De context is duidelijk, zei discussieleider ds. Simon van der Lugt, zich baserend op recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). ,,Tweederde van de Nederlanders noemt zich buitenkerkelijk. Onder kerkleden, let wel kerkléden, daalde het kerkbezoek van 67 procent in 1970 tot 38 procent in 2004.'' ,,Waar is de kerk?'', hield hij de drie forumleden voor. Ds. Ton de Ruiter, missionair predikant in Enkhuizen, stamelde dat het in elk geval goed mis is met de kerk, omdat ze opvalt door afwezigheid. ,,De kerk is hier, en dat kan dan ieder op zijn eigen plek invullen'', reageerde missioloog drs. Kees Haak een stuk optimistischer. Maar jongerenwerker en veelgevraagd spreker Arie de Rover temperde dat vervolgens weer: ,,De kerk is aan het vergaderen'', om er aan toe te voegen dat hij beschaamd en verdrietig wordt, als hij ziet waar de kerk zijn tijd en energie in steekt.

'Kerk, waar ben je?', luidde de titel van het zaterdag in Amersfoort gehouden visiecongres van de Deputaten Toerusting Evangeliserende Gemeente (DTEG) in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Doel was stil te staan bij de vraag wat gedaan kan worden aan de spanning die optreedt tussen het hebben van een visie om missionair gemeente te zijn en de bestaande - en vaak weerbarstige - praktijk.

De christelijk-gereformeerde evangelist Stefan Paas, die in verschillende boeken uitvoerig stil heeft gestaan bij dit spanningsveld, hield de 250 aanwezige vrijgemaakt-gereformeerden voor dat de komst van zo'n honderd buitenkerkelijken per jaar naar kerken binnen zijn kerkverband voor het grote deel op het conto van enkele gemeenten is toe te schrijven: Hoofddorp, Zwolle, Rotterdam, Haren en Groningen, zo somde Paas op. ,,Het gaat om een paar gemeenten, maar er komen er wel bij. Er is sprake van een olievlekwerking.''

Opvallend is dat deze groeiende gemeenten, sommige nieuw gesticht, zich concentreerden op de vraag 'hoe krijgen we mensen' in plaats van 'hoe houden we mensen vast', vertelde Paas. ,,Dat maakt een groot verschil. Bij gemeenten die langer bestaan gaat het zwaartepunt naar binnen liggen.'' Dat is volgens hem enerzijds begrijpelijk, anderzijds doet het wel onrecht aan 'zoekers'. ,,Want buitenkerkelijken hangen niet aan de telefoon of schrijven geen brieven naar de kerkenraad.''

Waarom zijn toetreders zo belangrijk? ,,Ze veranderen ook de kerken, de kerken hebben ze nodig.'' Paas haalde de gelijkenis van de verloren zoon aan, of eigenlijk de gelijkenis van de twee verloren zonen. Toen de jongste zoon terugkeerde en 'Vader' zei, stond de oudste voor het eerst stil bij de vraag welke relatie hij eigenlijk met God had. Blijkbaar was het nodig dat hij bij die vraag bepaald werd, stelde Paas.

Toch had Johan Timmer daar in zijn workshop 'Alleen het schip zal vergaan kritiek' op. Timmer is werkzaam bij de IZB, vereniging voor zending in Nederland, die actief is binnen de Protestantse Kerk. Volgens hem denkt Paas te exclusief, te zeer vanuit de gedachte dat het heil via de kerk bemiddeld wordt. ,,Er zit de gedachte achter van: kom bij ons, dan is het goed. Alsof je met een soort 'heiden-bloedtransfusie' de kerk beter kunt maken. Ik vind dat toch een vorm van koloniaal denken.''

Timmer keerde het radicaal om: de kerk is het enige instituut dat er is voor zijn niet-leden, zo citeerde hij de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer. En hoe ziet zo'n niet-lid eruit? Hij is wel spiritueel, kent weinig of geen oude vooroordelen over geloof en kerk, maar is niet bereid tot toewijding en trouw. ,,Ze willen wel geloven, maar niet op onze condities.'' Ze zullen, voegde Timmer er in een adem aan toe, dus niet van plan zijn ooit lid van een christelijke gemeente te worden. Dus moet de kerk hen opzoeken in hun eigen omgeving, vond hij. Doel moet dan zijn alleen het evangelie te verkondigen, nieuwgelovigen zullen zelf een geloofsgemeenschap gaan vormen die bij hen past.

In de praktijk wringt het volgens hem omdat de kerk geneigd is de nieuwgelovigen die ruimte niet te geven. ,,De kerk is er vooral op gericht zichzelf te behouden, waardoor een gigantische kloof ontstaat tussen onze 'tijdgenoten' en de kerk. Daarbij verbeelden we ons dan ook nog dat we God aan onze kant hebben.'' De werkelijkheid is volgens hem dat ,,God en de wereld veel meer met elkaar hebben dan wij voor mogelijk houden.'' Zo komen er mensen tot geloof zonder tussenkomt van de kerk, via dromen of visioenen, ,,en niet overkomt niet alleen moslims''.

Volgens Timmer moet de kerk hetzelfde doen als Jezus heeft gedaan: zichzelf geven aan de mensheid door hen op te zoeken daar waar ze zijn. Dat kan het einde van het instituut kerk betekenen, maar is dat erg? Alleen het schip zal vergaan, zoals bij Paulus op weg naar Rome het geval was, maar de opvarenden zullen aankomen. ,,Ik denk ook aan China. Daar heeft Mao Ze Dong de kerk vrij letterlijk de nek omgedraaid. Maar Mao is dood en de kerk is gegroeid van twintig naar honderd miljoen. Dat maakt mij nieuwsgierig.''

Hoe geeft Timmer bij de IZB vorm aan zijn ideeën over evangelisatie, wilde een deelnemer aan de workshop weten. ,,Ik spoor mensen op die er geschikt voor zijn om met het evangelie de wijk in te gaan, ik rust ze toe en zet ze vrij van de kerk, wat voor henzelf vaak bevrijdend werkt. Tegelijk brengt dat in de kerk wel wat teweeg. Ho, wat gaat Jansen doen, wordt dan gevraagd. Nou, zeg ik dan, die gaat mensen redden!''

Waardeer

Reacties

---