,,Als burgemeester kun je religieuze organisaties niet negeren'', zegt Tariq Ramadan, gasthoogleraar Burgerschap en Identiteit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. ,,Wat hij moet doen, is het gesprek aangaan. In alle openheid. U hoeft kerken niet te vragen om uw problemen op te lossen, maar om uw partner te worden en samen uw politieke doel te bereiken.''

Ramadan was een van de sprekers op de gisteren gehouden conferentie over de relatie tussen religie en gemeenten in Apeldoorn. Met de conferentie wil organisator de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn leden helpen hun weg te vinden bij de benadering van religieuze organisaties.

Ramadan geeft de ruim 150 aanwezigen enkele simpele tips op basis van de geldende opvattingen binnen de westerse wereld. ,,Religies zijn gelijk, maar sommige religieuze groepen hebben heel weinig financiële middelen. Het kan verstandig zijn hun een duwtje in de rug te geven.'' En: ,,Als een kerk samenwerkt met de overheid, staat voorop dat ze niet mogen evangeliseren. De gemeente steunt niet de missie van de kerk, maar de kerk steunt de politiek van de gemeente.''

Brandblussers
Twee extremen van overheidsbemoeienis met kerken passeren de revue. Jacques Wallage, burgemeester van Groningen, vertelt een historische anekdote dat in zijn stad vroeger gemeenteraadsdebatten werden gevoerd over de aanstelling van een nieuwe predikant. ,,De scheiding van kerk en staat is ontstaan uit reactie op die ongewenste praktijk'', zegt hij. Wim van de Donk, voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, vertelt waar die scheiding in haar uiterste vorm toe kan leiden. ,,In Amsterdam was de enige bemoeienis met de kerk op een gegeven moment alleen nog de inspectie van de brandblussers.''

Beide extremen zijn in de huidige maatschappij onwenselijk. Daarom presenteerde de VNG in samenwerking met minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken gisteren een 'tweeluik' met handvatten voor gemeenten bij het bepalen van beleid over religieuze organisaties. Veel gemeenten worstelen volgens Ter Horst met problemen als de subsidiëring van huiswerkbegeleiding in een moskee, of het uitspreken van een ambtsgebed bij een raadsvergadering. ,,Het interessante is dat eenduidige antwoorden niet altijd te geven zijn. Veel hangt af van de context, de lokale omstandigheden en de politieke kleur van de gemeente'', aldus de minister die zelf niet aanwezig kon zijn, maar zich liet vertegenwoordigen door een ambtenaar. Toch geeft het tweeluik een aantal handvatten die gemeenten daarbij moeten begeleiden (zie kader). De subsidie voor de cursus in de moskee moet volgens Ter Horst kunnen. Verder laat ze het vooral over aan de inschatting van de lokale overheden. ,,De antwoorden zijn geen wetmatigheden die in stenen tafelen zijn gebeiteld en die ik u als een Mozes van de Haagse berg kom aanbieden.''

Wallage wijst de aanwezigen vooral op het belang ontspannen om te gaan met de scheiding van kerk en staat. Gemeenten moet zich openstellen voor geluiden uit kerkelijke hoek. Hij waarschuwt er daarbij voor om religieuze opvattingen die niet stroken met de gangbare mening niet direct te verketteren. ,,De vrijheid van godsdienst is wat dat betreft de laatste jaren geweld aangedaan. Het recht op orthodoxie wordt ingesnoerd en dat vind ik onjuist.'' Dat roept kritische reacties op uit de zaal: 'Mogen mensen onder de vlag van hun religie dan zomaar alles roepen?' ,,Geen enkel grondrecht is absoluut'', reageert Wallage. ,,Grondrechten zijn ingesnoerd door de wet. Maar aan de overheid is in de eerste plaats de taak om die grondrechten te verdedigen.''

--------------------------------------------------
Het tweeluik
Het gisteren gepresenteerde tweeluik bevat tips voor gemeenten voor de omgang met religieuze organisaties. De brochure geeft in het eerste deel de juridische grenzen aan van religie en publiek domein. De belangrijkste betekenis van de scheiding van kerk en staat is dat de overheid geen geloof of wijze van geloofsbelijdenis voorschrijft, maar zich neutraal opstelt. De overheid mag zich wel inlaten met religieuze organisaties.

Het tweede deel geeft gemeenten handvatten voor concrete vraagstukken. Zo kan de gemeente een verzoek honoreren om mee te betalen aan een camera- en alarmsysteem voor een religieus gebouw dat te maken heeft met vernielingen. Maar religieuze organisaties die sportactiviteiten organiseren om de jeugd over het geloof te vertellen, kunnen geen aanspraak maken op subsidie.

Reacties