Opinieplein
Heilzame wacht bij tong en toetsenbord
Geplaatst: 15 augustus 2009 06:00, laatste wijziging: 14 augustus 2009 20:53
door Gerard de Korte
Een bekend spreekwoord luidt: hoge bomen vangen veel wind. Als je boven het maaiveld uitkomt, word je in Nederland snel kop van Jut. De tijd van eerbied voor leiders is voorgoed voorbij. Machthebbers worden eerder gewantrouwd dan gerespecteerd.
5 reacties
34 waarderingen
Gezag moet iemand verdienen. Tegen die achtergrond moeten leiders een dikke huid hebben. Je doet het niet snel goed.
Deze situatie gaat minstens terug tot de jaren zestig van de vorige eeuw. De minister die eerst uitermate beleefd door een journalist met 'excellentie' werd aangesproken, mocht vanaf die tijd blij zijn nog 'meneer' te worden genoemd. Deze ontwikkeling kent een veelheid van oorzaken. Naast een diep verlangen naar democratisering en gelijkheid noem ik ook het gebleken wangedrag van leiders. Ik denk daarbij niet alleen aan de terreur van mensen als Hitler en Stalin, maar ook aan het morele falen van verscheidene westerse leiders. Hoe groot was de verontwaardiging over de Amerikaanse oorlogspolitiek in Vietnam.
Een droevig dieptepunt vormde het machtsmisbruik van president Nixon. De oude wijsheid van Lord Acton - macht corrumpeert, absolute macht corrumpeert absoluut - wordt helaas, ook in westerse democratische landen, te vaak bewaarheid.
Belang van kritiek
Een christen kijkt met nuchterheid en realisme naar de samenleving. Het Bijbelse mensbeeld is niet naïef optimistisch. Zondige mensen vragen om voortdurende controle. Een samenleving blijft alleen op koers door een reeks van checks and balances . Ik denk aan een onafhankelijke rechtspraak, aan een vrije pers en, niet in de laatste plaats, aan een goed functionerend parlement. Opbouwende kritiek is uitermate vruchtbaar. Het kan ogen openen voor blinde vlekken of falend beleid.
Feitelijk is er echter in onze samenleving veel negatieve, afbrekende kritiek. Het gaat dan om een nutteloos spelen op de man of vrouw. Onze premier Balkenende heeft door de jaren heen heel veel hoon en spot voor lief moeten nemen. De grens tussen kritiek en laster blijkt vloeiend. Bij kritiek gaat het om wegen en oordelen; bij laster is er sprake van het aantasten van de eer en de goede naam van de ander.
De opkomst van populistische partijen als de PVV heeft tot in het parlement geleid tot een verruwing en verharding. De ontwikkeling van het internet zorgt in dit opzicht voor eigen problemen. Discussiefora lokken veelal een diarree van woorden uit. Anoniem leeft menigeen zich achter de computer uit in kwaadsprekerij.
Ook op het kerkelijk erf is kritiek een normale zaak geworden. Een predikant, priester of bisschop was in vroeger dagen bijna onaantastbaar en werd binnen en buiten de kerk met egards bejegend. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw is dat passé.
Er kwamen jaren vol polarisatie en vooral bisschoppen werden daarbij object van kritiek. Voor progressieve gelovigen waren bisschoppen remmers in vaste dienst; voor behoudende gelovigen waren diezelfde bisschoppen slapjanussen die alles maar toestonden. Ik weet hoezeer iemand als kardinaal Simonis, juist ook als gevoelig en zachtmoedig mens, onder de bikkelharde kritiek geleden heeft. Ik denk ook aan het gif dat bisschoppen als Eijk en Muskens regelmatig over zich kregen uitgestort.
Geen respect
Gelukkig liggen de jaren van felle polarisatie achter ons en zoekt men in kerkelijke kringen meer de dialoog. Toch zijn er genoeg kerkelijke websites en blogs waar felle discussies worden gehouden, en niet altijd met respect. Opvallend is dat menig kerkelijk ambtsdrager tegenwoordig niet zozeer van links, maar juist van rechts de wind van voren kan krijgen. In naam van rechtzinnigheid wordt de goede naam van mensen beschadigd. Het is tragisch hoe een harteloze variant van orthodoxie, vanuit boosheid en frustratie, het hart van het evangelie, het liefhebben van de medemens als beelddrager Gods, lijkt te vergeten. Verbitterde, verzuurde mensen zien alles met sombere ogen en dreigen hoopvolle ontwikkelingen in de kerk over het hoofd te zien.
Natuurlijk zijn er tal van zaken in kerkelijk Nederland waar gelovigen zorgen over hebben. Er is veel rijkdom verloren gegaan en de krimp van veel parochies en kerkelijke gemeenten maakt ook mijzelf bezorgd. Al jaren breng ik de sprakeloosheid van veel katholieken ter sprake. Velen drinken niet of nauwelijks uit de rijke bronnen van de kerk.
Het is echter altijd goed om te beseffen dat blijde ogen dezelfde werkelijkheid anders zien dan droevige ogen. En het is volstrekt onvruchtbaar om voor complexe maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de ontkerstening van onze cultuur, zondebokken te zoeken. Juist orthodoxe christenen zouden weet moeten hebben van het verschil tussen kritiek en laster. Opbouwende kritiek kan, zeker ook binnen de christelijke gemeenschap, heilzaam zijn. Maar respectloze laster is echt een brug te ver. Je kunt niet opkomen voor de eer van God en ondertussen medemensen met kwaadsprekerij en suggestieve opmerkingen beschadigen. In die zin wil ik pleiten voor een heilzame wacht bij onze tong en bij het toetsenbord van onze computers. Eerst even nadenken voordat giftige boodschappen, die de kerkelijke zaak geen goed doen, de wereld worden ingezonden.
Mgr. dr. G.J.N. de Korte is bisschop van Groningen-Leeuwarden.
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
Reacties (5)
Evert van Tellingen (15 augustus 2009 09:35)
"Eerst even nadenken voordat giftige boodschappen, die de
kerkelijke zaak geen goed doen, de wereld worden ingezonden."
Dat geldt niet alleen voor reacties op de site van het Nederlands
Dagblad of Reformatorisch Dagblad. Hoewel het stuk zich beperkt tot de
verzendende kant (en daar is niets mis mee), valt er tegen de
ontvangende kant ook wat te zeggen.
Of het nu gaat om kerkelijk leiders of politiek leiders: ze worden vaak
onbereikbaar gevonden door de mensen aan wie ze geacht worden leiding te
geven. Politiek leiders zijn dat fysiek (probeer eens een brief die je
als niet-lid naar een politiek partij stuurt beantwoord te krijgen);
kerkelijk leiders zijn erg onbereikbaar omdat men weet dat bepaalde
stellingen onwrikbaar zijn. Waarom zou je ze benaderen als je op
voorhand weet wat hun opinie (over jou of je situatie is)? Leiders
worden onbereikbaarder gevonden dan ze zelf denken dat ze zijn.
Toch worden door die mensen beslissingen genomen die iedereen raken. In
hun behoefte om toch gehoord worden gaan mensen harder schreeuwen dan
eigenlijk nodig is. En worden kwetsend. Dat is zonder enig voorbehoud
verkeerd. Maar als leiders dit niet prettig vinden, zouden ze ook bij
zichzelf te rade moeten gaan en zich afvragen waar ze zichzelf kunnen
verbeteren. Als je problemen aan wil pakken is symptoombestrijding niet
per definitie verkeerd, maar zou je ook naar de dieperliggende oorzaken
moeten kijken. Het gezag van leiders is niet meer vanzelfsprekend. Daar
is op zich niets verkeerds mee. Leiders moeten zich ervan bewust zijn
dat ze verantwoordingverschuldigt zijn. In de eerste plaats aan God
natuurlijk, maar daarna ook aan hun kiezers, hun leden. En ook publieke
kopstukken als Nout Wellink of Harm Brouwer (niet gekozen maar wel ten
dienste van het volk) moeten zich realiseren dat ze er niet alleen voor
hun organisatie en zichzelf zitten, maar in dienst van het volk. Dat
zijn aspecten die de afgeopen decennia (zeker veertig jaar) uit het oog
verloren zijn.
Het is overigens geen voorwaarde vooraf om respect te ontvangen. Maar
als er over zo'n lange periode geen respect gegeven is, is het niet
vreemd dat het respect dat je ontvangt gaat verwateren. Maar
uiteindelijk blijft natuurlijk overeind dat de verzender van een
belediging (hoe miskent of gekwetst hij zich ook voelt) verantwoordelijk
is voor die belediging en er (ooit) verantwoording voor af moet leggen.
En dus ben ik het volledig eens met de schrijver: "Heer zet een
wacht voor onze lippen".
Goof (16 augustus 2009 12:27)
Beste Mgr de Korte.
Ik sluit me aan bij de reactie van Evert. Respect moet tegenwoordig
verdiend worden, en daar is niets mis mee.
U noemt Balkenende als iemand die veel hoon krijgt te verduren. Hij
wordt inderdaad in brede kring niet serieus genomen, maar neemt de goede
man op zijn beurt ons wel serieus? Een voorbeeld. De europese grondwet
werd door het NL volk weggestemd, omdat veel mensen deze ondemocratisch
achtten. Terwijl Balkenende de EU grondwet later toch aannam. Het EU
volkslied was geschrapt, en zo kwam JP volgens hemzelf voldoende
tegemoet aan de bezwaren van de nee stemmers. Dat heeft me alle
vertrouwen in de man doen verliezen. Bezwaren over aantasting van de
democratie werden vertaald naar een uiterlijke onbenulligheid als een
volkslied. Of deze man begrijpt er weinig van, of hij ziet ons als
kleuters die alles maar geloven. Beide varianten vragen, nee smeken om
heftige reacties.
Ik ben het helemaal met U eens dat we na moeten denken voor we onze
kritiek spuien, en niet onnodig moeten kwetsen. Maar anderzijds moet hij
wel gespuid worden. Dat eist de democratie van ons.
helen (16 augustus 2009 15:02)
Volgens mij is het niet gebruikelijk dat een bisschop reageert op
individuele zaken en personen. Het is de lezers van katholieke sites en
weblogs overduidelijk tot wie hij zich richt. Als de bisschop een
persvoorlichter heeft, heeft deze geen goed werk verricht. Of het is de
persvoorlichter zèlf geweest die, als onderdeel van de kritiek,
haar bisschop heeft gebruikt met dit onbezonnen stuk. Wie zal het
zeggen.
"Dialoog" via een protestante krant komt ook vreemd over. Het
lijkt meer een gefrustreerde en boze reactie van iemand die moeilijk met
kritiek kan omgaan.
Voorts valt mij op hoe hij de term "orthodox" hanteert. In
ieder geval is hij het zelf niet, lijkt wel. Dit i.t.t. zijn voorganger,
Mgr. Eijk, die zich wel dat predicaat geeft.
Toch lees ik vandaag van mevr. Nelly Stienstra dat hij een keer voor het
zeer ORTHODOX R.K. CRK. heeft gesproken.
Is het nu zo dat deze bisschop overal op kan duiken, daar waar een
gehoor of lezers zijn?
Het lijkt er wel op. En dàt is pas verwarrend!
Op de site van het bisdom staan als doelen: missionair zijn voor
niet-katholieken en oecumene met protestanten.
In een mini-bisdom met iets meer dan 50 priesters, c.q. pastoraal
werkenden, verdeeld over 90 kerken, verspreid over vier provincies,
lijken deze doelen toch tamelijk ridicuul. In het hele noorden is
namelijk nauwelijks of geen eigen katholieke identiteit te vinden. Bij
de oudere katholieken in het noorden ligt de tijd dat ze overhuifd
werden door een overgrote protestante meerderheid vers in het geheugen.
Nog niet zó lang geleden mochten er geen processies gehouden
worden b.v. Dus om te zeggen dat oecumene als hoofddoel
lééft bij de katholieken in het noorden lijkt me niet echt
geloofwaardig.
Verder heeft zich in Oost-Groningen net een groep Columbiaanse
priesters/priesterstudenten gevestigd, dus je zou eerder zeggen dat
Noord-Nederland zèlf MISSIEGEBIED is van de R.K.Kerk! Mgr. Eijk,
die zich persoonlijk heeft beijverd voor de komst van deze groep, vond
het in ieder geval wel nodig dat er nieuwe priesters zouden komen.
Bij en na zijn benoeming was Mgr. De Korte niet de herder,dienaar van de
Kerk die zich afvroeg: Wat kan ik betekenen voor deze kerkprovincie? Wat
heeft de Kerk hier nodig?
Nee, de agenda lag al klaar! Onbegrijpelijk.
Ik neem aan dat de bisschop die aangesteld is voor contact met de media,
Mgr. Wierz, niet blij is met dit stuk. Evenals andere collega's, die
niet zoveel tijd hebben om in zoveel kranten en in allerlei programma's
te verschijnen.
Gewoon omdat die het te druk hebben met hun werk voor hun diverse
bisdommen en minder last hebben van geldingsdrang.
Anna123 (17 augustus 2009 10:08)
Even voor de duidelijkheid: Ik heb op de knop "waardering"
gedrukt, omdat ik het dacht dat er bij waardering meer
keuzemogelijkheden waren: het is behoorlijk misleidiend om te doen
geloven dat er ook moegelijkheden zijn om bijdragen als negatief te
beoordelen.
Wat een misleiding!
Bij deze: ik waardeer deze artikel van Mgr. De Korte dus NIET.
Pierre (17 augustus 2009 15:12)
De column van de bisschop is inhoudelijk plus qua taal en stijl zeer to
the point en wellevend. Dat daar ook nu weer onheus soms op wordt
gereageerd, is verachtelijk en pijnlijk, maar vrijwel onontkoombaar.
Het probleem met Internet is namelijk dat het een anarchistisch medium
is. Rijp en groen komt er samen. Het is vergelijkbaar met de straat: de
cultuur en de wetten van de straat regeren er. Het recht van de sterkste
en brutaalste overheerst; alles kan zolang men maar niet door de politie
wordt gesnapt. Iedereen kan er zijn/haar onbekookte ei kwijt,
ongehinderd door enige geestelijke, psychologische ontwikkeling, kennis
van zaken en (zelf)discipline. Egocentrisme dat al snel neigt tot
egoïsme kan men er vrijwel ongehinderd botvieren met weinig of geen
gevolg. En van het een komt (natuurlijk) het ander. Wie zich onbegrepen
en gekwetst voelt, neigt tot represaille met zwaardere middelen. En dan
zijn moderatoren soms ook nog uit opportunistische gronden (kift tussen
ideologische en godsdienstige denominaties bijv.) op de hand van wie
kwetst (geenstijl.nl, maar ook kerkelijk ‘angehauchte’
sites). En zo rolt de bal gemakkelijk steeds verder bergafwaarts
richting riool. (Bij rkdelft forums, rorate, katholieknederland,
katholieknieuwsblad en menig dagblad hebben we dat in verleden en heden
uitgebreid kunnen waarnemen; we weten zo onderhand vrij precies uit
welke hoek het reactionaire en schofferende geluid steeds komt.) Maar
domheid laat zich niet met verbaal of fysiek geweld opheffen. Stuurt men
het hier weg, dan duikt het elders weer op. Zich op tijd onthouden van
een reactie, is daarom de beste oplossing. Wie geweld hanteert, plaatst
zich buiten gemeen overleg. Communicatie die geen communicatie is, kan
men dan ook het best resoluut afbreken. Zelfbeheersing is dus
gevraagd.
Met wetgeving, Internet-etiketten, forumregels enz. hoe gedetailleerd en
scherp je ze ook maakt, is egocentriciteit, brutaliteit, domheid,
vooringenomenheid – menselijk tekort - nauwelijks weg te filteren.
Daarom is een appèl aan de reageurders om een heilzame wacht bij
tong en toetsenbord te plaatsen zéér op zijn plaats.
Beschadig geen mensen!
Bovenstaande betekent natuurlijk niet dat we altijd maar moeten zwijgen
over structuren en mechanismen in de kerk(en) die naar hun gevolgen niet
heilzaam zijn gebleken, en dus zouden moeten veranderen. Een grotere
openheid voor loyale kritiek en redelijke argumenten, en zich minder
terugtrekken achter muren van absolute waarheidsclaims en eigen gelijk,
zou kerkbestuurders groot en klein dan ook natuurlijk geloofwaardiger
maken dan ze nu vaak zijn, frustraties aan alle zijden doen afnemen en
begrip voor c.q. identificatie met de leiding doen bevorderen.
“Befehl ist befehl” kan ook niet meer sedert Renaissance,
Verlichting en de recente Wereldoorlogen! Maar ook hier geldt: men moet
roeien met de riemen die men heeft of krijgt aangereikt. Goede kritiek
richt zich dan ook alleen op zaken, niet op personen; richt zich op
datgene wat veranderbaar en of vermijdbaar is.
We moeten de dialoog dus blijven zoeken om elkaar te kunnen vinden, en
kortzichtige egocentrische posities te overwinnen. En waar de dialoog
wordt geweigerd, daar moet door verlichte mensen “met blijde
ogen” het pogen om de onjuistheid van deze instelling met
argumenten duidelijk te maken, immer de hoogste prioriteit hebben en
houden. O.g. wil zich daar gaarne aan committeren!
RSS