel is, zegt men: die staat ergens voor. Als een vrouw dat doet, is het: wat een bitch.''

Toch zou een beetje humor en relativeringsvermogen bij Kant geen kwaad kunnen, meent Voerman. ,,Vooral in interrupties lijkt haar adrenalinepeil te stijgen. Rechts denkt dan al snel: 'tuttut, kalm aan'. Ze moet iets meer lucht geven aan haar verhaal. Dat bijterige, dat moet ze afleren.''

Geen roeptoeters
De SP heeft het geluk dat de partij niet wordt gehinderd door 'roeptoeters' als Hans Wiegel en Jan Pronk die hun VVD en PvdA het vuur soms na aan de schenen leggen door openlijk kritiek te uiten op het presteren van de partij. ,,In die zin hebben ze geen last van oudgedienden die zich met de partijlijn inlaten, om maar een neutraal woord te gebruiken'', stelt politicoloog Gerrit Voerman. De SP telt immers niet zoveel eminences grises en de 'orakels' die ze hebben - Jan Marijnissen, Tiny Kox, Remi Poppe, Jan de Wit - zitten nog in de partij en houden voorbeeldig hun mond. De vuile was buiten hangen is er door de gesloten partijstructuur niet bij. Voerman: ,,Ik denk dat er op uit de school klappen bij de SP een grotere sanctie staat als bij andere partijen. Bij de SP word je dan toch echt de mantel uitgeveegd.''

Heerlen
Heerlen is een sprekend voorbeeld van de gemeenten waar de SP een veer heeft moeten laten aan de PVV. Deze gemeente was in 2006 nog een van de zes waarbij de SP na de verkiezingen als grootste uit de bus kwam. Nu hebben de socialisten er fors verloren van de PVV: 22 procent van de SP-kiezers stapten over naar de PVV, aldus de Heerlense afdelingsvoorzitter Yolanda Claessens. ,,Maar we moeten de mensen nu geen rad voor de ogen draaien door populistische dingen te gaan beloven die we niet kunnen waarmaken.''

Reacties (3)