Zie ook: encycliek Caritas in veritate in het Engels en de encycliek in het Duits.

Dat schrijft paus Benedictus XVI in zijn derde encycliek, Caritas in veritate. De pauselijke rondzendbrief is dinsdag gepubliceerd, maanden later dan de bedoeling was. Tijdens het schrijven brak de wereldwijde financiële crisis uit. Die wilde de paus er toen ook in verwerken.

Die crisis vraagt om een ,,diepgaand nieuw begrip van zakelijk ondernemen'', meent paus Benedictus. Hij noemt het ,,zonder twijfel een van de grootste risico's van bedrijven, dat zij bijna uitsluitend verantwoording schuldig zijn aan hun aandeelhouders''. Dat werkt kortetermijndenken in de hand. En het gaat ten koste van de verantwoordelijkheid die een bedrijf heeft voor zijn werknemers, toeleveranciers, consumenten, het milieu en de samenleving.

De Nederlandse bisschoppen willen met politici en sociale partners in gesprek over de gedachten van de paus, zo laten zij in een eerste reactie weten. De Nederlandse vertaling van de encycliek verschijnt volgende maand.

Benedictus zet de tekst van zijn derde encycliek in met de titel Caritas in veritate: ,,Liefde in waarheid, waarvan Jezus getuigde door zijn leven op aarde, en vooral zijn dood en opstanding, is de principiële drijvende kracht achter de authentieke ontwikkeling van iedere persoon en van de hele mensheid.''

De paus schreef een veelomvattend stuk over de sociale leer van de Rooms-Katholieke Kerk, waarin hij persoonlijk geloof koppelt aan sociale inzet, en beschermwaardigheid van het leven aan zorg voor het milieu. Over de aantasting van de natuur bevat de encycliek een apart hoofdstuk. De paus hekelt ,,bepaalde abstracte onderverdelingen in de sociale leer van de kerk''; kennelijk doelt hij daarmee op het feit dat sommige rooms-katholieken vooral warmlopen voor sociale gerechtigheid en vrede, en andere voor het ongeboren leven en huwelijk en gezin. In de praktijk zijn dat gescheiden groepen.

Paus Benedictus brengt ze samen. Zo betoogt hij onder meer dat de katholieke seksuele ethiek - met haar afwijzing van kunstmatige geboortebeperking - goed is voor de economie. Arme landen, met een hoog kindertal, kunnen vooruitkomen door ,,de omvang van hun bevolking en de talenten van hun mensen''; in veel rijke landen, met een laag geboortecijfer, dreigt de bevolking te krimpen, wat druk legt op de arbeidsmarkt, sociale voorzieningen en menselijke relaties.

Opvallend in de encycliek is een pleidooi voor hervorming van de Verenigde Naties, om de wereldgemeenschap ,,tanden'' te geven. Sociale en economische problemen zijn vandaag wereldwijd verstrengeld. Dat vraagt om een ,,wereldautoriteit'' die macht heeft om voor iedereen veiligheid en recht te garanderen. Ook moet zij zorgen dat arme landen een stem hebben in de besluitvorming.

Markteconomie en globalisering zijn op zichzelf niet verkeerd, schrijft hij, het gaat erom wat mensen ervan maken. Maar de huidige crisis laat al zien dat de regie van de staat over het economisch leven onmisbaar is.

Solidariteit
In elk geval mag de crisis niet ten koste gaan van de ,,solidariteit met arme landen'', aldus de encycliek. De hongerigen voeden en dorstigen water geven is een bijbels gebod.

Maar vooruitgang is niet enkel een kwestie van almaar ,,meer doen, weten en hebben''. Ontwikkeling moet gericht zijn op het goede voor de mens en voor alle mensen. Economie heeft ethiek nodig, en wel een ethiek die uitgaat van de mens als beeld van God en van goddelijke normen, aldus de paus.

Voorstellen en citaten

Enkele concrete voorstellen uit Caritas in veritate:

• extra steun voor vakbonden in een tijd van veel flexibele arbeid;
• minder honger door investeringen in landelijke infrastructuur, irrigatie, vervoer, marktorganisatie en landbouwtechnologie
• de aarde beschermen in een ,,toestand van ecologische gezondheid''
• bezuinigen op energieverbruik in rijke landen, meer duurzame energie, duurzame levensstijl
• handelsbelemmeringen voor producten uit ontwikkelingslanden weg
• hervorming van de Verenigde Naties tot een wereldorganisatie met ,,tanden''
• respect voor de mensenrechten van migranten en voor hun bijdrage aan de economie in hun nieuwe land en hun thuisland

De encycliek in enkele 'oneliners'

• 'Voedsel en toegang tot water zijn universele rechten van alle mensen'
• 'Economische activiteit kan niet alle sociale problemen oplossen door de simpele toepassing van commerciële logica. Zij dient gericht te zijn op het nastreven van het goede voor allen.'
• 'De manier waarop de mensheid met het milieu omgaat, beïnvloed de manier waarop ze met zichzelf omgaat, en andersom.'
• 'Een van de diepste vormen van armoede die een mens kan ervaren is isolement.'
• 'Ontwikkeling vraagt om christenen met hun armen geheven tot God in gebed.'

Derde encycliek

Caritas in veritate is de derde encycliek van paus Benedictus XVI, sinds hij in april 2005 aantrad. De vorige twee waren Deus caritas est, over de liefde van God en mensen, en Spe salvi (november 2007), over de christelijke hoop. Een encycliek heet altijd naar de eerste woorden waarmee de tekst - in het Latijn - begint.

Enkele 'klassiekers' onder de pauselijke encyclieken:

• Rerum novarum (1891), van paus Leo XIII, over kapitaal en arbeid
• Mit brennender Sorge (1937), van paus Pius XI, over de opkomst van het national-socialisme; bij wijze van uitzondering een Duitse titel, deze encycliek verscheen niet in het Latijn
• Humanae vitae (1968), van paus Paulus VI, over geboortecontrole
• Pacem in terris (1963), van paus Johannes XXIII, over vrede en mensenrechten
• Ut unum sint (1995), van paus Johannes Paulus II, over christelijke eenheid
• Fides et ratio (1998), van paus Johannes Paulus II, over geloof en rede

Reacties (8)