Er is in veel gereformeerde kerken heel wat gaande op het vlak van de gemeentezang. Niet alleen wordt beduidend meer dan vroeger gezongen, ook zingen we andere liederen, onder andere uit Opwekking . Naast het orgel wordt gebruik gemaakt van blaas-, snaar- en slaginstrumenten.

De meningen hierover lopen sterk uiteen. Er zijn er die denken dat het een kwestie van persoonlijke voorkeur van hun predikant is. Zo zei iemand tegen me: 'U houdt van zingen hè!' Zeker, en ik houd ook van voetballen, maar daarom gaan we nog niet voetballen in de kerk. Anderen denken dat er meer en gevarieerder gezongen wordt om de diensten 'op te leuken'. Weer anderen denken dat het er vooral om te doen is de jeugd bij de kerk te houden. En de nieuwste variant is dat geprobeerd wordt Gods aanwezigheid af te dwingen.

Hoe komt het dat weinigen beseffen dat het om de eer van God te doen is? Ik denk, omdat gereformeerden nooit geleerd hebben wat 'aanbidden' is. Zeker, we hebben wel geleerd te zingen. Maar het lied als uiting van de grootst denkbare verwondering, als offergave en overgave aan God, dat staat best ver bij ons vandaan.

Hemel
Een mooi uitgangspunt voor een bezinning op aanbidding is Openbaringen 4 en 5. Daar wordt duidelijk hoe Gods schepselen tot aanbidding komen en wat aanbidding is. Aanbidding komt tot stand in de ontmoeting met God. Degenen die in de hemel de heerlijkheid van de Allerhoogste God zien, kunnen niet anders dan uitroepen: 'Heilig, heilig, heilig.' Die aanbidding komt tot een climax bij het zien van Gods heilsdaden in Christus. Dan barst de lofzang uit en bereikt de aanbidding een hoogtepunt.

Aanbidding komt dus tot stand waar Gods grootheid gezien en beseft wordt. En aanbidding is: zo vol zijn van God, dat je niet anders kunt dan Hem verheerlijken met alles wat je bent en hebt. Dat hoeft niet met bloemrijke taal en op poëtische wijze te gebeuren. Slechts enkele woorden zijn genoeg om Gods grootheid en goedheid uit te zingen.

Maar hoe zit het met de aanbiddingsdienst op aarde? Hier op aarde is geen sprake van een rechtstreeks ontmoeten van God. Wij leven in geloof, niet in aanschouwen. En daarom kan de eredienst in deze gebroken werkelijkheid niet opgaan in aanbidding. We hebben ook onderwijs uit Gods Woord nodig, gebed, bemoediging en ruimte om te klagen, te zuchten en te huilen. Vandaar dat het Psalmboek van het oude Israël voor elke gemeentelijke samenkomst de basis moet blijven. Zonder de diepgang van de psalmen raakt de eredienst uit balans.

Toch kunnen wij hier op aarde ook aanbidden, want al zien wij niet van aangezicht tot aangezicht, wij zien schitterende sporen van Gods heerlijkheid, wijsheid en liefde elke dag.

De dichter van Psalm 63 aanschouwde Gods macht en majesteit toen hij in het heiligdom verbleef. En hij ontdekte dat Gods liefde meer is dan het leven. En daarom wilde hij God prijzen zijn leven lang, roepend zijn naam, de handen geheven.

Elke dag mogen wij iets van Gods heerlijkheid zien, in zijn schepping, zijn Woord, ons leven, boven alles in Jezus Christus. En daarom kan en moet er aanbidding op aarde zijn. Dit blijkt ook uit de inrichting van Israëls eredienst. Zoals het 'Heilig, heilig, heilig' als een perpetuum mobile in de hemel weerklinkt, zo weerklonk het 'Eeuwig duurt zijn trouw!' van dag tot dag in de tempeldienst.

Herhaling
Het bijzondere is, dat er tijdens aanbidding wonderen kunnen gebeuren. Tijdens de aanbidding werd de dorstige ziel van de reeds genoemde dichter van Psalm 63 als met vet en merg verzadigd. Tijdens de aanbidding beleefde Asaf, de dichter van Psalm 73 een keerpunt in zijn leven. Hoe troostrijk, hoe bemoedigend, hoe bevrijdend kan het zijn om God te zien boven alle aardse machten en krachten uit! Van aanbidding gaat zegen uit.

Bijbelse aanbiddingsliederen worden gekenmerkt door beknoptheid, eenvoud en herhaling. Veel van de huidige aanbiddingsliederen zijn van deze Bijbelse oermodellen afgeleid. Me dunkt dat dit voor degenen die het niet zo op hebben met die herhalingen, een reden is om daarover niet al te denigrerend te doen. Het is als met iemand die in verrukking zijn geliefde bezingt: 'Ik hou van jou. Je bent mijn liefste, mijn allerliefste, mijn schat.'

Op momenten dat we even helemaal opgaan in de ander willen we met onze kooswoordjes nog wel eens in herhaling vallen. Door de herhaling vindt tegelijk een bepaalde intensivering plaats. Het krijgt iets van een in trance, in vervoering geraken. De Bijbel kent deze gemoedstoestand en geeft daar ruimte voor. Door de aanbidding wordt ze ook opgeroepen, dat is de macht die God het lied en het spel van instrumenten geschonken heeft. David verdreef met behulp daarvan de duistere krachten die Saul teisterden. En wanneer Elisa wil profeteren, laat hij een lierspeler komen en terwijl de muzikant op de lier speelt, wordt Elisa gegrepen door de hand van de Here (2 Kon. 3:15).

Ik weet dat er heel wat valt aan te merken op de huidige worship en praisediensten. Soms is de muziek zo dominant dat een mens zich nauwelijks op de Here zelf kan richten. Soms zijn tekst en melodie wel heel zwak. Soms is er sprake van heel gericht effectbejag. Evangelische christenen weten dat zelf ook wel. Zo is er in Opwekking een lied waarin de dichter hiervoor spijt betuigt en aangeeft terug te willen naar het hart van de aanbidding, waar het alleen om Jezus zelf gaat. Toch ben ik de Here heel dankbaar voor de herontdekking van de aanbidding.

Toen in onze erediensten de gemeentezang nog een heel bescheiden rol vervulde, hadden onze evangelische broeders en zusters al oog voor het belang en de functie van aanbidding in de Bijbel. Prachtige aanbiddingsliederen die in hun geheel geënt zijn op de Bijbel zijn er gecomponeerd. Graag maak ik daarvan gebruik in de eredienst. Laat er daarom - naast de kritiek op sommige vormen van 'worship' - eerst en vooral grote dankbaarheid zijn voor hetgeen God hierin aan ons gegeven heeft. Want middels onze aanbidding doen wij God recht. En in de aanbidding komen wijzelf tot ons recht.



Drs. J.M. Mudde is predikant van de Nederlands Gereformeerde Kerk in Haarlem.

Dossier:

• Worship & Magie
  
  
  

Reacties