Binnenland
Op zoek naar de ultieme pretentie
Geplaatst: 28 juli 2007 23:17, laatste wijziging: 30 juli 2007 06:35
door Berrit de Lange
Joris Luyendijk is voor de tweede en laatste keer gastheer in VPRO's Zomergasten. Hij was correspondent in het Midden-Oosten en schreef een onverwachte bestseller over de journalistieke manipulatie van het nieuws. ,,Ik hoop een manier te vinden om anders te zijn, me te blijven verwonderen.''
HILVERSUM - De 'boomgrens van bekendheid' is hij inmiddels ruimschoots gepasseerd. Joris Luyendijk (35), schrijver, journalist en presentator. ,,Je komt op een bekendheidsniveau waarop het niet meer uitmaakt of je nou sporter bent of Midden-Oosten correspondent. Je mag ineens over van alles meekletsen.''
De Zomergasten-presentator, oud-correspondent in Caïro, Beiroet en Oost-Jeruzalem, begrijpt wel dat hij inmiddels te boek staat als BN'er, ,,maar het programma draait niet om mij. Het heet Zomergasten, geen Joris Luyendijk TV.'' Zijn gesprek met Linda de Mol op 26 augustus betekent voor Luyendijk het sluitstuk. ,,Twee keer Zomergasten vind ik genoeg. Het voelt ook goed dat ik nu weet: dit is het laatste jaar. Het is net als bij het schrijven van een boek: je moet nooit de beker helemaal leeg willen drinken, anders krijg je buikpijn.''
Ultieme doel
Zijn hoofd op de buis is niet het ultieme levensdoel van de voormalig Midden-Oosten correspondent. ,,Televisie is geen doel op zich. Zomergasten is onbarmhartig: je zit drie uur live op televisie te praten, je kunt niet weg en er zitten een paar honderdduizend mensen te kijken.''
Het doet hem denken aan de kruisgesprekken die hij als Midden-Oosten correspondent voerde in het Journaal. ,,Je staat ergens op een dak, krijgt via een oortje een vraag van de presentator, en je weet dat er 1,2 miljoen mensen kijken. Onder wie veertig mensen die met een opschrijfboekje op de bank zitten te hopen dat jij iets verkeerds zegt over de joden of Palestijnen, zodat ze een fax met een hakenkruis naar het Journaal kunnen sturen. Ik moest na zo'n stand up altijd ontzettend veel drinken om die totale concentratie van die drie minuten kwijt te kunnen.''
Bij nader inzien: ,,Dat televisie niet bevredigend is, klinkt zo negatief. Zo bedoel ik het niet. Échte bevrediging voelde ik als ik als correspondent 's morgens in alle vroegte een taxi nam naar Gaza, daar naar een plek ging waar iets was gebeurd en iets naar boven haalde dat afweek van de gangbare berichtgeving. Kleine details die een verhaal zoveel dichterbij brengen dan de zoveelste politieke beschouwing. Een vrouw die zich realiseert dat ze haar wasmachine moet laten repareren en dan ineens beseft dat ze helemaal geen wasmachine meer heeft omdat haar hele huis onder het puin ligt. Dan ging ik met m'n quotes naar een internetcafé, stuurde mijn bericht door, in het besef dat het twee uur later op de voorpagina zou staan. Dan zat je acht uur lang in een roes die heerlijk was. Je werkt als verslaggever in een oorlogsgebied onder totale hoogspanning, dus dat vergt na afloop ook weer enorm veel drank, om al die spanning weer uit je systeem te halen. Er kwam een moment dat ik bij mezelf dacht: ik moet dit anders gaan doen, of ik moet aanvaarden dat ik dit niet zo heel lang ga doen. Ik deed krant, radio én televisie. Ik besloot om het een tijdje met totale overgave te doen. Alles of niks, en dat werd dus alles.''
Honderdduizend
Hij heeft die avond een etentje met zijn uitgever, om te vieren dat er honderdduizend exemplaren over de toonbank zijn gegaan van zijn boek Het zijn net mensen - Beelden uit het Midden-Oosten. Daarin schetst hij een onthutsend beeld over de berichtgeving rond het Midden-Oosten en hoe die in de westerse media wordt bepaald door manipulatie en censuur, en laat zijn eigen rol daarin bepaald niet buiten schot. Hij had zelf ook niet durven voorspellen dat het een bestseller zou worden. ,,Beeldvorming over het Midden-Oosten, klop daar maar eens mee aan bij een uitgever. Drie keer saai. Ik had ook een prachtig reisboek kunnen schrijven, of een diepontroerend verhaal over mijn ervaringen in vluchtelingenkampen. Vol clichés als: Wat geweldig dat ik hier naar toe mocht en de mensen een stem heb kunnen geven terwijl de regering niks doet. Ik wilde een heel ander verhaal vertellen. Over mijn verbijstering over hoe anders de wereld is dan die mij was voorgespiegeld. Dat correspondentschap heeft mijn hele wereld veranderd.''
Voordeel
Zijn uitstraling van onbevangenheid, bescheiden charme en uitgekiende bravoure, werkt daarbij in zijn voordeel. Dat beseft Luyendijk maar al te goed. ,,Dat is wel mijn favoriete pose. Mijn grootste pretentie is geen pretenties, wat natuurlijk de ultieme pretentie is. Journalisten, politici, beleidsmakers, niemand komt met een verhaal dat overtuigend is. Want als ze dat hadden, snapten ze het. Dus komen ze met bezweringen, in plaats van toe te geven dat ze het eigenlijk ook allemaal niet weten. Van mijn boek zijn nu honderdduizend exemplaren verkocht. Als ik dat publiek zou kunnen vasthouden door om de vier jaar met een boek te komen, levert dat zestigduizend euro per jaar op, bruto, ongeveer het bedrag dat iemand van mijn leeftijd verdient bij de overheid. Het is iets meer werk, en de arbeidsvoorwaarden zijn wat minder - zeg maar geen - maar het kan dus. Iemand die toetreedt tot een bepaalde gemeenschap, die van binnenuit analyseert. Dat is een rol die wel heel goed bij mij past. Ik voel me dan prettig.'' Presentator van Zomergasten is 'de boomgrens van bekendheid' inmiddels voorbij
-----------
Joris Luyendijk
Geboren op 30 december 1971 in Amsterdam
Studeert in 1990 een jaar in Kansas, VS. In Amsterdam volgen studies politicologie, geschiedenis, Arabische en religieuze antropologie.
Vertrok in 1995 naar Caïro, Egypte. Zijn ervaringen verwerkte hij in 1998 in zijn doctoraalscriptie en het boek Een goede man slaat soms zijn vrouw.
1998-2003: Correspondent in het Midden-Oosten, vanuit Caïro, Beiroet en Oost-Jeruzalem.
In 2001 verschijnt zijn boek Een tipje van de sluier, over de islam.
In 2002 wordt hij bekroond met het Gouden Pennetje, de aanmoedigingsprijs voor jonge journalisten. In 2006 verschijnt zijn boek Het zijn net mensen - Beelden uit het Midden-Oosten en presenteert hij het VPRO-interviewprogramma Zomergasten
2007: in het najaar volgen vier afleveringen Wintergasten, gesprekken met buitenlandse kopstukken op locatie.
De Zomergasten-presentator, oud-correspondent in Caïro, Beiroet en Oost-Jeruzalem, begrijpt wel dat hij inmiddels te boek staat als BN'er, ,,maar het programma draait niet om mij. Het heet Zomergasten, geen Joris Luyendijk TV.'' Zijn gesprek met Linda de Mol op 26 augustus betekent voor Luyendijk het sluitstuk. ,,Twee keer Zomergasten vind ik genoeg. Het voelt ook goed dat ik nu weet: dit is het laatste jaar. Het is net als bij het schrijven van een boek: je moet nooit de beker helemaal leeg willen drinken, anders krijg je buikpijn.''
Ultieme doel
Zijn hoofd op de buis is niet het ultieme levensdoel van de voormalig Midden-Oosten correspondent. ,,Televisie is geen doel op zich. Zomergasten is onbarmhartig: je zit drie uur live op televisie te praten, je kunt niet weg en er zitten een paar honderdduizend mensen te kijken.''
Het doet hem denken aan de kruisgesprekken die hij als Midden-Oosten correspondent voerde in het Journaal. ,,Je staat ergens op een dak, krijgt via een oortje een vraag van de presentator, en je weet dat er 1,2 miljoen mensen kijken. Onder wie veertig mensen die met een opschrijfboekje op de bank zitten te hopen dat jij iets verkeerds zegt over de joden of Palestijnen, zodat ze een fax met een hakenkruis naar het Journaal kunnen sturen. Ik moest na zo'n stand up altijd ontzettend veel drinken om die totale concentratie van die drie minuten kwijt te kunnen.''
Bij nader inzien: ,,Dat televisie niet bevredigend is, klinkt zo negatief. Zo bedoel ik het niet. Échte bevrediging voelde ik als ik als correspondent 's morgens in alle vroegte een taxi nam naar Gaza, daar naar een plek ging waar iets was gebeurd en iets naar boven haalde dat afweek van de gangbare berichtgeving. Kleine details die een verhaal zoveel dichterbij brengen dan de zoveelste politieke beschouwing. Een vrouw die zich realiseert dat ze haar wasmachine moet laten repareren en dan ineens beseft dat ze helemaal geen wasmachine meer heeft omdat haar hele huis onder het puin ligt. Dan ging ik met m'n quotes naar een internetcafé, stuurde mijn bericht door, in het besef dat het twee uur later op de voorpagina zou staan. Dan zat je acht uur lang in een roes die heerlijk was. Je werkt als verslaggever in een oorlogsgebied onder totale hoogspanning, dus dat vergt na afloop ook weer enorm veel drank, om al die spanning weer uit je systeem te halen. Er kwam een moment dat ik bij mezelf dacht: ik moet dit anders gaan doen, of ik moet aanvaarden dat ik dit niet zo heel lang ga doen. Ik deed krant, radio én televisie. Ik besloot om het een tijdje met totale overgave te doen. Alles of niks, en dat werd dus alles.''
Honderdduizend
Hij heeft die avond een etentje met zijn uitgever, om te vieren dat er honderdduizend exemplaren over de toonbank zijn gegaan van zijn boek Het zijn net mensen - Beelden uit het Midden-Oosten. Daarin schetst hij een onthutsend beeld over de berichtgeving rond het Midden-Oosten en hoe die in de westerse media wordt bepaald door manipulatie en censuur, en laat zijn eigen rol daarin bepaald niet buiten schot. Hij had zelf ook niet durven voorspellen dat het een bestseller zou worden. ,,Beeldvorming over het Midden-Oosten, klop daar maar eens mee aan bij een uitgever. Drie keer saai. Ik had ook een prachtig reisboek kunnen schrijven, of een diepontroerend verhaal over mijn ervaringen in vluchtelingenkampen. Vol clichés als: Wat geweldig dat ik hier naar toe mocht en de mensen een stem heb kunnen geven terwijl de regering niks doet. Ik wilde een heel ander verhaal vertellen. Over mijn verbijstering over hoe anders de wereld is dan die mij was voorgespiegeld. Dat correspondentschap heeft mijn hele wereld veranderd.''
Voordeel
Zijn uitstraling van onbevangenheid, bescheiden charme en uitgekiende bravoure, werkt daarbij in zijn voordeel. Dat beseft Luyendijk maar al te goed. ,,Dat is wel mijn favoriete pose. Mijn grootste pretentie is geen pretenties, wat natuurlijk de ultieme pretentie is. Journalisten, politici, beleidsmakers, niemand komt met een verhaal dat overtuigend is. Want als ze dat hadden, snapten ze het. Dus komen ze met bezweringen, in plaats van toe te geven dat ze het eigenlijk ook allemaal niet weten. Van mijn boek zijn nu honderdduizend exemplaren verkocht. Als ik dat publiek zou kunnen vasthouden door om de vier jaar met een boek te komen, levert dat zestigduizend euro per jaar op, bruto, ongeveer het bedrag dat iemand van mijn leeftijd verdient bij de overheid. Het is iets meer werk, en de arbeidsvoorwaarden zijn wat minder - zeg maar geen - maar het kan dus. Iemand die toetreedt tot een bepaalde gemeenschap, die van binnenuit analyseert. Dat is een rol die wel heel goed bij mij past. Ik voel me dan prettig.'' Presentator van Zomergasten is 'de boomgrens van bekendheid' inmiddels voorbij
-----------
Joris Luyendijk
Geboren op 30 december 1971 in Amsterdam
Studeert in 1990 een jaar in Kansas, VS. In Amsterdam volgen studies politicologie, geschiedenis, Arabische en religieuze antropologie.
Vertrok in 1995 naar Caïro, Egypte. Zijn ervaringen verwerkte hij in 1998 in zijn doctoraalscriptie en het boek Een goede man slaat soms zijn vrouw.
1998-2003: Correspondent in het Midden-Oosten, vanuit Caïro, Beiroet en Oost-Jeruzalem.
In 2001 verschijnt zijn boek Een tipje van de sluier, over de islam.
In 2002 wordt hij bekroond met het Gouden Pennetje, de aanmoedigingsprijs voor jonge journalisten. In 2006 verschijnt zijn boek Het zijn net mensen - Beelden uit het Midden-Oosten en presenteert hij het VPRO-interviewprogramma Zomergasten
2007: in het najaar volgen vier afleveringen Wintergasten, gesprekken met buitenlandse kopstukken op locatie.
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
RSS