• 1
• 2
• 3
• 4

HAARLEM - ,,Het is de wil van God dat u een heilig leven leidt: dat u zich onthoudt van ontucht, dat ieder van u zijn lichaam heiligt en in eerbaarheid weet te beheersen en dat u niet zoals de ongelovigen, die God niet kennen, toegeeft aan uw hartstocht en begeerte.''

Veel Nederlanders begrijpen deze tekst uit 1 Tessalonicenzen 4 volgens deskundigen niet. Niet alleen omdat zij niet gewend zijn deze teksten te lezen, maar vooral omdat de zin maar liefst 48 woorden telt, waaronder moeilijke begrippen als 'ontucht', 'hartstocht' en 'begeerte'.

,,Dit is Gods wil. Jullie moeten helemaal bij hem horen. Daarom moeten jullie ook op seksueel gebied goed leven. Elke man moet zijn eigen vrouw kiezen. Kies op een goede manier een vrouw, zoals God het wil. Ongelovigen laten zich leiden door slechte verlangens. Zij kennen God niet. Maar jullie moeten je anders gedragen.''

Het moet dezelfde inhoud zijn, maar dan op een taalniveau die 95 procent van de Nederlanders begrijpt. De eerste tekst komt uit de Nieuwe Bijbelvertaling die in 2004 verscheen, de tweede uit de nieuw te verschijnen Bijbel in Gewone Taal , waarvan vandaag de eerste proefteksten worden gepubliceerd.

Dr. Rieuwerd Buitenwerf, manager vertalen en Bijbelgebruik van het Bijbelgenootschap en projectleider van de nieuwe vertaling, is zichtbaar enthousiast over de nieuwe Bijbel. ,,Een andere Bijbel met zo'n lage drempel als deze, is in Nederland niet te vinden.''

Deskundigen zeggen dat twee derde van de bevolking de Nieuwe Bijbelvertaling niet of met veel moeite begrijpt. Het Nederlands Bijbelgenootschap houdt het op een derde, nog genoeg om er een speciale editie voor te maken. Het Bijbelgenootschap wil deze in 2014 klaar hebben. Doelgroep zijn mensen die moeite hebben met lezen, mensen met Nederlands als tweede taal en doven en slechthorenden die gebarentaal gebruiken.

Al jaren geleden werd het Bijbelgenootschap gevraagd de Startbijbel - een selectie van Bijbelteksten in makkelijke taal voor jongeren, geschreven in de jaren tachtig - aan te vullen. De organisatie koos er echter voor eerst de Nieuwe Bijbelvertaling te laten verschijnen. ,,Twee vertaalprojecten naast elkaar gaat niet'', aldus Buitenwerf. Toen het project begin vorig jaar aangepakt werd, is er niet voor gekozen de Startbijbel uit te breiden.

,,In de tussentijd is er zoveel meer kennis gekomen over taal en wat precies eenvoudig Nederlands is'', legt Buitenwerf uit. Niet dat de Startbijbel onder in de la verdween. ,,Sommige teksten daaruit zijn, aangepast, nog prima te gebruiken.''

De Bijbel in Gewone Taal is een echte Bijbelvertaling, met al het bijbehorende werk, benadrukt Buitenwerf. Gespecialiseerde vertalers werken vanuit de Hebreeuwse of Griekse grondtekst, en taaldeskundigen kijken naar de Nederlandse tekst die zij produceren. ,,Van elke Bijbelvertaling wordt verwacht dat die een goede vertaling is van het origineel'', aldus de inleiding op de vandaag verschenen bundel. ,,Dus ook van de Bijbel in Gewone Taal .''

De teksten zijn geschreven op het zogenoemde B1-taalniveau. Volgens Europese richtlijnen is geschreven taal op te delen in zes niveaus: A1, A2, B1, B2, C1 en C2. Het niveau A1 is het eenvoudigst, met zeer korte zinnen van eenvoudige, concrete woorden. Niveau C2 bestaat vooral uit zeer moeilijke, wetenschappelijke teksten met lange zinnen en veel abstract taalgebruik. Van alle niveaus is volgens wetenschappers B1 het meest toegankelijk - uit onderzoek blijkt dat 95 procent van de bevolking een geschreven boodschap op dat taalniveau zonder meer begrijpt.

Ingrid Molenaar, deskundige van Bureau Taal, stelt dat mensen een verschil van twee taalniveaus niet kunnen overbruggen. ,,Iemand die teksten op niveau B1 aankan, zal een tekst op C1-niveau niet zelfstandig kunnen begrijpen. Het overbruggen van één niveau is nog wel mogelijk. Die persoon zal de tekst dan wel begrijpen, maar zal hier en daar woorden missen.''

Polisvoorwaarden
Molenaar noemt polisvoorwaarden van verzekeringen als voorbeeld van teksten die op het allerhoogste niveau (C2) zijn geschreven. Volgens het Bureau Taal is alle informatie in onze samenleving uiteindelijk op te schrijven op het eenvoudige B1-niveau, mits de strekking van de tekst, zoals bijvoorbeeld uit de Bijbelse grondtekst blijkt, helder is. ,,Ook de verzekeringspapieren zijn naar dat niveau om te zetten'', stelt ze. ,,Maar dat kan dus niet zonder intensief overleg met de juristen die ze hebben geschreven.''

Dat het Nederlands Bijbelgenootschap zich tot deze vertaalklus heeft gezet, kan op bewondering van Molenaar rekenen. Voor de vertalers zelf is dit min of meer vanzelfsprekend. ,,Wij willen de Bijbel voor zichzelf laten spreken'', stelt coördinator Buitenwerf.

Geen kinderbijbel
,,De taal is eenvoudig, maar niet kinderachtig, het is geen kinderbijbel. Wij willen ook geen stempel drukken op een bepaalde groep mensen, die alleen 'simpele' taal begrijpt. Mensen hoeven zich ook niet te schamen met zo'n Bijbel onder de arm - het is een échte Bijbel, een goed hulpmiddel. De verkoopslogan moet 'Wil je de Bijbel begrijpen?' zijn, en niet: 'Snap je het allemaal niet? Koop dan...'''

Ook hoogopgeleiden en deskundigen hebben vaak voorkeur voor eenvoudige taal, stelt Molenaar. ,,Zij vinden dat lekker lezen en het scheelt tijd, omdat ze minder over de tekst hoeven na te denken.''

Buitenwerf is het daarmee eens, zij het om een andere reden. ,,Eenvoudige taal spreekt direct tot de lezer.'' Die zal wel moeten wennen aan de nieuwe uitgave, en dan vooral aan het concrete taalgebruik, verwacht de coördinator. ,,Vaak is directe taal mooi, maar soms ook bikkelhard. De vraag of dat fijn is, moet de lezer zelf beantwoorden.''

Keuzes
,,Vertalen is keuzes maken, en in dit geval extra keuzes.'' Zo moet er in de eenvoudige taal nog wat achtergrondinformatie worden verwerkt, om duidelijk te maken waarover de tekst gaat. Dat kan ertoe leiden dat het Nederlands Bijbelgenootschap verweten wordt een bepaalde theologie in de tekst te leggen - een geluid dat soms te horen is over de Nieuwe Bijbelvertaling . Buitenwerf wil hier niets van weten. ,,Er is niet één theologie waarvan men kan zeggen: zie je wel, het Nederlands Bijbelgenootschap wil die kant op. Die was er niet in deNieuwe Bijbelvertaling en zal er nu ook niet zijn. Ik begrijp de discussie, maar wij onderbouwen onze keuzes zo goed mogelijk. De theologie komt ná de tekst, niet ervoor.''

Buitenwerf vertelt dat hij ook vragen hoorde als ,,maar we hebben de Nieuwe Bijbelvertaling toch?'' en ,,moet dit allemaal zo nodig?'' ,,Veel mensen waren negatief, maar dat was voordat ze de tekst lazen'', stelt hij. ,,Na een eerste lezing klonk er waardering, zoals ook bij de Nieuwe Bijbelvertaling gebeurde. En ach, er zal best kritiek komen. Er kan in Nederland nu eenmaal geen vertaling verschijnen zonder dat er kritiek komt. Maar wij kunnen onze keuzes goed uitleggen. Als je tegen deze vertaling bent, ontzeg je een grote groep mensen het zelfstandig kunnen lezen in de Bijbel.''

In 2014, wanneer het Bijbelgenootschap tweehonderd jaar bestaat, is het zo ver. Dan moet de volledige Bijbel in Gewone Taal verschijnen. Op hetzelfde formaat als de gangbare bijbels, maar dan iets dikker. Zonder kolommen, voor de leesbaarheid. De vandaag verschenen proefteksten worden nu gebruikt in een lezersonderzoek. Met de uitkomsten daarvan kunnen de teksten nog veranderen, stelt het Nederlands Bijbelgenootschap.

'De moeilijkheid zit waar je het niet verwacht'

Vertaler Matthijs de Jong heeft het Bijbelboek Marcus vertaald, en werkt nu aan Matteüs. Hij spreekt van een ,,veeleisend, maar haalbaar project''. Een moeilijkheid is volgens hem dat de verschillende genres in de Bijbel - profetie, gebeden, psalmen - bewaard moeten blijven.

,,Denk bijvoorbeeld aan het Onze Vader, een gebed dat een grote gevoelswaarde heeft voor veel mensen. Bij het vertalen moeten we dus in ons achterhoofd houden dat het resultaat ook een 'bidbare' tekst moet zijn. En ook een psalm moet blijven klinken als een psalm. Wij hopen dat ook de eenvoudige tekst een grote gevoelswaarde zal krijgen.''

Het project wordt uitgevoerd door speciaal getrainde koppels van een brontaaldeskundige en een neerlandicus. Zij schrijven samen een eerste versie van de tekst. Die gaat naar een ander koppel met dezelfde samenstelling. Hun correcties leveren een tweede versie op, die wordt nagelezen door een gespecialiseerd taalbureau.

Wat is nu het moeilijkst te vertalen stuk uit de Bijbel? ,,Ik dacht eerst aan de brieven van Paulus'', zegt coördinator Rieuwerd Buitenwerf, ,,maar dat bleek niet zo te zijn, omdat hij steeds concreet beschrijft wat de context is. Die staat bijvoorbeeld niet in de teksten van de profeten, en dan wordt het vertalen een stuk lastiger - wij weten van sommige profeten niet eens precies wanneer ze geleefd hebben. Als de profeten geweten hadden dat ze na zoveel jaren nog gelezen zouden worden, hadden ze misschien wel rekening gehouden met hun taalgebruik... Maar ach, dat is ook de charme van het vertaalvak'', zegt hij glimlachend.

Ook de bergrede, waarin Jezus ,,knap ingewikkelde uitspraken doet'', zorgt soms voor hoofdbrekens. ,,De moeilijkheid zit soms in passages waarvan je het niet verwacht.''

Daniël 3:1-7

Nieuwe Bijbelvertaling

Op een dag gaf koning Nebukadnessar opdracht een gouden beeld te maken, zestig el hoog en zes el breed, en hij liet het opstellen in de provincie Babel, in de vlakte van Dura. Vervolgens ontbood hij de satrapen, stadhouders, gouverneurs, staatsraden, schatbewaarders, rechters, magistraten en alle bestuurders van de provincies; ze moesten de inwijding bijwonen van het beeld dat koning Nebukadnessar had opgericht. De satrapen, stadhouders, gouverneurs, staatsraden, schatbewaarders, rechters, magistraten en alle bestuurders van de provincies kwamen bijeen om het beeld dat koning Nebukadnessar had opgericht in te wijden. Ze stelden zich op voor het door Nebukadnessar opgerichte beeld. Een heraut riep met luide stem: 'Volken en naties, welke taal u ook spreekt, luister naar dit bevel. Zodra u de muziek hoort van hoorn, panfluit, lier, luit, citer, dubbelfluit en andere instrumenten, valt u op uw knieën neer en buigt u in aanbidding voor het gouden beeld dat koning Nebukadnessar heeft opgericht. Wie niet neerknielt en buigt, zal onmiddellijk in een brandende oven worden gegooid.' En dus knielden alle volken en naties, welke taal zij ook spraken, zodra ze de muziek van hoorn, panfluit, lier, luit, citer en andere instrumenten hoorden, en bogen zij in aanbidding voor het gouden beeld dat koning Nebukadnessar had opgericht.

Bijbel in Gewone Taal
Op een dag liet koning Nebukadnessar een gouden beeld maken. Het werd 30 meter hoog en 3 meter breed. Hij liet het neerzetten in de Duravlakte in de provincie Babel. De koning nodigde de hoogste bestuurders van zijn rijk uit. Dat waren de bestuurders van de provincies en steden, de ministers, de rechters en de hoofden van de belastingdienst en het leger. Hij liet ze allemaal komen om te laten zien waarvoor het gouden beeld bedoeld was. Alle mensen die hij had uitgenodigd, kwamen naar de Duravlakte. Ze gingen voor het beeld staan dat de koning had laten maken.

Toen riep een dienaar van de koning: 'Dit zegt de koning! Luister allemaal. Waar u ook vandaan komt, welke taal u ook spreekt: luister goed! Straks hoort u muziek van fluiten, harpen en andere instrumenten. Dan moet u op uw knieën vallen. En u moet heel diep buigen voor dit gouden beeld. Wie dat niet doet, wordt onmiddellijk in een grote brandende oven gegooid.'

Daarna klonk de muziek. En iedereen viel op zijn knieën. Alle mensen maakten een diepe buiging voor het gouden beeld.

Drie ervaringen van jongeren
De Bijbel in Gewone Taal is voor iedereen goed leesbaar, zegt het Nederlands Bijbelgenootschap. Drie vmbo-leerlingen van het Zwolse Greijdanus namen de proef op de som en vergeleken de nieuwe vertaling met de NBV.

Cristian Reijnders (17)
Woonplaats: Ommen
Klas: 4 vmbo, administratie
Leest gewoonlijk: NBV

Cristian leest elke dag in de Bijbel. Meestal gebruikt hij de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV). Die vindt hij wel begrijpelijk, alhoewel hij niet de betekenis van elk afzonderlijk woord weet. ,,Eerbaarheid, hartstocht, schaad, behartigen, zedeloosheid... Dit zijn woorden die ik zelf nooit zou gebruiken en ook niet begrijp'', zegt Cristian na het lezen van 1 Tessalonicenzen 4 in de NBV. Als hij dezelfde tekst vervolgens in de Bijbel in Gewone Taal leest, zegt hij het volgende: ,,Het is beter te begrijpen. Er worden geen lastige woorden gebruikt en dat is toch wel ideaal.''

Dat er een Bijbel in Gewone Taal komt, vindt hij een goede zaak. ,,Je begrijpt beter waar het over gaat en krijgt ook meer zin om verder te lezen. Ik vind het ook fijn dat er zo veel tussenkopjes staan boven de alinea's.''

Of Cristian met zo'n vertaling vaker uit de Bijbel zou gaan lezen weet hij niet zeker. ,,Ik denk het wel. Het is in ieder geval makkelijker te lezen.''

Bijbellezen wordt té gemakkelijk

Leonie Karssen (15)
Woonplaats: Hattem
Klas: 4 vmbo, handel en verkoop
Leest gewoonlijk: NBV

Ook al begrijpt Leonie niet alle woorden in de Bijbelvertaling die ze gewoonlijk gebruikt, toch staat ze een beetje sceptisch tegenover de Bijbel in Gewone Taal. ,,Ik snap wel dat ze zo'n vertaling willen maken, maar ik vind het niet echt nodig. Als ik een tekst in mijn bijbel niet snap, pak ik mijn jongerenbijbel erbij. Daar staat veel informatie over de Bijbelboeken en de hoofdstukken zelf. Ik denk dat deze vertaling het bijbellezen té gemakkelijk maakt.'' Na het lezen van Genesis 11 in de 'oude' en de nieuwe vertaling valt haar op dat in de Bijbel in Gewone Taal veel details ontbreken. ,,Het komt allemaal veel te gemakkelijk over. Alsof het allemaal een eitje was in die tijd.'' De vmbo'er valt bijvoorbeeld over vers 4 waarin staat: 'Laten we een stad gaan bouwen met een toren die tot in de hemel komt. Dan worden we beroemd.' Leonie: ,,Dat komt heel erg simpel over en misschien wel een beetje dom.''

Voor zichzelf leest Leonie ongeveer vijf keer per week in de Bijbel. Een andere vertaling zou er niet voor zorgen dat ze meer of vaker ging lezen. ,,Het gaat erom of je echt geïnteresseerd bent in de Bijbel.''

Overzichtelijker en begrijpelijker

Adriaan Buitenhuis (15)
Woonplaats: Dalfsen
Klas: 4 vmbo, administratie
Leest gewoonlijk: NBV
,,Het is veel overzichtelijker, de teksten zijn veel beter en je begrijpt meer wat er staat.'' Adriaans eerste reactie op de proefteksten van de Bijbel in Gewone Taal is positief. De 4 vmbo'er houdt niet erg van lezen en ook Bijbellezen is niet zijn favoriete bezigheid. Toch wil hij wel zijn mening geven over een gedeelte van de Bijbel in Gewone Taal. Als hij 1 Tessalonicenzen 4 leest in de NBV geeft hij aan niet te begrijpen wat er bedoeld wordt met 'Broeders en zusters, in naam van de Heer Jezus vragen we u met klem te leven zoals wij het u hebben geleerd, dus zo dat het God behaagt'. ,,Met klem te leven, ik zou niet weten wat dat inhoudt.'' In de Bijbel in Gewone taal staat: 'En dan dit vrienden. Het is belangrijk dat jullie leven zoals God het wil.'

In zijn eindoordeel over de proefteksten is Adriaan genuanceerd. ,,Voor de jeugd is het misschien een hele goede bijbel, want in de oude snap je het niet. Maar ik denk dat het bij oudere mensen niet zo goed valt. Misschien vinden ze het wel een beetje spotten.''

Een andere vertaling zal aan zijn leesgedrag waarschijnlijk niet zoveel veranderen. ,,Ik ben niet zo'n lezer.''

Reacties (2)