We vergeten de lessen uit de geschiedenis weer en proberen snel en makkelijk te scoren, verzuchtte Joop Gankema van stichting Opwekking in het julinummer van het gelijknamige magazine. Dat was in de tijd dat Todd Bentley volle zalen trok en ook Nederlandse gelovigen in het vliegtuig stapten om de 'outpouring' mee te maken. Inmiddels is het een maand later en is de evangelist letterlijk van het podium verdwenen. Wat omgeven met grote woorden begon als de opwekking van Florida is uitgelopen op een deceptie: Bentley moest het veld ruimen nadat bekend werd dat hij een buitenechtelijke relatie had met een stafmedewerker van zijn organisatie. In de Ignite Church in Lakeland waar het allemaal begon afgelopen voorjaar, wordt nog geprobeerd het vuur brandend te houden. The revival is going on , staat op een bord. Maar de impact is verdwenen.

Wat overblijft, is de vraag wat de Lakeland Outpouring was. Een hype? Een - korte - uitstorting van de Heilige Geest? Toen Paul van der Laan, professor pinkstertheologie en kerkgeschiedenis aan de Southeastern University in Lakeland, voor het eerst een samenkomst van Bentley bezocht, maanden geleden, voelde hij al hoe het zou aflopen: het waait over. ,,En nog steeds vraag ik mij af waarom gelovigen avond na avond op dit soort dingen afkomen. Waarom prikken we hier nou niet doorheen?''

Voor hij professor werd in Lakeland was Van der Laan werkzaam als eindredacteur bij EO-programma Omega, dat wonderen onderzocht, en directeur van de Azusa theologische school. Hij heeft in zijn leven al heel veel voorbij zien komen, zegt hij. Terwijl Bentley op het podium steeds herhaalde dat er dingen gebeurden die nog nooit vertoond waren, zag hij niets nieuws. ,,Het was een samenraapsel en Todd Bentley maakte er een behoorlijke show van.''

Ontsnappen aan het lijden door ervaringen
Kort nadat duidelijk werd dat er iets aan de hand was in Florida, reisden verscheidene Nederlanders af naar de Verenigde Staten. Na hun terugkeer besloten sommigen het vuur van Lakeland in Nederland te verspreiden, iets wat Bentley nadrukkelijk aanmoedigde. In de maand juni werden - net als in Lakeland - avond aan avond zogenoemde 'fire nights' georganiseerd in Rotterdam en later Nieuwegein. De avonden, 'die misschien wel nooit meer zullen stoppen', fungeerden als de voorbode van een grootschalige opwekking in Nederland. Inmiddels heeft organisator Touch Reach and Impact the Nations 'het roer omgegooid' en worden de avonden alleen nog op aanvraag van lokale kerken georganiseerd.

Het is precies waar Gankema zich tegen keert: de gedachte dat je een opwekking kunt importeren. ,,Het klinkt wat grof, maar het komt neer op makkelijk scoren. We gaan ernaartoe, laten ons de handen opleggen en nemen het mee naar huis.''

Hoewel stichting Opwekking officieel geen standpunt heeft over de evangelist Bentley, is Gankema er duidelijk over: ,,Als je nuchter kijkt wat hij zegt en doet en je legt de Bijbel ernaast, is het snel afgelopen. Er is in de evangelische beweging een gebrek aan kennis en inzicht in Gods woord, dat is een groot probleem.''

Volgens de directeur ligt de aantrekkingskracht van de Lakeland Outpouring in de aansluiting bij de wijze waarop mensen hun geloof beleven. Christenen zijn shoppers geworden, zegt hij. ,,We willen een God die ons overstelpt met voorspoed, wijsheid en geluk. Maar zo werkt het niet. Er is lijden, er zijn dingen in ons leven die niet leuk zijn. En daaraan proberen we te ontsnappen door ervaringen zoals in Florida.''

Het is wat Otto de Bruijne een 'reality bubble' noemt. Volgens de oud-presentator en spreker zoeken mensen naar een manier om te ontsnappen aan de werkelijkheid. ,,Het christendom in het Westen verkeert in crisis en de marginalisering van het geloof wordt gezien als iets dat moet worden opgelost. Mensen voelen spanning tussen de beloften van het koninkrijk van Jezus en de werkelijkheid in de Europese en Amerikaanse samenleving.''

Door ervaringen als de opwekking in Lakeland creëren mensen hun eigen illusie waarin ze God 'hier en nu' aan het werk zien. Anders verliest het geloof voor hen betekenis, stelt De Bruijne, die een tijdje terug onder het gehoor van Todd Bentley zat. ,,Lakeland komt voort uit de behoefte aan werkelijkheidsbeleving.''

Van der Laan: ,,Theologisch gezien zijn wonderen en tekenen bedoeld voor ongelovigen. Voor mij hoeft God zich niet te bewijzen, ik weet dat hij bestaat. Dat zou toch de houding van alle christenen moeten zijn.''

Er is een fase tussen goed en fout
Genezingsbedienaar en voorganger Jan Zijlstra wil vooraan staan als de Heer met nieuwe dingen komt, zegt hij. En hij wil ervoor waken het kind met het badwater weg te gooien, maar vraagt zich af of Lakeland ook zo groot was geweest zonder camera's. ,,Als ik wekenlang diensten houd met rechtstreekse uitzendingen op tv, moet je eens kijken wat er gebeurt. Je kunt dingen ook te snel omarmen.''

De praktijken van Bentley riepen bij Zijlstra vooral vragen op. Dat hij zich in opdracht van God liet tatoeëren bijvoorbeeld, of zijn ervaringen met engelen. ,,Als die vraagtekens niet veranderen in uitroeptekens, gaat het de foute kant op. Maar er is een fase tussen goed of fout, die moet je de tijd geven. Als ik nu een oordeel moet geven, zeg ik dat Lakeland een verkeerde ontwikkeling was. Er bleven te veel vragen.''

Tussen alle dingen die professor Van der Laan al kende, zag hij twee aspecten die nieuw waren: het nagenoeg ontbreken van prediking - ,,postmoderne gelovigen laten zich niet overtuigen door een praatje, ze willen het zien'' - en de toepassing van moderne media. Vooral dat laatste intrigeert hem. ,,Vanuit de hele wereld keken mensen rechtstreeks mee via televisie of internet. Ze konden ook live reageren en dat bood Bentley voortdurend uitwijkmogelijkheden. Als iemand niet omviel tijdens zijn handoplegging, richtte hij zijn aandacht snel op een 'genezingswonder' dat via e-mail werd gemeld. Volstrekt onverifieerbaar natuurlijk.''

Als er wat overblijft van de Lakeland Outpouring, zal het de toepassing van media zijn bij soortgelijke gebeurtenissen, verwacht Van der Laan. ,,De zender God TV heeft deze hype bespoedigd.''

Dat zegt ook Otto de Bruijne, al vervat hij het in de term 'realityboxes'. Volgens hem hebben mensen die in het dagelijks leven rationeel functioneren als accountant of fysiotherapeut er geen enkele moeite mee zich bij Bentley omver te laten blazen. ,,We leiden soms wel drie of vier levens, in geïsoleerde dozen die naast elkaar staan. De mens knipt en plakt zelf zijn wereld aan elkaar, er is geen noodzaak om een integraal en coherent leven op te bouwen. En dankzij het individualisme controleert niemand al dat knip- en plakwerk. Als je op tv ziet dat er duizend mensen bij elkaar zijn in Lakeland, is dat zomaar de enige werkelijkheid.''

Duizend mensen genezen is nog geen opwekking
In pinksterkringen leeft al jaren de hoop op een grootschalige opwekking, blijkt uit de reacties van charismatische leiders op de gebeurtenissen in Lakeland. Een aantal van hen bezocht de optredens van Todd Bentley. In hun verslag memoren ze de 'grote honger' naar 'meer van de Geest' en een opwekking in Nederland. In Lakeland zien zij de eerste aanzet tot een grootscheepse terugkeer tot God. Maar volgens Van der Laan is de outpouring nooit meer geweest dan een 'klassieke genezingscampagne'. ,,Een opwekking wordt getekend door een breed gedragen zondebewustzijn, mensen worden 'wakker'. Daar was hier geen sprake van.''

Ook Jan Zijlstra gelooft niet dat Lakeland de aanzet tot een opwekking was. Dat die komt, daarvan is hij overtuigd. ,,Dat gaat gepaard met een explosie van kracht. De samenleving moet veranderen, dat is opwekking. Niet dat de kerken uitpuilen, niet dat mensen genezen, maar dat het volk terugkeert naar de Bijbel. Stel je voor dat in mijn volgende bijeenkomst duizend mensen genezen. Dan heeft iedereen het erover, komt de televisie erbij. Maar het is nog geen opwekking.''

Het ligt voor de hand dat dit vurige verlangen naar een opwekking een verblindende werking heeft als het gaat om nieuwe fenomenen zoals in Lakeland. Zeker in combinatie met een bepaalde kring van gelovigen die actief zoekt naar dergelijke ervaringen. ,,Zoals mensen de wereld rondreizen voor een zonsverduistering'', zegt Van der Laan. ,,En als je dan zo'n reis hebt gemaakt en veel geld hebt uitgegeven aan een ticket, moet het ook wel iets zijn. Je moet iets te vertellen hebben als je thuiskomt.''

Daar komt nog bij dat de charismatische geloofsgemeenschap al een soort 'voorselectie' is van christenen die zich prettig voelen bij veel ervaringen, zegt de pinkstertheoloog. ,,Ik wil niet generaliseren, maar veel mensen die ik bij Bentley zag, vallen in de categorie 'zwevers'.'' Hij vreest dat deze gelovigen ook van Lakeland weinig zullen leren. Het is wachten op de volgende 'uitstorting' waar ze vol vuur en hoop naartoe zullen vliegen. ,,Een deel kan niet volstaan met het gewone, normale gemeenteleven.''

En daardoor zullen gebeurtenissen als in Lakeland steeds opnieuw voor beroering zorgen, denkt Otto de Bruijne. De tijd dat heel Nederland zich druk maakte over evangelist Osborn op het Malieveld ligt ver achter ons. ,,Individuen keren terug uit Lakeland en willen hun punt maken, ze gaan drijven en dan krijg je ellende. Evangelische gemeenten hebben geen antwoord. De traditionele kerken hebben hun lessen opgeslagen, maar de evangelische beweging is geen lerende gemeenschap. Iedereen vindt steeds opnieuw het wiel uit doordat structuur ontbreekt. Morgen kan heel anders zijn dan vandaag. Er is ook geen gezaghebbend instituut dat als leerdepot functioneert.''

En de enige organisatie die als dempende factor bij evangelische vlagen zou kunnen functioneren, stichting Opwekking, wil die rol niet hebben. ,,Wij maken of breken nooit een charismatische golf'', zegt directeur Gankema. ,,We zullen nooit zeggen 'dit deugt niet', maar wel dat we ons zorgen maken.''

Waarom prikken we hier nou niet doorheen?

---------------------------------------
Wolk van heerlijkheid
Nu Todd Bentley verdwenen is uit de publiciteit, lijkt de Lakeland Revival voorbij. Talloze Nederlanders reisden de afgelopen maanden naar Florida om erbij te zijn, waaronder Weynie Spijkerboer, aanbiddingsleider in evangelische gemeente De Fontein in 't Harde. ,,Jezus stond centraal, daar heb ik goed op gelet. Ik heb ook geen aandacht besteed aan randverschijnselen zoals de tatoeages of de maniertjes, ik geloof nog steeds dat er een wolk was van de heerlijkheid van God. Mijn relatie met Hem is sterker geworden. Er werd in Lakeland veel gesproken over het verspreiden van het vuur over de wereld. In onze gemeente is nog niets aantoonbaar verandert, maar dat is iets dat de Heer moet doen. Ik ben verdrietig over de afloop in Lakeland, maar ik voel me niet bedrogen. Ik ging om God te ontmoeten en dat is gebeurd. Mensen stellen teleur, God nooit. Als er op een andere plek weer iets zou zijn en God leidt mij daarheen, dan ga ik. Ik heb gevonden wat ik zocht.''

Reacties

---