In Nederland kwamen ze tot bekering. Hij mist de bomen en bergen van zijn jeugd in Bosnië, maar staat op voet van vertrouwen met knotwilgen, geteisterd en gebutst. ,,Die verliezen ook hun takken. Een pijnlijk proces.''

Oogstrelend, en gemaakt onder een chirurgenloep. Dat zijn de tekeningen van Pecenica. Geen nerf, geen noest, geen kerf, geen stip geeft hij aan de vergetelheid prijs. Dat is troostend. Een zachtaardige precisie; een verhevigde vorm van aandacht. Niks gaat verloren, zegt die secure blik. Nog geen spriet in het gras, nog geen haar op je hoofd, geen mus van het dak. Wat natuurlijk is, boom, hek, sloot, huis, wordt bovennatuurlijk, krijgt drie dimensies. Het spoelt de ogen, want na het zien van een Dragoboom lijkt het land er ineens vol mee te staan. Zijn werken lijken etsen, maar het zijn pentekeningen, telkens één uniek exemplaar, onherdrukbaar, uitgekrast in een mengsel van kalk en porseleinpoeder met de scrapeboardtechniek. Voor zover bekend is hij de enige kunstenaar ter wereld die deze techniek gebruikt. In elke tekening geeft hij zich helemaal. Elke dag opnieuw, de hele werkdag. Tot het af is. Maanden duurt dat soms. Voor elk detail heeft hij wel een plek, maar zelf past hij niet in een vakje.

,,Mijn man is heel... gedetailleerd'', zegt echtgenote Stefi. ,,Ik heb nog nooit zo iemand ontmoet. En dat zeg ik niet omdat het mijn man is.'' Het eerste dat opvalt, is de forse stenen muur om de tuin van het hoekhuis. Zo'n anderhalve meter hoog en gebouwd van halve grijze stoeptegels. Doormidden gebroken lijkt de ruwe kant van stoeptegels perfect op een fraaie wand van natuursteen. Groene muurplantjes piepen uit de scherpe steen tevoorschijn. Dit moet een monnikenwerk zijn, net als Drago's tekeningen. ,,Ik heb eerst twee jaar afgedankte tegels opgespaard en er toen tweeënhalve maand aan gebouwd. Mensen kwamen tegels brengen. Op de helft zakte ik in: waar ben ik aan begonnen, dit is zo dom, dit kost zoveel... Het maakte doorzettingsvermogen wakker. Ik wilde iets dat geen waarde heeft, tot waarde maken. Fysiek werd ik sterker. Dat wilde ik niet kwijt, dus nu doe ik dagelijks oefeningen.'' Voor de bouw van de tegelmuur had hij nooit echt aan zijn lichaam gedacht. ,,Nu snap ik dat dat belangrijk is, je lijf is het huis van je geest. Als je het huis van je geest goed verzorgt, blijf je in balans.''

Hun woonkamer is licht. De ruimte lijkt op wat een bij of een vlinder moet zien, als hij de binnenkant van een magnoliabloem in vliegt terwijl de zon schijnt: overal lila, roze, paars en pastel. Ooit was er een tijd, dat hij zich door bomen liet dragen, als een vogel. Het waren zijn enige vrienden, de enige plekken waar hij veilig was, zich gekend wist. Hij komt uit een eenvoudig boerengezin; vijf kinderen, hij de jongste. Er was geen oog voor hem. Zijn vader was streng en ver weg. Hij klom in de bomen om daar te gaan tekenen. Hij maakte houtskoolschetsen op muren en stenen en was ontdaan als de regen alles wegspoelde. Vijf jaar oud was hij toen, niemand had het hem voorgedaan. Aan het eind van deze levensochtend, die het kind niet zonder verwondingen overleefde, was er een schoolmeester met liefde voor zijn bomen. ,,Ons dorpje lag 67 kilometer van Sarajevo. Daar ben ik de school voor de beeldende kunsten gaan doen, en nog een pedagogische opleiding.''

Net op tijd ontsnapt aan omsingeling van Sarajevo
Hij plukte paddenstoelen, vanwege de voedselschaarste in oorlogstijd. Toen kreeg hij een sterke ingeving om hulp te vragen aan een echtpaar uit Nederland, dat hij vijf jaar daarvoor oppervlakkig had ontmoet. Hun adres bleek nog ergens in een lade te liggen. ,,Die mensen was ik al vergeten. Die waren vijf jaar eerder twee uur komen kijken naar mijn tekeningen.'' Als klein kind, zwervend in de natuur, dacht hij wel aan God, later niet meer. Zijn familie is Servisch-orthodox, die van Stefi rooms-katholiek. Tijdens de Balkanoorlog werd dat verschil springstof in een wereld van wantrouwen, een agrarische regio van bergen en dalen, een streek vol overgeërfde drempelvrees voor de vreemde Ander - voor de buurman desnoods. Ze moesten daar weg, uit de omsingeling.

Na een hachelijke ontsnapping over land, met hulp van het Nederlandse stel dat positief op de brief reageerde, arriveerden ze in Noordwest-Europa. Bij aankomst in Nederland, ,,op 26 oktober 1992, om 04.00 uur 's ochtends'', gingen ze voor het eerst samen op de knieën - als vanzelf, maar tegelijk totaal niet begrijpend wat er met hen gebeurde; ze wisten nog niet wat 'bidden' was, of wie 'Jezus' was. ,,We begrepen nog lang niet alles, maar wisten op dat moment wel zeker dat God bestond en we waren benieuwd naar wat er nog meer zou komen.'' Twee maanden woonden ze bij hun helpers in huis, waarna een grauwe tijd volgde in asielzoekerscentra, met een kleine baby.

Hij herinnert zich nog precies zijn eerste gebed. ,,Ik fietste in het bos de Hilversumse Meend. Ik wilde zo graag bidden. Maar: hoe? Ik had het nog niemand horen doen. Ja, alleen de orthodoxe priesters, in de oud-Servische, liturgische kerktaal. Dat deed me niks; moest het echt zo? Ik zei: God, ik wil zo graag bidden. Ik hoorde een stem, ik wist: je bént nu aan het bidden, dit ís bidden! Toen, op de fiets, wist ik: U kent mij! En bidden kán gewoon zo, zo eenvoudig! Meteen kwam ook de twijfel erbij, satan is er altijd snel bij.''

In Bosnië had hij wel eens dromen gehad. Zo was hij in een droom op een toren geklommen in een dal, en had hij gezien hoe wankel de kerken in zijn land gefundeerd waren. ,,De Bijbel ben ik voor het eerst gaan lezen door de gedachte: 'Jij hoort zogenaamd bij de intellectuelen van Sarajevo, maar je hebt dat boek nog nooit gelezen'.'' Beiden waren sterk geboeid door occultisme; het kostte veel tijd om daarvan los te komen. Stefi: ,,Wij hoorden bij de culturele elite, en God wist wel hoe hij ons moest breken. Dat hoop ik nooit meer mee te maken. Van mooie kleren in Bosnië naar tweedehands kleren in het AZC. We hadden niets meer, waren totaal berooid.'' Drago: ,,Ons spaargeld raakten we kwijt omdat het op een bank stond in Servië.'' Op de vraag of het niet ontzettend moeilijk was om afscheid te nemen van Sarajevo, zeggen ze toch zeer beslist: ,,Nee. We hebben wel gedacht: er wordt ons iets ontnomen, we worden beroofd van ons land. Maar God heeft iets toegevoegd dat van veel meer waarde is.'' Pas twee jaar na hun vlucht kwam dat echte besef, hun moment van bekering: ,,Dat kwam door een boekje met uitleg over het geloof in onze moedertaal, het Servo-kroatisch.'' Voor hun eerste gastgezin, het echtpaar dat een brief van Drago had gekregen, en dat hen zelfs had opgevangen tijdens de Balkanoorlog, deed hun bekering de deur dicht.

'God houdt van u!' zeggen tegen winkelende vrouw
Maar andere deuren gingen open. De herinneringen aan de oorlog zaten hem nog op de hielen, hij had de vlucht nog in het hoofd maar tegelijk het vuur van veel verse bekeerlingen: ,,Ik kon in die begintijd in een supermarkt zomaar toegeven aan de aandrang om op een winkelende vrouw af te stappen en te zeggen: ,,Weet u wel dat God u liefheeft?'' Zo iemand liet dan verschrikt haar karretje in de steek.'' Jaren later, in een gemeente: een vrouw, die ene vrouw, komt naar voren en vertelt hoe ze tot geloof kwam. 'Een buitenlander' die plotseling op haar af stapte in de supermarkt. In die tijd waren er veel contacten met andere gevluchte Joegoslaven, van wie velen zich bekeerden. Je zou bijna zeggen: wat een ideale roeping voor dit gezin: evangeliseren onder Joegoslaven. Zelf hebben ze andere ervaringen.

,,Ik werkte jaren op de bibliotheek in Nijkerk. Het duurde heel lang voor ik de stap terug naar de kunst aandurfde.'' De schilderijen van zijn eerste levensfase, deels nog ontstaan in Bosnië, laten beelden zien van trauma, chaos en dood. Lichamen met losse hoofden, schreeuwende gezichten. Een wereld van verschil met de zachtaardige precisie en het engelengeduld van vandaag. ,,Ik ervaar het zo dat God ons zei: ga nu maar gewoon doen wat je goed kunt; ga maar rustig verder met tekenen, dan zal ik dát wel gebruiken.''

Daarmee kwam bekeringsdrang tot rust. Maar het overbewustzijn; het alles tegelijk waarnemen; geen detail kunnen overslaan, het aanvoelen van mensen, het direct weten wat hen beweegt, de dagelijkse realiteit van het kwaad ervaren, is nog hevig en pijnlijk aanwezig als altijd. Zijn talent en gevoeligheid zijn tegelijk ook zijn last.

Zijn kloostercel is een hok op zolder, onder een dakraam. Groot hoeft het atelier ook niet te zijn, want de meeste tekeningen zijn klein en priegelig als miniaturen. ,,Hier teken ik minstens acht uur per dag, soms ook wel 10 of 12 uur. Mijn werk is een poging tot aandacht voor elk sprietje. Ik zou iedereen willen zeggen: jíj denkt dat je onzichtbaar bent, maar Hij ziet je wel! Je bent wél belangrijk.'' En de krassen en wonden op zijn gebutste bomen? ,,Moeilijkheden maken sterker, ze bouwen je op. Je moet ze meemaken. Anders word je vervelend, verwend. De hele maatschappij is gericht op het ontsnappen aan moeilijkheden, ook materieel.''

De kerk beweegt naar Rome maar moet naar Israël toe
Pecenica lijdt aan artistieke én geestelijke overprikkeling. Vandaar zijn keuze om elke vrijdagavond sabbat te vieren met een handjevol mensen, buiten een kerkelijke gemeente om. Het bezoeken van gewone kerkdiensten moet voor hem een bombardement van indrukken zijn. Hij ziet veel, in de schepping en in de mensen die hij ontmoet - en de drang is groot om meteen te reageren, om er meteen maar wat van te zeggen. Dat valt niet altijd bij iedereen in goede aarde. De beschutting van een huiskamersamenkomst in kleine kring in plaats van een grote gevestigde kerk te bezoeken, lijkt samen te vallen met de beschutting die hij vindt in het ateliertje op zolder. Het helpt hem bij het treffen van een omgangsregeling met de wereld, ook de christelijke wereld in Nederland. Die regeling is niet ideaal, maar tegelijk toch vreugdevol.

Maar hoe moet de kerk er dan uitzien? ,,In Nederlandse kerken zit je meestal in iemands rug te kijken. Ga toch de banken uit en bij elkaar aan tafel. Wees echt, wees transparant! Zoveel mensen zijn niet echt.''

Zij: ,,De kerk in de wereld beweegt naar Rome toe, niet naar Israël toe. Terwijl dat wel zou moeten.'' Hij: ,,Ik heb altijd wel een zekere liefde gehad voor het Joodse volk, maar wist niet waarom. Mijn vader, nu 83 en niet gelovig, zegt altijd: als de Joden weggaan uit je dorp, is het afgelopen, dan rust er geen zegen meer op. Hij doelde daarmee ook op het vertrek van de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Volgens hem ging de zegen weg uit hun gebied toen de Joden weggingen.'' In Sarajevo, op de kunstacademie, wilde de jonge Bosnische Serviër modern zijn. ,,Wij waren immers kunstenaars, wilden bij de avant-garde horen. Dus waren we promoslim.''

,,God zal oordelen over wat mensen doen, wij niet. Hij zegt: wie Israël zegent, zal Ik zegenen. Ik snap dat verder niet, maar moet dat volk wel blijven zegenen. Waarom? Ik snap een heleboel dingen niet. God gaat buiten de normale, menselijke wetten om. Wij als christenen zijn arrogant als we zeggen dat wij de brug kunnen zijn tussen moslims en Joden in het Midden-Oosten. God zelf zal de bedekking wegnemen van hun gezicht, wij niet. Het Joodse volk is de wortel, wij zijn de takken. Door hun blindheid is onze redding gekomen. Dat staat er echt!'' Maar gaat het dan niet allereerst om Christus? ,,God vergelijkt Jezus, Jesjoea Mesjoeach, altijd met Israël als volk. Je kunt die twee niet scheiden.''

Zes maanden werken aan één grote beukenboom
Boven, op het zolderateliertje van luttele meters, kijkt Drago Pecenica naar zijn meesterstuk tot nu toe: een kleurige beukenboom. Zes maanden aan gewerkt. Een driedimensionaal beeld waarvan je mag zeggen dat het beter klopt dan een foto. Hier is, zonder meer, een bomenziel blootgelegd. Alsof de maker zegt: kijk dan eens goed wat er alleen al te zien is in dít geval, deze ene boom. Hij kijkt naar de wilde vertakkingen van de monumentale beuk. ,,Ik lijk op hem. Ik wil de wereld en de mensen omhelzen met te veel armen tegelijk.'' Heeft hij in die maanden van noest noesten tekenen, niet gewoon zichzelf geschilderd?

,,Ja, ik ben eruit. Net als deze boom heb ik nu mijn plek. Ik heb mijn standplaats ingenomen. Ik mag nu gewoon leven en tekenen, zo voelt het. Dit schilderij is een meditatieproces. Ik dacht: ik moet het evangelie verkondigen! Maar nee. God zei: Ik kan veel meer bereiken door je stilte dan door je spreken. Maar toch kan ik mijn mond nog niet dichthouden. Ik zou echt veel meer wijsheid moeten hebben.'' De rotsen en olijfbomen van Bosnië zijn ver weg, hun plaats is ingenomen door het gegroefde oppervlak van Hollandse knotwilgen.. ,,Wilgen lijken op mij. Mijn leven was ook zo gesnoeid, maar nu komen er nieuwe takken uit.''

Jeugdliefde
Drago Peçenica (46) vluchtte in 1992 uit Bosnië naar Nederland, met echtgenote Stefi (45) en Teodora (17), toen nog een baby. In Nederland kregen ze zoon David (12). Na hun bekering volgde een moeizame zoektocht naar zijn bestemming. Ten slotte vond hij zijn jeugdliefde terug: tekenen en schilderen. Sinds enkele jaren krijgen zijn natuurtaferelen veel aandacht in galeries en musea voor realistische kunst. Daarnaast geeft hij tekenles aan de HQ-school in Voorthuizen voor Bijbel en Kunst. Twee broers en twee zussen wonen nog in Bosnië, evenals zijn vader (83). Echtgenote Stefi geeft dwarsfluit- en pianoles. Zij heeft een broer in Amerika en twee zussen in Nederland. Pecenica's werk is in april en mei te zien in Roosendaal (Galerie Beeldentuin, www.nvdbs.nl) van 9 april tot 6 juni in Aijen (Galerie Pictura). Zie www.dragopecenica.com

Reacties