DEN HAAG - De SP was hard op weg de tweede partij van Nederland te worden. Maar na interne ruzies en een bescheiden rol in de oppositie haken voor het eerst leden en vooral kiezers af.

Gerrit Voerman kan niet in het hoofd van Jan Marijnissen kijken. Maar het verbaast hem niet dat de SP-leider stopt. ,,Ik denk dat de rek eruit is. Vergeet niet, dat hij al twee keer eerder heeft aangegeven dat-ie er wellicht mee zou stoppen.''

De directeur van het Documentatiecentrum Politieke Partijen werkt aan een boek over de SP en duikt daarvoor onder andere in de geschiedenis van de partij. ,,Dan zie je dat Marijnissen in het begin met de nek werd aangekeken. Ruim dertig jaar later boekt hij een enorme verkiezingsoverwinning en komt het kabinet in beeld: van paria tot minister. Dat gaat dan net niet door. Tja, dan denk je toch: 'Als het met 25 zetels niet lukt, hoeveel moeten het er dan zijn?'.''

,,Marijnissen is al die tijd bezig met die partij, het is zijn levenswerk. Als je dan dit hebt meegemaakt, wat moet je dan nog? Weer niet in een kabinet, weer een nieuwe fractie. Daarnaast heeft hij problemen met zijn rug en zijn hart en moest hij ook nog die enorme fractie managen, terwijl hij steeds ouder wordt. Fysiek en mentaal gezien is het niet gek dat hij ermee ophoudt.''

De partij zal niet imploderen, denkt Voerman, omdat ze daarvoor te goed is georganiseerd. Ook trouwe leden zeggen dat. ,,De SP is niet alleen Jan Marijnissen, maar een totaal van lokale partijen'', meent Rian van de Kerkhof, lokaal bestuurder in Brabant. ,,Het zou ook niet goed zijn als de partij van één man afhangt.''

Tussen de mensen
Cora Kennekens uit Dongen, zes jaar lid: ,,De partij staat tussen de mensen, we zijn een echte actiepartij. Alleen al in ons dorp zijn SP'ers altijd aanwezig als bewoners in problemen komen. Dan zie je niemand van de andere partijen.''

Partijsecretaris Hans van Heijningen, veelal de woordvoerder van Marijnissen, is mede daarom ,,vol vertrouwen'' over de toekomst van de partij. ,,Er is geen sfeer van: hoe nu verder?''

Het was een euforische avond, die 22e november 2006. Jan Marijnissen, in 1994 met twee zetels in de Tweede Kamer gekomen, kreeg ruim 1,6 miljoen stemmen, goed voor 25 Kamerzetels.

Toch kwam hij niet in het kabinet. Hij was voorbestemd de leider van de oppositie te worden, maar is anderhalf jaar praktisch onzichtbaar geweest. In het eerste jaar kwam dat voor een belangrijk deel door een hernia; voor de vierde keer moest hij een aantal maanden plat.

Daarnaast bakte de relatief onervaren fractie er weinig van. Ook waren er interne conflicten, die leidden tot het vertrek van 38 raadsleden, de hoofdredacteur van het partijblad Tribune en ook leden. Er was de affaire-Yildirim, de senator die zijn zetel door voorkeurstemmen had verkregen, maar die moest afstaan aan degene die de partijleiding hoger op de lijst had gezet. Yildirim weigerde. Kamerlid Ron Abel vertrok omdat hij zich niet op zijn gemak voelde in de fractie.

Marijnissen kreeg van enkele afdelingen het verwijt dat hij de partij dictatoriaal leidde, maar het partijcongres ging daar eind vorig jaar niet in mee. De leider kreeg alle steun en toonde zich strijdbaar. Een paar maanden later blijkt er echter nog niets veranderd, behalve dat de SP flink aan het dalen is in de peilingen; bij Maurice de Hond recent zelfs al eens tot vijftien zetels.

Slavernij
Critici zijn niet verbaasd. ,,Mensen krijgen op een gegeven moment door dat het niet zo'n prettige partij is als ze dachten'', zegt een voormalig raadslid dat zijn werk voor de partij meer op slavernij vond lijken: ,,De SP predikt de menselijke maat, maar maakt dat intern niet waar.''

Hij beschrijft de SP als een heel strak geleide partij waarvan je geen enkele erkenning en waardering krijgt. ,,Vanaf het eerste moment loop je tegen een betonnen muur. Geen enkele handreiking, niets is bespreekbaar. Het doen en laten staat haaks op de ziel van de partij en daar wordt ze op een gegeven moment op afgerekend. Dan is het te laat.''

Het raadslid, laten we hem Henk noemen, wil niet met naam en toenaam in de krant. Net als Sonja, de vrouw achter de website SP-Transparant. ,,Ik ben een schuilnaam gaan gebruiken na enkele bedreigingen en lastercampagnes op internet.''

Beiden zien niet alleen de onmacht om met interne conflicten en ruzies om te gaan, maar ook dat de SP geen rol van betekenis speelt in politieke debatten. Ze zien dat Marijnissen Wilders eerder in bescherming heeft genomen dan aangepakt. Sonja: ,,De SP roept altijd dat ze met Wilders liever een 'inhoudelijke debat' wil voeren, maar ze is nooit met hem in debat gegaan. De toespraak van Marijnissen in de Kamer over Fitna spreekt voor mij boekdelen'', zegt Sonja. ,,Wilders' naam wordt in de hele toespraak niet eens genoemd.''

En ze vinden dat de SP een populistische partij is geworden. Ook politicoloog Gerrit Voerman vindt dat een terecht verwijt. ,,Het is weliswaar niet meer het populisme uit de begintijd, maar je ziet bij de SP wel de angst voor de internationalisering met name op sociaal-economisch terrein. Voor de SP zijn de Polen een bedreiging voor, zeg maar, onze loodgieters. Dat zijn wel degelijk populistische trekken.''

Henk en Sonja zijn daarom niet verbaasd dat de partij in peilingen langzaam maar zeker is afgegleden.

Opvolger
Vooral niet meehuilen met de wolven, is het credo van Ronald van Raak, die door sommige SP-watchers wordt getipt als opvolger van Marijnissen. Het Kamerlid vindt het ,,echt nergens op slaan als zijn partij populistisch wordt genoemd en daarmee in hetzelfde kamp wordt gezet als Verdonk en Wilders''.

Wel erkent hij dat de fractie niet altijd even sterk opereert. ,,Jan heeft de nieuwkomers erg veel ruimte gegeven. Dat is verfrissend en ook nodig, want het zorgt voor continuïteit. In het begin gaat dat echter niet altijd even soepel; het zijn jonge mensen en die moeten groeien.''

Ook hij wijst er op dat de SP veel meer is dan wat buitenstaanders zien. ,,Er zijn twee democratieën: een media-democratie en een echte democratie. In de eerste gaat het vooral om aandacht voor personen; oneliners en stevige taal bepalen daar voor een belangrijk deel of je in die democratie telt. In de andere gaat het om mensen, om hard werken, keihard werken.''

Kan zijn, zegt politicoloog Voerman, maar de zichtbaarheid van een politicus en zijn of haar partij wordt bepaald in Kamer én media. ,,In beide domineert D66-leider Alexander Pechtold momenteel. Marijnissen was er wel, maar met veel minder overwicht. Hij heeft ook wat scheve schaatsen gereden, zoals met zijn opmerking dat het voor de staatssecretarissen Aboutaleb en Albayak een dikke plus zou zijn als ze hun dubbele nationaliteit zouden inleveren.''

Protestpartij
Dat de SP het niet meer zo goed doet bij de kiezer komt volgens Voerman echter niet alleen daardoor. ,,Het is wel veel tegelijk. Dan worstelt de partij ook nog eens met het dilemma dat ze het imago van protestpartij koestert maar tevens ook bestuursverantwoordelijkheid zoekt.''

Het gevolg van dat al is dat inmiddels zo'n veertig procent van de SP-stemmers is afgehaakt en vergeleken met het hoogtepunt in de peilingen zelfs de helft. Nu Marijnissen weg is, wenst Voerman diens opvolger extra veel sterkte. Partijsecretaris Van Heijningen weet niet hoe de kiezer zal reageren op het vertrek van ,,zo'n getalenteerde en toegewijde kampioen'' als Marijnissen. ,,Het is afwachten hoe de nieuwe fractieleider uit de verf zal komen.'' Voerman heeft wel een idee: ,,Hij of zij zal het niveau van 25 zetels niet halen, want Marijnissen is een buitencategorie politicus.''

Reacties

---