AMSTERDAM - Ochten, een klein dorpje in de Betuwe. Het heeft een kerk, een fanfare en lege straten. De enige auto in het dorp staat naast het huis van de familie Frank. Vader Sam Frank heeft een goedlopend warenhuis. Hij is rijk, heeft een grote vriendenkring en een filmcamera. In 1936 een ongekend luxeartikel. Sam Frank is ook de enige Jood in het hele dorp. De oorlog en de Jodenhaat van nazi's zijn nog ver weg. Niets wijst erop dat vier jaar later de Duitsers door Ochten marcheren en Sam Frank voor zijn leven moet vrezen.

De familie Frank is in 1943 door de Duitsers afgevoerd en vermoord in het concentratiekamp Sobibor. Het filmmateriaal uit de camera van Sam Frank is in Nederland achtergebleven. Het lag jaren in de opslag totdat het Joods Historisch Museum via via de beelden in handen kreeg. Frank filmde graag zijn spelende dochters en het dorpsleven in Ochten. Van anderhalf uur film over een zorgeloos bestaan in de jaren dertig en begin jaren veertig is nu een vijftig minuten durende film gemaakt onder de titel De andere familie Frank .

Spanningsboog
Onderzoekster Laura van Hasselt werkte namens het geschiedenisprogramma Andere Tijden aan deze documentaire. Twee maanden lang zocht zij in de bejaardenhuizen van Ochten naar mensen die de familie Frank hebben gekend. Ochten is in het oorlogsgeweld bijna verwoest en van de familie Frank keerde niemand uit de kampen terug. ,,Je moet geluk hebben. Wij vonden iemand van tachtig die toen hij het materiaal zag nog veel mensen erop herkende. Hij wees ons de weg naar die mensen.''

Voor Van Hasselt, die al acht jaar voor Andere Tijden werkt, is het een uniek project. ,,Het is allereerst een langere uitzending, bijna twee keer zo lang als een gewone Andere Tijden . Je zit dan met een heel andere spanningsboog, dat is moeilijk. Maar je hebt ook veel meer tijd om sfeer te scheppen.'' Ook het materiaal dat Sam Frank na zijn gedwongen vertrek achterliet bij de dorpsdokter van Ochten is volgens de onderzoekster uniek. Vooral omdat het kleurenfilm bevat, een zeldzaamheid in die periode. In de gesprekken met Van Hasselt komen de verhalen over de familie Frank boven. ,,Veel mensen vertellen graag over vroeger. Ze waren ook ontroerd.'' En dankbaar. Van Hasselt kreeg allerlei lekkers mee naar huis. ,,Worsten en zelfs een grote ham.'' De oude Ochtenaren vertellen tegenover de camera's van Andere Tijden over de Franks. Sam Frank was een graag geziene gast en overal bij betrokken. Zo zat hij in het Oranjecomité en was hij de drijvende kracht achter de dorpsfanfare. Dat hij zo populair was, had zeker te maken met het geld dat hij de fanfare schonk. Of zoals een van de door Van Hasselt gevonden Ochtenaren stelt: ,,Hij had meer guldens dan ik centen.''

Isolement
In de documentaire vertellen de Ochtenaren hoe het gezin Frank tijdens de oorlogsjaren langzamerhand in een isolement terechtkwam. Eerst kwamen de borden en voorschriften 'Verboden voor Joden', toen de ster op hun kleren en daarna deportatie naar de kampen. Met hun koffers in de hand stonden ze bij hun huis op de bus te wachten die hen naar een wisse dood zou voeren. In de ogen van Van Hasselt is dat verhaal het meest aangrijpende moment van de documentaire. ,,We hebben er geen beeld van. Maar kun je het voorstellen: het hele dorp voelde dat het zou gaan gebeuren en was uitgelopen om te kijken en de familie uit te zwaaien.''

Met het vertrek van de Franks is ook de film afgelopen. Maar er zijn nog verhalen die Van Hasselt graag zou willen vertellen. ,,Na de oorlog was Ochten een puinhoop. In de resten van de garage van de familie Frank spelen kinderen. Deze kinderen zien hoe twee mannen gaten graven en uit deze gaten twee koekblikken naar boven halen. Ze zien de kinderen en zeggen ze weg te gaan. Wat zat er in die blikken. Vast geen koek, misschien geld of juwelen. Die mannen zijn allang dood, maar wat is er met die spullen gebeurd? Voor mij is dit verhaal niet af. Ik zou best verder willen.''

Andere tijden, Ned.2, 20.45-21.45 uur.

Reacties