Toch vallen over de open brief nog wat noten te kraken, bijvoorbeeld over de vraag of Allah en God wel of niet dezelfde zijn.

Er bestaat binnen de PKN brede onvrede over de theologie van de dialoog met de islam. Dat is de achtergrond van de open brief, ondertekend door tientallen recht- en vrijzinnige bobo's. Zij vrezen al dan niet terecht dat de islamnota die volgend voorjaar op de synodale tafel zal liggen, het gemeenschappelijk abrahamitische zal beklemtonen ten koste van het specifiek christelijke. Terecht stelt mede-ininitiatiefnemer, dr. Piet van Veldhuizen, in de krant van 27 augustus dat 'een dialoog op basis van overeenkomsten' invalide is. En de brief stelt met recht dat het wederzijds respect er niet door wordt bevorderd, maar juist ondermijnd. Wie staat nou niet op z'n identiteit? Inderdaad, zo krijg je verborgen agenda's die het gesprek en de gesprekspartners frustreren. Bovendien, gerelateerd aan Jezus Christus zal alles en iedereen in Bijbel en Koran uiteindelijk toch verschillen.

Overigens, ook de open brief die 138 islamitische hoogwaardigheidsbekleders eind 2007 als vredesvoorstel schreven en waarop de PKN wil reageren, roept niet meer dan slechts in schíjn op tot een dialoog op grond van een gezamenlijke basis. De titel 'A common word' verwijst naar Soerat al-Imrân (3),64, waarin onomwonden wordt gezegd dat de overeenkomst moet zijn dat niemand aan God gelijk wordt gesteld; dus ook de Heer Jezus niet!

Dezelfde God
Het hoofdbezwaar van de PKN'ers is dat ,,niet gezegd is dat moslims en wij het over dezelfde God hebben''. Ook ik ga dat niet zomaar zeggen. Tegelijk is het praktisch ondoenlijk om in gesprek met moslims niet uit te gaan van hun pretentie dat dit wel het geval is. Waar ik evenwel tegenaan bots, is de terminologie in de brief: ,,De God die ons in de Tenach wordt geopenbaard en die ons in Jezus Christus nabij gekomen is'', wordt gezet tegenover ,,(de God) die spreekt in de soera's van de Koran''. Wanneer Allah, zoals die door moslims wordt aanbeden, God niet is, dan spreekt er helemaal geen God in de Koran. Dan is het 'edele' boek van de moslims mensenwerk: er zijn geen twee of meer goden. Daarnaast moet echter ook niet worden gesuggereerd dat die ene God zich op twee manieren openbaart: in de joodse canon én in Jezus Christus, buiten wie God niet (meer) te kennen is. Ik zou zeggen: laten we met moslims bespreken of hun beeld van God overeenkomt met hoe wij God kennen uit het éne Woord van God: Oude en Nieuwe Testament samen gelezen; en in het bijzonder door het vleesgeworden Woord waarin Hij zich geopenbaard heeft.

Joden
De tweede moeite van de protestantse leiders is dat de joden er buiten worden gehouden. Hoezo spreken van een gemeenschappelijke basis zonder terug te grijpen op de traditie van Israël?, zo vragen ze. Het kan natuurlijk niet betekenen dat wij niet met moslims kunnen spreken zonder joden erbij.

Mogen we ook niet met mormonen praten zonder rooms-katholieken uit te nodigen? Een trialoog zou een gesprek nodeloos ingewikkeld maken. Vanzelf komen joden ter sprake wanneer moslims komen met hun vervangingstheologie: de islam als laatste upgrade na joden- en christendom en herstel van de oorspronkelijke religie met de Koran als laatste testament.

Wij stellen dan dat vanuit ons perspectief de islam hoogstens een variant op het rabbinale jodendom kan zijn, onder meer vermengd met ketterse elementen uit het vroege christendom.

Godsdienstvrijheid
Als derde struikelblok wordt het gebrek aan godsdienstvrijheid in islamitische landen opgevoerd. Christenen en moslims moeten ten behoeve van een 'gelijkwaardig gesprek' ruimte creëren voor wat heet 'een vrije geloofsbeslissing'.

Nog afgezien van het feit dat ik niet graag zie dat een broeder of zuster in de Heer moslim wordt, kan vrijheid van 'bekering' niet beter een onderwerp van gesprek zijn dan een voorwaarde vooraf?

Straf op geloofsafval is niet iets als een 'kerkrechtelijke' maatregel, maar een integraal onderdeel van de islamitische theologie. Het hangt samen met het islamitisch zelfverstaan dat geen stap terug tolereert en met hun theocratisch ideaal, waardoor afvalligheid als landverraad verstaan wordt. Het onderwerp moet wel op de agenda, of moslims dat nu ongemakkelijk vinden of niet. Immers, de vrijheden die moslims in het Westen claimen, gunnen zij christenen in het Oosten niet en dat strookt niet met een voorstel voor vrede.

De open brief eindigt met te zeggen dat wij alleen hebben te getuigen van de liefde van God in Jezus Christus en geen eindoordeel mogen vellen over de waarheid en waarde van de islam. Uiteraard is het eerste het belangrijkste, al vraag ik me wel af of 'bonders' en vrijzinnigen hieronder hetzelfde verstaan. Maar ik zie niet in waarom het (eind)oordeel over de islamitische verwerping van Jezus Christus als Gods Zoon en gekruisigde Heiland niet negatief mag zijn.

Kan dat juist niet nodig zijn om de weg naar Hem vrij te maken voor de islamitische naaste? Want ook dat hoort bij een goed interreligieus gesprek. Een verborgen agenda is uit den boze, een dubbele is prima.

Drs. Marten de Vries is missionair predikant in Rotterdam en als zodanig voortdurend in gesprek met moslims.

Reacties (1)