De ene herdenking, die van de reformator Calvijn, is nog niet afgelopen of de volgende staat voor de deur: op 19 oktober dit jaar is het vierhonderd jaar geleden dat de theoloog Jacobus Arminius de laatste adem uitblies.

Voor zijn erflaters binnen de Remonstrantse Broederschap, een klein kerkgenootschap met zesduizend leden, reden om in samenwerking met de eigen predikantenopleiding en de Universiteit Leiden twee conferenties te houden. Op vrijdag 9 oktober een internationale conferentie met buitenlandse gastsprekers, en een dag later - eveneens in Leiden - een Nederlandstalig herdenkingscongres.

Daar blijft het niet bij, want begin volgend jaar breekt voor de remonstranten een andere gedenkwaardige dag aan: op 14 januari is het vierhonderd jaar geleden dat de Remonstrantie werd ondertekend. In het toenmalige dispuut met rechtzinnige calvinisten over de uitverkiezingsleer, legden volgelingen van Arminius, die toen al was overleden, diens gedachtegoed vast in vijf artikelen. Het document bevatte een pleidooi voor verdraagzaamheid en Arminius' visie op de vrije wil van de mens om zalig te worden. Op de Synode van Dordt in 1618/19 werd deze leer veroordeeld in de Dordtse Leerregels. Vanaf dat moment zit de Leidse theoloog tot op de dag van vandaag in het verdachtenbankje bij calvinisten, die uitgaan van Gods soevereine uitverkiezing.

Arminius-glossy
De remonstranten vatten de jubileumdag van de Remonstrantie aan om, in samenwerking met uitgeverij Boekencentrum, een Arminius-glossy uit te brengen.

Tom Mikkers, algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap, geeft toe dat de herdenking is geïnspireerd door het Calvijnjaar met zijn talloze activiteiten. Bij de vraag of het de remonstranten gaat - evenals bij de hervormer uit Genève - om een imagoverbetering van Arminius, aarzelt Mikkers, om daarna nee te zeggen.

,,Tegenstanders van Calvijn maakten een karikatuur van hem. Maar Arminius, die veel minder bekend is, riep vooral verzet op bij precieze calvinisten, om die term uit het verleden weer eens te gebruiken. Het doel van de congressen en de glossy is niet in eerste instantie om bij de nazaten van deze groep zijn beeld bij te stellen. Wij vatten zijn sterfdag aan om het gedachtegoed van Arminius en de remonstranten weer in beeld te brengen.''

Mikkers denkt dan aan een afkeer het geloof vast te leggen in belijdenisgeschriften, tolerantie tegenover andersdenkenden en de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van de mens. ,,Die was bij de strikte calvinisten volledig uit beeld geraakt. In die zin is het arminianisme een correctie op een doorgeschoten calvinisme.''

De glossy speelt een belangrijke rol om de samenleving te bereiken. Het idee is overigens rechtstreeks gekopieerd van de Calvijn-glossy, die eerder dit jaar verscheen, eveneens bij Boekencentrum. ,,Het grote verschil is dat de eerste uitgave een particulier initiatief is. De Arminius-glossy geven wij als kerkgenootschap uit om ons remonstrants gedachtegoed over het voetlicht te brengen.''

Rehabilitatie
Op de sprekerslijst van de twee congressen staan ook twee orthodox-calvinistische theologen, de hervormd-gereformeerde dr. Aza Goudriaan en de christelijk-gereformeerde kerkhistoricus dr. W.A. den Boer. De laatste schreef vorig jaar een proefschrift over Arminius. Hij rehabiliteerde de zestiende-eeuwse theoloog enigszins, wat leidde tot onrust in met name het behoudende deel van zijn kerk.

Tom Mikkers vindt die bijstelling een goede zaak. ,,Als de congressen ertoe leiden dat orthodoxe en liberale calvinisten elkaar beter gaan verstaan in de discussie over Arminius, dan is dat mooi meegenomen.''

Reacties