Op een regionale staatstelevisiezender in Stary Oskol, driehonderd kilometer ten zuiden van Moskou, is de afgelopen weken herhaaldelijk een preek van de hoogste Russisch-Orthodoxe geestelijke van de stad, Aleksei Zorin, uitgezonden.

Zijn thema: protestantse ketters.

Zijn boodschap: ,,Wij beklagen degenen die dwalen: de Jehovah's-getuigen, de baptisten, de evangelischen, de pentecostals en de vele anderen die Christus' mantel als bandieten in stukken snijden. Zij zijn als de soldaten die Christus gekruisigd hebben, die zijn heilige kleed aan stukken scheurden.''

Het is een exemplarisch voorbeeld voor de positie van protestantse groeperingen in Rusland. Wat het communisme niet lukte - in de tijd van de Sovjet-Unie bloeiden immers allerlei illegale protestantse en evangelische groeperingen, met name in Zuid-Rusland - is de regering-Putin de afgelopen jaren wel gelukt: het aantal protestanten in Rusland daalt. De Russisch-Orthodoxe Kerk blijkt in de 'strijd tegen sekten' een effectiever wapen te zijn dan de atheïstische communistische leer.

In een diepgravend artikel doet de Amerikaanse krant The New York Times verslag van de innige banden tussen de staat en de onofficiële staatskerk. Volgens de krant heeft Putin de afgelopen jaren op sleutelposities in de Russisch-Orthodoxe Kerk stromannen laten benoemen, en daarmee de kerk voor zijn eigen, politieke karretje gespannen. ,,De nauwe band tussen de overheid en de kerk is karakteristiek voor Putins politiek: een innige omhelzing, waarbij beide partijen in harmonie bewegen.''

De band tussen kerk en staat is voor elke Rus duidelijk: Putin verschijnt geregeld met kerkleider patriarch Aleksei II op de staatstelevisie. Afgelopen week nog accepteerde de in mei aftredende president dankbaar een uitnodiging het Orthodoxe paasfeest in zijn kerk te komen meevieren.

Doel van de staat in deze tango: nationalisme kweken. Uit onderzoeken blijkt namelijk dat een meerderheid van de Russen de Orthodoxe Kerk ziet als onlosmakelijk deel van de Russische identiteit. Zag in 2003 nog 59 procent van de Russen zichzelf als 'Russisch-orthodox', dat is in vijf jaar gestegen naar 71 procent.

Doel van de kerk: de kerkgang bevorderen. Want van de gestegen betrokkenheid in de opvattingen van de Russen is in de kerken nog weinig te merken. De gemiddelde Rus bezoekt slechts zelden een dienst.

Succes
En dan steekt het als blijkt dat baptisten, Jehovah's Getuigen en andere kleine groeperingen wel met enig succes Russen blijken te bereiken met hun boodschap.

Zowel overheidsorganen als Orthodoxe kerkleiders benadrukken telkens weer dat veel protestantse groeperingen hun basis hebben in de Verenigde Staten, en dus westers - lees: niet-Russisch - zijn.

Met name in het zuiden van Rusland treedt de overheid steeds strenger op tegen protestantse groeperingen, die consequent als 'sekten' worden aangeduid. Deze gevoelens worden vaak aangewakkerd door plaatselijke Russisch-orthodoxe geestelijken.

In Stary Oskol is hierdoor volgens The New York Times inmiddels sprake van regelrechte geloofsvervolging. De Jehovah's Getuigen, de baptisten en de lutheranen; allemaal kregen zij de geheime dienst op bezoek en werden zij geprest hun activiteiten te staken.

Ook de nieuw gestichte methodistenkerk, die bijeenkwam in de woonkamer van de voorganger, werd door de Russische geheime dienst gelabeld als sekte, en vervolgens verboden. Voorganger Vladimir Pakhomov probeerde zijn gemeente officieel te registreren bij de overheid - een vereiste voor elke religieuze groepering - maar kreeg nul op het rekest. Hij ging in beroep bij de rechter, en verloor ook dit. Hij heeft naar eigen zeggen van de geheime dienst te horen gekregen dat hij al gearresteerd kan worden wegens illegale praktijken als hij maar met een kind uit de straat over een kinderkamp van zijn kerk spreekt. ,,Ze maken ons tot melaatsen, met als doel mensen af te schrikken'', aldus Pakhomov. ,,Er wordt een klimaat gecreëerd van: 'dit is niet van ons, het is Amerikaans, het is vreemd'. En omdat het vreemd is kunnen we er niets goed van verwachten. Het is pure onwetendheid.''

Woordvoerder Yuri Romashin van de gemeenteraad, zegt dat de methodistenkerk terecht een vergunning is geweigerd. Volgens hem waren er aanwijzingen dat de kerk 'verdachte' activiteiten wilde ontplooien, en de kerkelijke registratie daarvoor als dekmantel wilde gebruiken.

Mikhail Odintsov van de door president Putin zelf ingestelde mensenrechtencommissie in Rusland, zegt echter veel klachten te ontvangen van protestantse groeperingen. ,,Ze moeten zich registreren, opnieuw registeren, hun eigendommen worden afgenomen, ze mogen geen kerken bouwen, mogen bestaande gebouwen niet renoveren en komen in aanraking met de politie. In een zin: problemen, problemen en nog meer problemen.''

Reden hiervoor is volgens hem dat er in Rusland geen enkele organisatie, partij of beweging van betekenis is die opkomt voor de vrijheid van godsdienst.

Reacties