Het platteland staat van oudsher bekend om zijn hechte sociale verbanden, maar ook de dorpssamenleving verandert. De tijd dat mensen hun leven lang in hetzelfde dorp blijven wonen, is voorbij. Dit geldt enkel nog voor een minderheid in de dorpen. Bovendien heeft bijna iedereen er een auto, worden de boodschappen steeds vaker in de stad gedaan en verdwijnen voorzieningen uit het dorp. In opdracht van het ministerie van Landbouw deed het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) daarom een aantal onderzoeken naar sociale en culturele veranderingen op het platteland. Vandaag verschijnt de vierde publicatie in die serie: Overgebleven dorpsleven, sociaal kapitaal op het hedendaagse platteland .

Een belangrijke conclusie is dat, ondanks verdwijnende voorzieningen, bewoners van de dorpen in vergelijking met stedelingen minder eenzaam zijn en zich gelukkiger en veiliger voelen. Van de plattelanders is 91 procent tevreden met zijn woonomgeving, tegenover 81 procent van de stadsbewoners. Het SCP-rapport noemt een aantal oorzaken voor dit verschil. De meest opvallende hiervan is het hoge aandeel dorpsbewoners dat getrouwd is of samenwoont. Gehuwden en samenwonenden scoren hoger op de factoren waaraan het SCP de mate van leefbaarheid afleest. Ze zijn bijvoorbeeld minder eenzaam en gelukkiger dan alleenstaanden. ,,Op het platteland is deze groep relatief groot met als gevolg dat het platteland als leefbaarder naar voren komt'', stellen de onderzoekers.

Een andere verklaring voor de leefbaarheid van het platteland is volgens het SCP dat de sociale samenhang nog altijd relatief groot is: mensen kennen en groeten elkaar en zijn bereid zich voor de buurt in te spannen. Ook de kerkelijkheid speelt een rol. Dorpsbewoners zijn nu eenmaal vaker lid van een geloofsgenootschap.

Opvallend is echter dat er weinig verschillen zijn tussen plattelanders en stadsbewoners als het gaat om vrijwilligerswerk en mantelzorg. In het dorp en in de stad vindt dat ongeveer evenveel plaats. Het rapport wijdt er een aantal interessante beschouwingen aan. ,,De toegenomen arbeidsparticipatie van vrouwen wordt vaak als bedreiging gezien van de sociale vitaliteit op het platteland en daar lijkt reden voor'', schrijven de onderzoekers. ,,Naarmate meer vrouwen werken, hebben ze ook minder tijd voor mantelzorg.'' Maar misschien biedt de vergrijzing een onverwachte uitkomst, oppert het rapport. Senioren tonen zich namelijk juist vaak actief in het vrijwilligerswerk, hoewel de activiteiten van 65-plussers zich op dit moment nog grotendeels beperken tot het kerk- en verenigingsleven.

Het rapport noemt twee groepen bij naam voor wie het platteland niet leefbaarder is: gehandicapten en allochtonen. Voor mensen met een lichamelijke beperking is het dorp niet minder leefbaar dan de stad, maar de hoop dat ,,de zorgzame plattelandssamenleving het leven voor deze groep mensen wat aangenamer zou maken'', is volgens de onderzoekers ook niet gegrond.

Allochtonen hebben het op het platteland juist moeilijker dan in de stad. Ze voelen zich er minder gelukkig en veilig. ,,Het is goed denkbaar dat het onveilige gevoel wordt veroorzaakt door een gesloten en negatieve houding van andere plattelandsbewoners'', schrijven de onderzoeker. ,,Ook zullen niet-westerse allochtonen op het platteland sociale stigmatisering waarschijnlijk sterker voelen, omdat er geen eigen groep is om op terug te vallen.''

Reacties