Een vrouw is zwanger van haar derde kind. Haar eerste twee kinderen zijn door de rechter uit huis geplaatst, omdat de moeder geen zorg, stabiliteit en veiligheid bood. Alleen zien zij en haar vriend dat niet in. Min of meer uit woede is de vrouw zwanger geworden van een derde kind.

Overdreven? Voorbeelden als deze zijn - helaas - vaker praktijk dan wenselijk is. Woensdag meldde Het Gazet van Antwerpen dat de vrouw uit het Belgische Nijvel die vorig jaar haar vijf kinderen vermoordde, opnieuw een baby wil. De depressieve vrouw wil zwanger worden ,,om alle wonden te helen''.

Mensen die niet in staat zijn kinderen gezond en veilig groot te brengen en zich toch voortplanten - ze zijn helaas geen uitzonderingen. De moorden op het Meisje van Nulde, op Savanna en op het Maasmeisje zijn gelukkig excessen, maar daarom valt het nog niet mee met mishandeling, ondervoeding of verwaarlozing. De minister voor Jeugd en Gezin, André Rouvoet, verbaasde zich onlangs in de Volkskrant over het aantal kindermishandelingen in ons land. ,,We dachten dat vijftig- tot tachtigduizend kinderen per jaar mishandeld werden. Uit onderzoek blijkt dat het er minstens honderdduizend zijn.''

Ook cijfers van het Bureau Landelijke Voorlichting Pleegzorg illustreren dat Nederland niet voor alle kinderen een paradijs is. Verlieten in 2000 nog een kleine 12.000 kinderen via pleegzorg het ouderlijk huis, in 2006 was dat aantal opgelopen tot 19.500. Ruim zestig procent van hen vertrekt met een zware justitiële kinderbeschermingsmaatregel: een ondertoezichtstelling of een voogdijmaatregel.

Opvallend is de forse toename van het aantal jonge kinderen dat met ernstige problemen in een pleeggezin wordt geplaatst. Ze hebben psychiatrische problemen, hun gedrag niet in de hand, hechtingsstoornissen of zijn het slachtoffer van mishandeling, vaak van ernstig seksueel misbruik. Veel van deze kinderen zijn voor hun leven getekend en zullen waarschijnlijk nooit in staat zijn een leven te leiden met normale (liefdes)relaties.

Extra hulp
Sinds vorig jaar is André Rouvoet (ChristenUnie) minister voor Jeugd en Gezin. Na elk initiatief van hem zwelt het debat aan over de vraag of de overheid zich eigenlijk wel mag bemoeien met de opvoeding. Nee, is het antwoord, want minderjarigen vallen onder de verantwoordelijkheid van hun ouders. Het Europees Verdrag ter bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is hier helder over.

Het antwoord op de vraag of de staat zich dan met de opvoeding mag bemoeien als het met de opvoeding misgaat, is ook logisch: ja. Het Verdrag Inzake de Rechten van het Kind (IVRK) beschrijft het recht van kinderen op welzijn en ontwikkeling. Dan moet de overheid - als schild voor de zwakke - ingrijpen zodra dat recht wordt geschonden.

Maar wat doen we als de opvoeding mis dréígt te gaan? Minister Rouvoet heeft z'n Centra voor Jeugd & Gezin gelanceerd om ouders opvoedingsondersteuning te bieden. ,,Gelukkig kunnen we nu met wat extra hulp voorkomen dat kinderen met problemen later ontsporen'', aldus de minister onlangs in het Algemeen Dagblad .

Nog verder gaat het eind vorig jaar gelanceerde wetsvoorstel van Rouvoet en zijn collega van Justitie, Hirsch Ballin, om ondertoezichtstelling van kinderen te vergemakkelijken. De kinderrechter mag straks ook een ondertoezichtstelling opleggen aan minderjarigen met relatief lichte problemen.

Slaapkamer
Het is duidelijk dat op deze manier de rechter - en dus de jeugdhulpverlener - extra mogelijkheden krijgt zich met de opvoeding van andermans kinderen te bemoeien.

Schande, roepen critici. De staat gluurt mee achter de voordeur. Nog even, en minister Rouvoet kijkt mee in de slaapkamer! Echt waar? Was het maar waar.

De gereformeerde bewindsman voor Jeugd en Gezin weet als geen ander hoe de Bijbel spreekt over kinderen: een zegen van God. Maar daarmee zijn kinderen géén onbeperkt recht. Rouvoet werkt momenteel aan zijn nota Gezinsbeleid die na de zomer moet verschijnen. Een suggestie voor de titel? 'De vrijblijvendheid voorbij'. Want met alle respect voor wat de minister in gang heeft gezet, het is voor een belangrijk deel dweilen met de kraan open. Dé vraag als het gaat om de bescherming van kinderen, wordt tot nu toe niet gesteld: is het wel zo normaal dat iedereen kinderen krijgt?

Wie de cijfers van kindermishandeling en ondertoezichtstelling op zich laat inwerken, realiseert zich dat nogal wat volwassenen ten onrechte menen dat ze in staat zijn kinderen te geven waar ze recht op hebben: een gezonde ontwikkeling op weg naar zelfstandigheid. Waarom kunnen die volwassenen dat niet? De redenen zijn uiteenlopend. Doordat ze soms zelf liefdeloos zijn opgevoed. Doordat ze geestelijk labiel zijn. Doordat ze niet weten hoe ze moeten opvoeden. Doordat ze hun leven niet op de rails hebben. Doordat ze hun agressie niet in de hand hebben. Omdat ze vooral van zichzelf houden. Doordat ze... noem maar op.

Hulp helpt lang niet altijd, vaak komen hulpverleners bij dit soort huishoudens niet eens binnen. De kinderrechters Toos Enkelaar en Anne Martien van der Does bepleiten daarom een veel steviger aanpak. De beide Amsterdamse rechters komen gemiddeld een keer per maand in aanraking met zwangere vrouwen die vanwege een verslaving, psychiatrische stoornis of verstandelijke handicap absoluut niet in staat zijn een kind op te voeden. Een ongeboren kind kan vanaf 24 weken in aanmerking komen voor een ondertoezichtstelling, maar dat gebeurt zelden. Enkelaar en Van der Does willen dat de ongeboren baby's van deze vrouwen vaker worden aangemeld bij Jeugdzorg. Een gezinsvoogd kan zich er dan over ontfermen en het kind eventueel na de geboorte bij de moeder weghalen.

Hard? Ja. Liefdeloos? Nee. Als het gaat om het welzijn van kinderen, kan niet snel genoeg worden ingegrepen.

Anticonceptie
Een stap verder is het voorkómen van dit soort risicozwangerschappen. Hulpverleners kunnen ook nu al met min of meer falende ouders een gesprek over anticonceptie aangaan. Dit gebeurt echter veel te weinig, omdat hulpverleningsinstellingen hier geen formeel beleid op hebben. Minister Rouvoet zou er goed aan doen bijvoorbeeld de medewerkers van de Centra voor Jeugd & Gezin deze taak wel mee te geven en hen hierin te trainen. Vrouwen die een risico vormen voor een kind, moeten ontmoedigd worden (nog meer) nageslacht te krijgen.

Bij sommige volwassenen zetten hulpverlening en goede gesprekken echter geen zoden aan de dijk en daarom gaat het Tweede Kamerlid Marjo van Dijken (PvdA) nog een stap verder: ze werkt aan een wetsvoorstel om rechters de mogelijkheid te bieden ouders die een strafzaak hebben lopen wegens kindermishandeling of wier kind uit huis is geplaatst, te verplichten voor een bepaalde tijd anticonceptie te gebruiken. Beteren ze hun leven, dan kan de rechter uitspreken dat een volgende prikpil niet meer nodig is. Zo niet, dan volgt een nieuwe periode van anticonceptie.

Van Dijken doorbreekt hiermee het taboe dat de staat niet tornt aan het zelfbeschikkingsrecht van burgers. Dat roept vragen op, en minister Rouvoet heeft het voorstel van het PvdA-Kamerlid dan ook op voorhand naar de prullenbak verwezen. ,,Dit gaat te ver. Dan ontzeg je mensen het recht op het krijgen van kinderen. Terwijl er voldoende mogelijkheden zijn om een bedreigd kind te beschermen.''

De minister toont zich hier van zijn meest politiek-correcte kant, en dat is betreurenswaardig. De frustraties van jeugdzorgwerkers na weer een ontsporing, illustreren namelijk dat 'voldoende mogelijkheden om een bedreigd kind te beschermen', vooral bestaan op geduldig papier.

Lof
Van Dijken verdient lof voor haar initiatief. Ja, ze geeft de staat het recht hardhandig aan het zelfbeschikkingsrecht van burgers te komen. Door anticonceptie alleen via de rechter op te leggen aan ouders die met justitie in aanraking zijn gekomen, is echter het gevaar dat de overheid lichtvaardig oordeelt over het recht op voortplanting, uitgesloten.

Botst verplichte anticonceptie dan niet fors met de lichamelijke integriteit van mensen? Nou en of. Maar de verwaarlozing of mishandeling van een kind is een nog veel grotere inbreuk op de lichamelijke integriteit.

Is verplichte anticonceptie hard? Ja. Liefdeloos? Nee. Het recht van een kind op een beschermde jeugd gaat boven dat van ouders op een kind.

Nogal wat volwassenen menen ten onrechte dat ze in staat zijn kinderen een gezonde ontwikkeling op weg naar zelfstandigheid te geven.

---------------------------------------
Het gezin centraal
Opvoeden is niet altijd simpel, maar problematiseren is (meestal) niet nodig. Toch vinden veel ouders het opvoeden van kinderen in deze tijd lastig. ,,Ouders hebben vaker dan vroeger behoefte aan opvoedkundige ondersteuning. Ze dienen over voldoende tijd, geld en (pedagogische) vaardigheden te beschikken om hun rol als opvoeders goed te kunnen vervullen'', meent minister Rouvoet (Jeugd en Gezin).

Aan gezinnen waar het minder goed gaat, heeft het kabinet extra aandacht en hulp beloofd. Zo kunnen in de nieuwe Centra voor Jeugd & Gezin ouders straks in hun eigen buurt met vragen over opvoeden terecht. De hulp is in principe vrijblijvend, maar als kinderen aantoonbaar risico's lopen, kan de steun een dwingend karakter krijgen.


----------------------------------------------
Het kind centraal
,,Kinderen hebben recht op een gezonde en evenwichtige ontwikkeling en groei naar zelfstandigheid. De ouders zijn hiervoor als eersten verantwoordelijk. Wanneer de ouders in het realiseren van die verantwoordelijkheid onvoldoende slagen, is het de plicht van de overheid om maatregelen te nemen.''

Dit schrijven de ministers Hirsch Ballin (Justitie) en Rouvoet (Jeugd en Gezin) bij hun wetsvoorstel om ondertoezichtstelling van kinderen te vergemakkelijken. Hoewel de overheid het familie- en gezinsleven moet eerbiedigen, vinden beide bewindslieden dat kinderrechters sneller een ondertoezichtstelling moeten kunnen opleggen aan minderjarigen, ook als hun problemen (nog) niet zo groot zijn. Want als de ontwikkeling van een kind bedreigd wordt en de ouders de aangeboden steun weigeren, moet de overheid beschermen. ,,Waar nodig (...) door uithuisplaatsing.''

Reacties