EINDHOVEN - Een krappe vergaderzaal van de Jacobuskerk in Eindhoven, een kring van achttien vrijgemaakt-gereformeerden - vooral ambtsdragers - uit Limburg en Brabant, kannen met koffie en een beladen onderwerp: gasten aan het avondmaal. Dat waren de ingrediënten voor een avond lang praten. Soms emotioneel of argwanend, maar ook gemoedelijk en vredig. Soms aarzelend en zoekend, dan weer gedecideerd. Twee ambtsdragers - van wie een predikant - liepen uit onvrede weg. De meningen konden dan ook ver uiteenlopen, maar bleken - of leken - elkaar toch opeens weer dicht te naderen. Tot slot zongen de overgeblevenen gezamenlijk: ,,Dank, mijn Heiland, voor uw lijden, voor uw bittre bange nood.''

Spanning
De bijeenkomst was een initiatief van de vrijgemaakt-gereformeerde classis Noord-Brabant en Limburg. Afgelopen jaren heeft binnen deze classis kerkelijk beleid om gasten in bepaalde omstandigheden aan het avondmaal te nodigen, onrust opgeroepen. Elders in het kerkverband leefden er evenzeer vragen, wat in 2005 leidde tot een synodebesluit waarin een gezamenlijke regeling is vastgesteld.

De bezinningsavond van de classis Noord-Brabant en Limburg zou kunnen uitwijzen of die regeling rust brengt. Ds. Wim van der Schee uit Loenen aan de Vecht was gevraagd zijn visie uiteen te zetten. Het avondmaal is naar zijn aard nooit open, betoogde hij. ,,Dat heeft Christus alleen voor de zijnen ingesteld.'' Hij pleitte daarom ook niet voor een 'open avondmaal', waarbij bezoekers zelf uitmaken of ze mogen aangaan. Maar het ,,nodigingsbeleid'' moet wel ruim genoeg zijn: 'ja, tenzij', en geen 'nee, tenzij'.

Volgens de eigen kerkorde mogen alleen toegelaten worden wie belijdenis van het geloof naar de gereformeerde leer hebben gedaan en godvrezend leven. En ,,zij die uit zusterkerken komen, zullen op grond van een goede attestatie inzake leer en leven toegelaten worden''. Een exegese luidt dat naast deze regel, de kerkenraad natuurlijk een eigen verantwoordelijkheid heeft tegenover gasten.

Model
Eind vorig jaar stelde een synodecommissie vast: ,,Het niet toelaten van gasten is jarenlang voor onze kerken beeldbepalend geweest.'' En: ,,In ons kerkverband was een besloten vorm van avondmaalsviering normaal. De heersende mening was dat je geen avondmaal kunt vieren met mensen uit kerken waarmee wij geen kerkelijke gemeenschap oefenen. Daarmee bedoelden de kerken geen oordeel te geven over het al of niet behouden worden van anderen. We moeten bij die houding ook niet vergeten dat het een uitvloeisel is van het heel serieus nemen van het kerkvergaderend werk van Christus.''

Inmiddels hebben echter ook de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) meer te maken met gasten die avondmaal willen meevieren. ,,Dit is een gevolg van meer openheid'', aldus nog steeds die synodecommissie. ,,Wij kijken anders tegen die gasten aan dan in het verleden.''

Dat geldt voor vrijgemaakten in het bijzonder maar maakt tegelijk deel uit van een bredere kerkelijke ontwikkeling. Althans, de christelijk-gereformeerde evangelisatieconsulent Stefan Paas heeft in zijn boek Werkers van het laatste uur ook een wijziging van kerkmodel gesignaleerd. Het model van een gesloten verzameling met weinig grensverkeer wordt langzamerhand ingewisseld voor het model van een 'middelpuntzoekende verzameling' met veel grensverkeer: mensen bewegen zich, buiten de kerkgrens of erbinnen, in de richting van het middelpunt, het kruis van Christus.

Wim van der Schee kon daar donderdagavond naar verwijzen in Eindhoven. ,,Het is veel belangrijker dat iemand echt christen is of wordt, dan dat hij bij ons lid is. Bovendien zijn we ons veel meer op andere mensen, christenen en nog niet christenen gaan richten'', schetste hij.

Tucht
Maar wat dan te doen met gasten uit een ander kerkverband als de gemeente avondmaal viert? De vrijgemaakte synode heeft onlangs uitgesproken dat die gast een aanvaardbare reden moet hebben het avondmaal in de gemeente te vieren, en zijn deelname moet dienstbaar zijn aan de opbouw van het lichaam van Christus. Diegene moet ook in zijn eigen kerk tot het avondmaal zijn toegelaten, niet onder tucht staan, en instemmen met de gereformeerde belijdenis en godvrezend leven. In Eindhoven werd opgemerkt dat met deze regel voor de ene vrijgemaakte gemeente de deur een beetje verder opengaat, terwijl voor de andere de deur een beetje dicht gaat, afhankelijk van de plaatselijke gewoonten.

Van der Schee onderschreef dat niet iedere bezoeker genodigd kan worden. Een gast aan de avondmaalstafel moet een bezoeker zijn ,,met wie wij iets en vooral Iemand gemeen hebben en zij met ons''. ,,En het is dus de plaatselijke kerkenraad die daarover beslist, omdat het over dat concrete avondmaal in die concrete gemeente gaat.'' Hij stelde dat de synode zich met haar nieuwe regeling ten onrechte in de bevoegdheid van de plaatselijke kerkenraad gemengd heeft. Kerkenraden zouden daarom ook niet met de uitspraak akkoord moeten gaan, en deze dus niet moeten ratificeren, zoals dat in kerkordelijke termen heet.

De predikant kritiseerde evenzeer de voorwaarde dat een gast moet instemmen met de gereformeerde belijdenis. Een gereformeerde kerk heeft volgens hem niet de bevoegdheid een christen te weigeren die wél voldoet aan de voorwaarden in het gereformeerde avondmaalsformulier, maar de gereformeerde belijdenis niet helemaal onderschrijft. ,,In het klassieke avondmaalsformulier horen we genodigd worden wie zijn zonden kent, wie zijn Verlosser kent en wie oprecht Hem wil volgen. Verder is er bij de onderwijzing nog een opmerking over de gemeenschap van het ene brood en de verplichting die dat schept. Maar dat is het ook wel.'' Als dat formulier zo in de dienst uitgesproken wordt, mag een kerkenraad vóór de dienst geen instemming vragen met de gereformeerde belijdenis, aldus Van der Schee. Dan wordt de tafel van Christus volgens hem gedegradeerd ,,tot de tafel van een clubje gereformeerden''.

Lichaam
Even eerder had hij aangegeven dat in dit alles de visie op de kerk meespeelt: wat is de verhouding tussen de eigen kerk en de algemene christelijke kerk waarvan de belijdenis spreekt. Hierin zit een grote spanning, wist hij. ,,We leven als christenen al heel lang met de situatie van een gedeelde kerk. Er bestaat concreet niet meer zoiets als een ene, algemene, christelijke kerk. Er bestaan alleen maar verschillende kerken die het onderling niet eens zijn en niet een zijn, maar wel allemaal lichaam van Christus willen zijn.''

Ds. Robert Roth uit Breda zou een reactie geven op dit betoog. Hij was het deels eens en deels oneens met Van der Schee. Zo vond ook Roth dat in de nieuwe synoderegeling de nodiging ten onrechte beperkt wordt tot degenen die de gereformeerde belijdenis onderschrijven. Want dan ,,wordt van gasten meer gevraagd dan van onze eigen leden''. Roth voerde aan dat deze instemming niet eens gevraagd wordt van degenen die in de kerk belijdenis van hun geloof afleggen. Van hen wordt immers gevraagd te beamen dat ,,de leer van het Oude en Nieuwe Testament, die in de Apostolische Geloofsbelijdenis is samengevat en hier in de christelijke kerk geleerd wordt, de ware en volkomen leer van de verlossing is''.

Toch vond Roth dat kerkenraden wel met de nieuwe landelijke regeling akkoord konden gaan. ,,We zijn als gereformeerde kerken een richting ingeslagen, die verdere doordenking vraagt.'' Dat proces heeft landelijke aansturing nodig, voerde Roth aan. ,,Nu kunnen er tenminste mensen aangaan uit de gereformeerde gezindte. En kan er in alle openheid verder gediscussieerd en nagedacht worden. Dat is winst vergeleken bij de wat verkrampte situatie die eraan vooraf ging.''

Het inslaan van een nieuwe richting, wil niet zeggen dat alle betrokkenen die richting uit willen. Iedereen bedoelt ook niet hetzelfde met die 'nieuwe richting'. Dat werd donderdagavond in Eindhoven bevestigd. Heel verschillende visies op de kerk kwamen boven tafel. Zo sprak een ambtsdrager van 'buitenkerkelijken' als hij doelde op mensen buiten zijn eigen kerk, terwijl een collega-ambtsdrager dat ongepast vond. Ook keuzes in de praktijk bleken uiteen te lopen. De een wilde alleen gasten toelaten aan het avondmaal als zij op weg zijn om lid te worden, de ander vond dat een onaanvaardbare eis. Een deel ging ervan uit dat de synode-regeling bedoeld is voor gasten die langer in de gemeente verblijven en niet voor passanten die eenmalig de gemeente bezoeken. Anderen ontkenden dat in de wandelgangen weer stellig.

De avond zelf verliep uiteindelijk vredig. Toch ligt een conclusie voor de hand: de verandering in kerkvisie in de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) heeft zich niet uitgekristalliseerd; waar die verandering aan het licht komt, worden gemoederen in beweging gebracht. De discussie over gasten aan het avondmaal is niet gesloten.

Reacties