De Zuiderzeestraatweg tussen Wezep en de Oude IJsselbrug leek tijdens de winter van 1944/45 op de Kalverstraat in sinterklaastijd; zo druk was het. Alleen was het armoe troef, aldus het gistermiddag verschenen Oorlogswinter Hongerwinter, een gidsje van twintig pagina's waarmee een route van 35 kilometer kan worden gefietst in Zwolle en omgeving.

De 'hongertrekkers' op het laatst van de oorlog; dat was een lange stoet van vrouwen, tieners en oudere mannen, die fietsend (op houten banden), lopend of met handkarren, bakfietsen of kinderwagens dagenlang van huis waren in de hoop op een beetje voedsel.

Vorig jaar april, op een symposium in Zwolle over 'Herdenken en verwerken', was er een workshop aan die hongertochten gewijd. CDA-gemeenteraadslid Alet Boukes-Okkes luisterde naar het verhaal van workshopleider Arie Slob. Ze wist niet dat in een periode van zes maanden maar liefst 200.000 mensen de IJsselbrug bij Zwolle zijn overgestoken om in het oosten van het land voedsel te halen. Ze schrok van het grote aantal mensen dat tijdens die trektochten van uitputting omkwam: 22.000 mensen. Als bestuurslid van het Historisch Centrum Overijssel besloot ze meer aandacht te besteden aan dit volgens haar wat vergeten aspect van de oorlog.

Het historisch centrum stelde een werkgroep Hongertochten in. De eerste activiteit was het aanbrengen van een plaquette op de IJsselbrug, in december vorig jaar. 'Brug tussen angst en hoop' staat erop.

En nu dus de uitgave van een fietsroute, in samenwerking met de regionale VVV. Het eerste exemplaar werd gistermiddag overhandigd aan de Zwolse burgemeester H.J. Meijer.

Jan Terlouw
Het jeugdboek Oorlogswinter van Jan Terlouw vormt een belangrijke leidraad voor de route. Fragmenten uit het boek zijn opgenomen in de routegids. Terlouw schreef ook het voorwoord. Hij zegt: ,,Ik kan me voorstellen dat een trektocht langs plaatsen van herinnering de aangrijpende periode weer dichtbij brengt.'' De schrijver is zeer bekend met de streek. Zijn vader was in de jaren veertig hervormd predikant in Wezep. Als twaalfjarig jongetje zag hij de hongertrekkers voorbij trekken en tegen de avond zoeken naar een overnachtingsplek. Ook het kerkgebouw, slechts verlicht met het flauwe schijnsel van een carbidlampje, bood onderdak aan de vermoeiden. Het gidsje: 'Dominee Terlouw kwam samen met zoon Jan ,s avonds langs om enkele bemoedigende woorden de duisternis in te spreken, naar onzichtbare toehoorders. Zijn woorden werden opgezogen als water in kurkdroge aarde. Nood leert bidden en 'angst is de beste assistent van de prediker', zoals vader Terlouw zijn zoon toevertrouwde. Het heeft grote indruk gemaakt op de tiener Jan Terlouw.''

De IJsselbrug vormde de poort naar het noordoosten van Nederland. Achter die brug lag, aldus Gertrude van Keulen-Wiersma van de VVV, ,,het beloofde land, omdat daar nog eten te vinden was: rogge, tarwe, aardappelen. Maar aan beide kanten stonden mensen - meestal Duitsers - te controleren, want je mocht maar een bepaalde maximale hoeveelheid eten vervoeren.'' Vaak werd het voedsel afgepakt.

Alet Boukes: ,,Er zijn vreselijke dingen gebeurd op die brug. Zo werd mensen de doorgang geweigerd. Er was vaak sprake van willekeur. Maar hoe dan ook: die brug móést je over.''

Volgens W. Groeneveld, voormalig onderduiker in Spoolde, verzonnen sommigen een list om zoveel mogelijk eten over de brug te krijgen: ,,Men zocht een tussenstation dichtbij het Katerveer om een voorraadje voedsel te stallen.''

Bakkers
Dit getuigenverslag is een van de vele in het routeboekje. Uit het gidsje rijst het beeld op van een bevolking, die alles heeft gedaan om de gestage stroom 'hongertrekkers' van hulp te voorzien. Zo konden de westerlingen op de terugweg terecht bij de bakker om van hun rogge brood te laten maken. Bakker Koopman en bakkerij De Hoop (ook een Koopman) draaiden overuren. Het bakken van roggebrood nam twaalf uur in beslag. Het grootste probleem was om de oven warm te houden, want steenkool was er niet meer.

Bakkerij De Hoop in Hattemerbroek bestaat nog steeds. De deelnemer aan de fietstocht kan in het gidsje lezen dat takkenbossen uitkomst boden:,,Om de oven(s) warm te houden moesten de jongens (de zonen van bakker Koopman) om twee uur 's nachts naar de bakkerij om nieuwe takkenbossen toe te voegen.''


Naast de gids, werkt Alet Boukes momenteel nog aan een lesbrief voor de scholen. Ook is een website in de maak.

Reacties (1)

---