Kerk
Vechten tegen Spaanse muren van traditie
Geplaatst: 01 augustus 2008 21:13, laatste wijziging: 01 augustus 2008 21:13
door Jordi Kooiman
Vechten tegen Spaanse muren van traditieEen kerkhof voor zendelingen wordt Spanje wel genoemd. Niet dat Spanjaarden zo areligieus zijn, maar in het land staat een muur van traditie waar velen zich op stuklopen. Deel twee van een drieluik over zending in rooms-katholiek Europa.
POZOBLANCO/AGUILAR/ONDA - ,,Mijn neefje werd een tijdje geleden gedoopt in de Rooms-Katholieke Kerk. Ik vroeg aan zijn ouders: waarom laten jullie hem dopen? Weet je wat ze zeiden? Anders is het een Marokkaan.''
Gema Albornoz, een lerares Engels in het zuidelijke dorpje Aguilar de la Frontera, kan er nog steeds met verbazing in haar ogen over vertellen. Zolang je niet verbonden bent met de Rooms-Katholieke Kerk ben je geen echte Spanjaard. Dan ben je een moslim, een moro (Moor).
Die sterke identificatie met de Rooms-Katholieke Kerk heeft alles te maken met de bijna acht eeuwen Moorse overheersing van Spanje, weet Jim Memory. Hij komt uit Engeland en is zendingswerker voor European Christian Mission (ECM) in de evangelische gemeente waar ook Albornoz naar toe gaat.
Na het einde van de islamitische heerschappij in 1492 was er behoefte aan een eenduidige, verenigende religie. Dat werd het katholicisme. ,,Spanje heeft vijfhonderd jaar lang één denkrichting gekend'', zegt Memory. ,,Tussen 1560 en 1840 was er zelfs niets anders dan de Rooms-Katholieke Kerk.''
Het gevolg is dat het katholicisme volledig verstrengeld is met de Spaanse cultuur en identiteit. Op een paar procent na noemt iedereen zich katholiek. Memory: ,,Mensen vragen mij vaak: wat verschilt jouw religie van het christelijk geloof?'' En zijn dochter krijgt op school wel eens de vraag: 'waarom geloof je niet in God?'
Dat klinkt alsof de doorsnee Spanjaard wel een heel vroom mens moet zijn. De werkelijkheid is echter anders.
Sacramenten
Een vrijdagmiddag in Aguilar. Vanuit alle smalle straten komen groepjes mensen aangelopen. Ze zijn op weg naar de hoogstgelegen kerk, waar het Mariabeeld van het dorp staat opgesteld. Van baby's in kinderwagens tot bejaarden met een wandelstok betreden de duistere ruimte om een blik op het beeld te werpen. Sommigen leggen bloemen, anderen bidden of branden een kaarsje.
Ook priester Juan Ropero Pacheco komt een kijkje nemen. Hij ziet echter heel wat anders dan een vroom dorp dat zijn vrijdagse religieuze ritueel viert. ,,Bijna iedereen beschouwt zich als katholiek, maar er zijn maar heel weinig toegewijde gelovigen. Het echte evangelie dringt niet door.''
Waarom komen deze mensen dan naar de kerk? ,,Mensen zijn erg op de sacramenten georiënteerd. De percentages van betrokkenheid bij de sacramenten zijn nog steeds erg hoog'', zegt Pacheco. Bij doop, communie, bruiloften en begrafenissen zit de kerk stampvol. En bij processies trekt bijna het hele dorp uit. Maar dat alles is grotendeels ingegeven door traditie, niet door persoonlijk geloof.
Dat is duidelijk te zien aan de moraliteit van mensen. Op dat gebied heeft de kerk weinig meer in te brengen, vertelt Juan Antonio Medrán, priester van het dorp El Viso. ,,De kerk heeft veel geloofwaardigheid en vertrouwen verloren. Het is geen rolmodel meer.''
Memory: ,,Spanje heeft het laagste percentage Bijbellezers in Europa; twee procent heeft ooit de vier evangeliën gelezen. Het rooms-katholicisme zorgt voor de identiteit van mensen, maar hun moraal is dat ze doen wat goed voelt.''
Pacheco ziet ook een positieve kant. Door de traditie kan hij zijn werk blijven doen. ,,Het helpt de mensen om loyaal te blijven aan de kerk, zodat ze niet naar sekten gaan.'' Medrán kijkt er echter anders tegenaan - overigens als een van de weinige rooms-katholieke priesters. ,,Er is geen twijfel over mogelijk: Spanje is zendingsgebied. Wat we nu moeten doen, is echte zending.''
Ingeënt
Protestanten zijn al volop bezig met zending, maar het valt ze zwaar. Niet-katholieke kerken zijn onbekend en worden collectief tot 'sekten' verklaard. Het verschil tussen Jehovah's Getuigen en evangelischen ontgaat bijvoorbeeld veel mensen. Geheel onbegrijpelijk is dat niet, want protestanten vormen nog geen procent van de bevolking.
Gevolg is wel dat het doorbreken van de argwaan zoveel tijd vergt dat men soms amper aan het verkondigen van het evangelie toekomt. En zelfs wanneer een protestantse kerk acceptatie vindt in een dorp of stad - wat vaak jaren kost - blijft het zendingswerk erg moeilijk.
Het is volgens Memory alsof Spanjaarden zijn ingeënt tegen het evangelie. ,,In een antivirus zit altijd een beetje van het virus, zodat je er immuun voor wordt. Mensen hebben iets van de christelijke boodschap meegekregen, waardoor ze immuun zijn voor het echte evangelie. Vooral onder jongeren leeft dat. Die groeien op in een christelijke cultuur, met veel symbolisme. Ze denken dat ze weten wat het christendom is, maar als je doorvraagt, is dat helemaal niet zo'', zegt de Brit.
,,We vechten tegen de muren van de traditie'', zegt Claudia Vásquez, een zendingswerkster van ECM uit El Salvador. ,,Mensen hebben overal een antwoord op vanuit de dogma's van hun traditie. Soms denk ik wel eens: het zit in hun DNA.''
Schaapskleren
Voor het gros van de zendingswerkers is het geen optie hun werk vanuit de Rooms-Katholieke Kerk te beginnen, hoewel ze weten dat het verlaten van die kerk doorgaans grote sociale en familiale gevolgen heeft. Ook daar heeft de traditie een muur gebouwd. ,,Ze zouden ons beschuldigen een wolf in schaapskleren te zijn'', zegt Francis Arjona, directeur van ECM Spanje. ,,En samenwerken is ook moeilijk, want we prediken niet precies hetzelfde evangelie. Hier is geen oecumene zoals in Noord-Europa, want zij zijn de sterken en wij de zwakken. Wij zijn niets.''
Door de 'hardheid van de zendingsgrond' keren sommige zendelingen gefrustreerd huiswaarts. Een eenvoudige aanpak ligt niet voor het grijpen. Toch zien zendingswerkers één manier om tradities week te maken en harten te openen: daden.
Aan woorden geen gebrek, zegt Arjona, maar ,,nu hebben we transparantie in ons leven nodig. We hebben christenen nodig die elke dag christelijk leven. Dat is postmodern: laat het zien.''
Daarvoor moet de kerk volgens Memory kijken hoe ze de echte nood tegemoet kan treden. ,,We moeten niet te ver vooruit kijken, al moet je je ogen op de horizon gericht houden. Maar we kunnen wel zien wat er over de heuvel aan komt stormen en dat zijn mentale ziektes. Er zijn in een jaar veertig miljoen pakketten antidepressiva verkocht. Dat is de echte nood, daar raak je een zenuw. Mensen zijn bang voor de toekomst. Ze hebben hoop nodig. Daarom moeten wij het evangelie brengen.'' Katholicisme volledig verstrengeld met cultuur en identiteit
Gema Albornoz, een lerares Engels in het zuidelijke dorpje Aguilar de la Frontera, kan er nog steeds met verbazing in haar ogen over vertellen. Zolang je niet verbonden bent met de Rooms-Katholieke Kerk ben je geen echte Spanjaard. Dan ben je een moslim, een moro (Moor).
Die sterke identificatie met de Rooms-Katholieke Kerk heeft alles te maken met de bijna acht eeuwen Moorse overheersing van Spanje, weet Jim Memory. Hij komt uit Engeland en is zendingswerker voor European Christian Mission (ECM) in de evangelische gemeente waar ook Albornoz naar toe gaat.
Na het einde van de islamitische heerschappij in 1492 was er behoefte aan een eenduidige, verenigende religie. Dat werd het katholicisme. ,,Spanje heeft vijfhonderd jaar lang één denkrichting gekend'', zegt Memory. ,,Tussen 1560 en 1840 was er zelfs niets anders dan de Rooms-Katholieke Kerk.''
Het gevolg is dat het katholicisme volledig verstrengeld is met de Spaanse cultuur en identiteit. Op een paar procent na noemt iedereen zich katholiek. Memory: ,,Mensen vragen mij vaak: wat verschilt jouw religie van het christelijk geloof?'' En zijn dochter krijgt op school wel eens de vraag: 'waarom geloof je niet in God?'
Dat klinkt alsof de doorsnee Spanjaard wel een heel vroom mens moet zijn. De werkelijkheid is echter anders.
Sacramenten
Een vrijdagmiddag in Aguilar. Vanuit alle smalle straten komen groepjes mensen aangelopen. Ze zijn op weg naar de hoogstgelegen kerk, waar het Mariabeeld van het dorp staat opgesteld. Van baby's in kinderwagens tot bejaarden met een wandelstok betreden de duistere ruimte om een blik op het beeld te werpen. Sommigen leggen bloemen, anderen bidden of branden een kaarsje.
Ook priester Juan Ropero Pacheco komt een kijkje nemen. Hij ziet echter heel wat anders dan een vroom dorp dat zijn vrijdagse religieuze ritueel viert. ,,Bijna iedereen beschouwt zich als katholiek, maar er zijn maar heel weinig toegewijde gelovigen. Het echte evangelie dringt niet door.''
Waarom komen deze mensen dan naar de kerk? ,,Mensen zijn erg op de sacramenten georiënteerd. De percentages van betrokkenheid bij de sacramenten zijn nog steeds erg hoog'', zegt Pacheco. Bij doop, communie, bruiloften en begrafenissen zit de kerk stampvol. En bij processies trekt bijna het hele dorp uit. Maar dat alles is grotendeels ingegeven door traditie, niet door persoonlijk geloof.
Dat is duidelijk te zien aan de moraliteit van mensen. Op dat gebied heeft de kerk weinig meer in te brengen, vertelt Juan Antonio Medrán, priester van het dorp El Viso. ,,De kerk heeft veel geloofwaardigheid en vertrouwen verloren. Het is geen rolmodel meer.''
Memory: ,,Spanje heeft het laagste percentage Bijbellezers in Europa; twee procent heeft ooit de vier evangeliën gelezen. Het rooms-katholicisme zorgt voor de identiteit van mensen, maar hun moraal is dat ze doen wat goed voelt.''
Pacheco ziet ook een positieve kant. Door de traditie kan hij zijn werk blijven doen. ,,Het helpt de mensen om loyaal te blijven aan de kerk, zodat ze niet naar sekten gaan.'' Medrán kijkt er echter anders tegenaan - overigens als een van de weinige rooms-katholieke priesters. ,,Er is geen twijfel over mogelijk: Spanje is zendingsgebied. Wat we nu moeten doen, is echte zending.''
Ingeënt
Protestanten zijn al volop bezig met zending, maar het valt ze zwaar. Niet-katholieke kerken zijn onbekend en worden collectief tot 'sekten' verklaard. Het verschil tussen Jehovah's Getuigen en evangelischen ontgaat bijvoorbeeld veel mensen. Geheel onbegrijpelijk is dat niet, want protestanten vormen nog geen procent van de bevolking.
Gevolg is wel dat het doorbreken van de argwaan zoveel tijd vergt dat men soms amper aan het verkondigen van het evangelie toekomt. En zelfs wanneer een protestantse kerk acceptatie vindt in een dorp of stad - wat vaak jaren kost - blijft het zendingswerk erg moeilijk.
Het is volgens Memory alsof Spanjaarden zijn ingeënt tegen het evangelie. ,,In een antivirus zit altijd een beetje van het virus, zodat je er immuun voor wordt. Mensen hebben iets van de christelijke boodschap meegekregen, waardoor ze immuun zijn voor het echte evangelie. Vooral onder jongeren leeft dat. Die groeien op in een christelijke cultuur, met veel symbolisme. Ze denken dat ze weten wat het christendom is, maar als je doorvraagt, is dat helemaal niet zo'', zegt de Brit.
,,We vechten tegen de muren van de traditie'', zegt Claudia Vásquez, een zendingswerkster van ECM uit El Salvador. ,,Mensen hebben overal een antwoord op vanuit de dogma's van hun traditie. Soms denk ik wel eens: het zit in hun DNA.''
Schaapskleren
Voor het gros van de zendingswerkers is het geen optie hun werk vanuit de Rooms-Katholieke Kerk te beginnen, hoewel ze weten dat het verlaten van die kerk doorgaans grote sociale en familiale gevolgen heeft. Ook daar heeft de traditie een muur gebouwd. ,,Ze zouden ons beschuldigen een wolf in schaapskleren te zijn'', zegt Francis Arjona, directeur van ECM Spanje. ,,En samenwerken is ook moeilijk, want we prediken niet precies hetzelfde evangelie. Hier is geen oecumene zoals in Noord-Europa, want zij zijn de sterken en wij de zwakken. Wij zijn niets.''
Door de 'hardheid van de zendingsgrond' keren sommige zendelingen gefrustreerd huiswaarts. Een eenvoudige aanpak ligt niet voor het grijpen. Toch zien zendingswerkers één manier om tradities week te maken en harten te openen: daden.
Aan woorden geen gebrek, zegt Arjona, maar ,,nu hebben we transparantie in ons leven nodig. We hebben christenen nodig die elke dag christelijk leven. Dat is postmodern: laat het zien.''
Daarvoor moet de kerk volgens Memory kijken hoe ze de echte nood tegemoet kan treden. ,,We moeten niet te ver vooruit kijken, al moet je je ogen op de horizon gericht houden. Maar we kunnen wel zien wat er over de heuvel aan komt stormen en dat zijn mentale ziektes. Er zijn in een jaar veertig miljoen pakketten antidepressiva verkocht. Dat is de echte nood, daar raak je een zenuw. Mensen zijn bang voor de toekomst. Ze hebben hoop nodig. Daarom moeten wij het evangelie brengen.'' Katholicisme volledig verstrengeld met cultuur en identiteit
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
RSS