Politiek
Europa was een vrouw
Geplaatst: 02 juni 2006 20:37, laatste wijziging: 02 juni 2006 20:37
door onze redacteur Marc Janssens
BRUSSEL - De EU heeft veel betekend voor de emancipatie van vrouwen. ,,Zonder Europa zou Nederland op het gebied van gelijke rechten nog in het stenen tijdperk leven'', meent PvdA-europarlementariër Emine Bozkurt. Maar de emancipatiedrang schiet door, vinden critici.
Waarom een aparte commissie voor de rechten van de vrouw in het Europees Parlement, vraagt Hans Blokland (ChristenUnie/SGP) zich af. ,,Als we het over zieke mannen hebben, wordt dat in de volksgezondheidscommissie behandeld. Maar zieke vrouwen moeten zonodig in de commissie vrouwenrechten aan de orde komen.'' Ook over de jongste doelstelling van de Europese Commissie dat vrouwen in heel Europa economisch onafhankelijk moeten zijn, is hij kritisch.
Europa was een vrouw, zo stelde europarlementariër Emine Bozkurt onlangs op een bijeenkomst over vrouwenemancipatie fijntjes vast. De PvdA-politica verwees hiermee naar de knappe, mythische prinses, die plotseling door de Griekse oppergod Zeus ontvoerd werd. De persoon die volgens de traditie aan ons continent haar naam gegeven heeft, mag dan een mooie, begerenswaardige vrouw geweest zijn, ze werd wél bruut meegenomen, waarmee de ongelijke rolverdeling zichtbaar werd. Eenzelfde dubbel gevoel heeft Bozkurt bij het onderwerp vrouwenemancipatie in Europa. ,,Natuurlijk heeft de Europese Unie veel betekend voor de rechten van de vrouw. Maar er moet nog steeds veel gebeuren, zowel in de oude als in de nieuwe lidstaten.''
Zelfs een vooruitstrevend land als Nederland is er nog lang niet, stelt Bozkurt. ,,Over het algemeen is de wetgeving bij ons wel goed geregeld, maar in de uitvoering moet nog veel gebeuren. Neem de gelijke beloning van man en vrouw. Europa heeft daar vanaf het begin een grote rol in gespeeld. Dat begon al bij de oprichting van de EU in 1957 met het Verdrag van Rome. In Duitsland kregen vrouwen veel minder betaald dan mannen, terwijl in Frankrijk sprake was van verdergaande gelijkheid. Frankrijk eiste dat elk lidstaat gelijke beloning van mannen en vrouwen zou garanderen. Sinds die tijd heeft ons land een lange weg afgelegd om ongelijke beloning te bestrijden.'' Toch is de gelijke beloning volgens Bozkurt in de praktijk in Nederland nog niet goed geregeld. ,,In 2005 scoren we Europees gezien nog steeds slecht. Alleen Oostenrijk staat lager. En ook in raden van besturen doet ons land het niet goed. Slechts vier procent van de topbestuurders in Nederland is vrouw.''
Ook Bozkurts collega in het Europees Parlement, CDA'er Corien Wortmann-Kool, is blij met wat Europa op het gebied van vrouwenemancipatie heeft bereikt. Maar ook zij vindt dat er nog veel moet gebeuren, vooral in de nieuwe lidstaten. ,,De verschillen binnen Europa zijn door de uitbreiding toegenomen. Oost loopt achter bij West. Dat geldt niet zozeer voor de arbeidsparticipatie van vrouwen, maar meer voor de deelname van vrouwen in gemeenteraden en parlementen. Ook in het Europees Parlement is het percentage vrouwen na de uitbreiding fors minder geworden.'' Volgens Wortmann-Kool heeft dit kleinere aantal vertegenwoordigende vrouwen in de nieuwe lidstaten niet zozeer te maken met de invloed van de Rooms-Katholieke kerk in landen als Polen, maar met het communistische verleden van Oost-Europese landen. ,,Anders zouden er grote verschillen moeten zijn tussen bijvoorbeeld het katholieke Polen en Tsjechië.''
Routekaart
De Europese Commissie heeft onlangs in de zogeheten 'routekaart voor gelijkheid van mannen en vrouwen' haar doelstellingen op het gebied van vrouwenemancipatie voor de periode 2006-2010 aangegeven. Vier prioriteiten heeft de EU: het streven naar gelijke participatie van mannen en vrouwen in besluitvormende organen, het uitbannen van geweld tegen vrouwen, het elimineren van stigmatiserend gedrag en ten slotte het bereiken van economische onafhankelijkheid van mannen en vrouwen.
Over de noodzaak van het uitbannen van geweld tegen vrouwen, waaronder vrouwenhandel, bestaat nauwelijks discussie in Europa. Alle politici vinden dat dit moet worden aangepakt en dat ook de EU hier een taak heeft. Vrouwenhandel en gedwongen prostitutie vormen immers een grensoverschrijdend probleem. Maar de andere prioriteiten roepen meer vragen op. Moet Europa zich er wel mee bemoeien als in Nederland de kinderopvang te duur is? En waarom zou Europa bepalen dat zowel man als vrouw in een huwelijk beiden economisch onafhankelijk dient te zijn? Moeten ze dan niet samen meer werken, waardoor de combinatie van zorgen en werken nog moeilijker wordt?
Hans Blokland (ChristenUnie/SGP) ziet de ontwikkelingen op het gebied van de vrouwenemancipatie kritisch tegemoet. Niet alleen omdat Europa zich beter met echte grensoverschrijdende onderwerpen moet bezighouden, maar ook omdat veel voorstellen zijns inziens vanuit een verkeerde politieke ideologie worden voorgesteld. ,,Natuurlijk zijn er onderwerpen die we Europees moeten aanpakken. Vrouwenhandel bijvoorbeeld, dat een grensoverschrijdend probleem is. En ook de gelijke beloning voor mannen en vrouwen is door Europees ingrijpen in Nederland tot stand gekomen. Maar of de kinderopvang bijvoorbeeld goed geregeld is, is primair de zaak van de lidstaten zelf. Dit soort onderwerpen leidt de aandacht af van zaken die echt door Europa moeten worden behandeld, zoals milieu, energie en transport.'' Op het gebied van arbeid en zorg zijn nu eenmaal verschillen tussen de lidstaten, stelt Blokland. ,,In Duitsland is het bijvoorbeeld ongewoon dat mannen korter dan veertig uur per week werken. Al die verschillen tussen de landen moeten we niet vanuit Europa willen wegnemen.''
Corien Wortmann-Kool erkent dat uiteindelijk de lidstaten zelf verantwoordelijk zijn voor zaken als kinderopvang en de manier waarop mannen en vrouwen zorg en arbeid combineren. ,,We stellen in Europa de gemeenschappelijke doelen vast, maar de landen moeten er zelf voor zorgen hoe ze die halen. Via Europa kunnen we elkaar dan laten zien waar elk afzonderlijk land goed in is. In Nederland werken bijvoorbeeld veel vrouwen deeltijd, maar het aantal uren dat ze werken is nog onder de maat. Goede kinderopvang, zoals dat in andere Europese landen geregeld is, is daarbij cruciaal. Europa kan zo de motor zijn voor het beleid in de afzonderlijke lidstaten.''
Over de doelstelling van de Europese Commissie dat vrouwen en mannen allebei economisch onafhankelijk moeten zijn, is Wortmann-Kool kritischer. ,,Dat deel van de 'routekaart' moeten we nog kritisch bekijken. Economisch gezien hebben we vrouwen op de arbeidsmarkt hard nodig, maar voor het CDA is economische onafhankelijkheid geen dogma. Wij vinden dat vrouwen zelf de vrijheid moeten hebben of ze willen werken of niet. Het is geen verplichting. Maar voor die keuzevrijheid is goede kinderopvang belangrijk.''
Obstakel
Haar PvdA-collega in het e uroparlement, Emine Bozkurt, ziet geen enkele reden om het doel van economische onafhankelijkheid kritisch te bezien. ,,Dat is voor de PvdA heel belangrijk en we zijn daarom blij dat het nu door de Europese Commissie voor het eerst als doelstelling is verwoord. Vrouwen kunnen wel heel veel rechten hebben, maar om die te claimen moeten ze economisch onafhankelijk zijn. Nog steeds zijn, ook in Nederland, vooral vrouwen het slachtoffer van huiselijk geweld. Als zij van hun man willen scheiden, worden zij als eersten door de armoedeval getroffen. Zij moeten het huis uit, krijgen een uitkering en komen bij de voedselbank terecht. Dat levert vaak heel schrijnende situaties op.''
Bozkurt verzet zich tegen de gedachte dat de economische onafhankelijkheid van mannen en vrouwen een obstakel vormt voor het soepel combineren van werk en privé-leven. ,,Dat bijt elkaar niet. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat papa en mama de hele dag van huis zijn. Via zorgverlof en andere maatregelen kan dat worden opgelost. Europa kan vrouwen nooit tegen hun zin de arbeidsmarkt opjagen. Maar we willen wel dat vrouwen meer en langer gaan werken. Dat doen we onder andere door vanuit Europa het ondernemersschap van vrouwen te stimuleren. Vrouwen kunnen dan bijvoorbeeld van huis uit een eigen bedrijf beginnen en zo zorg en arbeid combineren.''
Niet overtuigd
Hans Blokland is echter nog niet overtuigd van de doelstelling van economische onafhankelijkheid van man én vrouw. ,,Wij vinden dat een echtpaar samen bepaalt, hoe ze werk en zorg verdelen. Het verschil zit in wezen in het mensbeeld en de opvatting van huwelijk en gezin. Veel partijen gaan ervan uit dat een vrouw economisch onafhankelijk moet zijn om niet in armoede te vallen voor het geval zij door haar man gedumpt wordt. Dat probleem is natuurlijk reëel, maar het wordt aan de verkeerde kant opgelost. Wij stellen dat de overheid ervoor moet zorgen dat mannen hun vrouwen nooit zonder financiële middelen kunnen achterlaten.''
Er zijn dus ideologische verschillen, maar Blokland vindt vooral dat Europa zich niet te veel met dit onderwerp moet bezighouden. Hij constateert echter dat de vrouwenlobby in Brussel en Straatsburg sterk is. ,,Er zijn mensen die speciaal voor dit onderwerp in het Europees Parlement terechtgekomen zijn.'' Concreet zichtbaar is dit volgens hem in de aparte commissie voor 'de rechten van de vrouw en gender-gelijkheid'. ,,Ik heb nu al driemaal meegemaakt dat er werd gediscussieerd over de vraag of deze commissie wel moest blijven bestaan. Ze wordt niet heel erg hoog aangeslagen in het parlement, maar bij afschaffing zou heel de vrouwenlobby over het parlement heen vallen.''
Van Blokland mag de commissie direct worden afgeschaft. ,,Als we het over zieke mannen hebben, wordt dat in de volksgezondsheidcommissie behandeld. Dat is ook logisch, want daar zitten artsen in die verstand van zaken hebben. Maar zieke vrouwen moeten in de commissie vrouwenrechten aan de orde komen. We houden de commissie wel goed in de gaten. Want het komt geregeld voor dat leden toch weer proberen om via de commissie het recht op vrije abortus in bijvoorbeeld Ierland af te dwingen.''
Corien-Wortmann-Kool, zelf lid van de commissie 'vrouwenrechten', geeft toe ook ,,gemengde gevoelens'' te hebben bij deze commissie. ,,Ze bestaat voor zo'n 95 procent uit vrouwen en sommigen schieten wel heel erg door. Daar voel ik me niet altijd bij thuis. Gelukkig kan ik me wel vinden in de gematigde lijn van het parlement als geheel.''
Ook Bozkurt erkent dat de commissie soms onderwerpen op de agenda wil zetten die er niet toedoen. ,,Dan komen er bijvoorbeeld initiatieven over de vrouw in de visserij. Moet je daar nu echt iets over zeggen, denk ik dan.'' Toch is de commissie met haar aandacht voor de positie van vrouwen in Europa van groot belang, vindt de PvdA'er. ,,Zaken als mensenhandel, vrouwenrechten in Turkije en de armoede onder vrouwen zijn zeer wezenlijk. De EU is een waardegemeenschap en gelijke rechten is een van die waarden. Dit hoort dus tot de kern van Europa.''
Europa was een vrouw, zo stelde europarlementariër Emine Bozkurt onlangs op een bijeenkomst over vrouwenemancipatie fijntjes vast. De PvdA-politica verwees hiermee naar de knappe, mythische prinses, die plotseling door de Griekse oppergod Zeus ontvoerd werd. De persoon die volgens de traditie aan ons continent haar naam gegeven heeft, mag dan een mooie, begerenswaardige vrouw geweest zijn, ze werd wél bruut meegenomen, waarmee de ongelijke rolverdeling zichtbaar werd. Eenzelfde dubbel gevoel heeft Bozkurt bij het onderwerp vrouwenemancipatie in Europa. ,,Natuurlijk heeft de Europese Unie veel betekend voor de rechten van de vrouw. Maar er moet nog steeds veel gebeuren, zowel in de oude als in de nieuwe lidstaten.''
Zelfs een vooruitstrevend land als Nederland is er nog lang niet, stelt Bozkurt. ,,Over het algemeen is de wetgeving bij ons wel goed geregeld, maar in de uitvoering moet nog veel gebeuren. Neem de gelijke beloning van man en vrouw. Europa heeft daar vanaf het begin een grote rol in gespeeld. Dat begon al bij de oprichting van de EU in 1957 met het Verdrag van Rome. In Duitsland kregen vrouwen veel minder betaald dan mannen, terwijl in Frankrijk sprake was van verdergaande gelijkheid. Frankrijk eiste dat elk lidstaat gelijke beloning van mannen en vrouwen zou garanderen. Sinds die tijd heeft ons land een lange weg afgelegd om ongelijke beloning te bestrijden.'' Toch is de gelijke beloning volgens Bozkurt in de praktijk in Nederland nog niet goed geregeld. ,,In 2005 scoren we Europees gezien nog steeds slecht. Alleen Oostenrijk staat lager. En ook in raden van besturen doet ons land het niet goed. Slechts vier procent van de topbestuurders in Nederland is vrouw.''
Ook Bozkurts collega in het Europees Parlement, CDA'er Corien Wortmann-Kool, is blij met wat Europa op het gebied van vrouwenemancipatie heeft bereikt. Maar ook zij vindt dat er nog veel moet gebeuren, vooral in de nieuwe lidstaten. ,,De verschillen binnen Europa zijn door de uitbreiding toegenomen. Oost loopt achter bij West. Dat geldt niet zozeer voor de arbeidsparticipatie van vrouwen, maar meer voor de deelname van vrouwen in gemeenteraden en parlementen. Ook in het Europees Parlement is het percentage vrouwen na de uitbreiding fors minder geworden.'' Volgens Wortmann-Kool heeft dit kleinere aantal vertegenwoordigende vrouwen in de nieuwe lidstaten niet zozeer te maken met de invloed van de Rooms-Katholieke kerk in landen als Polen, maar met het communistische verleden van Oost-Europese landen. ,,Anders zouden er grote verschillen moeten zijn tussen bijvoorbeeld het katholieke Polen en Tsjechië.''
Routekaart
De Europese Commissie heeft onlangs in de zogeheten 'routekaart voor gelijkheid van mannen en vrouwen' haar doelstellingen op het gebied van vrouwenemancipatie voor de periode 2006-2010 aangegeven. Vier prioriteiten heeft de EU: het streven naar gelijke participatie van mannen en vrouwen in besluitvormende organen, het uitbannen van geweld tegen vrouwen, het elimineren van stigmatiserend gedrag en ten slotte het bereiken van economische onafhankelijkheid van mannen en vrouwen.
Over de noodzaak van het uitbannen van geweld tegen vrouwen, waaronder vrouwenhandel, bestaat nauwelijks discussie in Europa. Alle politici vinden dat dit moet worden aangepakt en dat ook de EU hier een taak heeft. Vrouwenhandel en gedwongen prostitutie vormen immers een grensoverschrijdend probleem. Maar de andere prioriteiten roepen meer vragen op. Moet Europa zich er wel mee bemoeien als in Nederland de kinderopvang te duur is? En waarom zou Europa bepalen dat zowel man als vrouw in een huwelijk beiden economisch onafhankelijk dient te zijn? Moeten ze dan niet samen meer werken, waardoor de combinatie van zorgen en werken nog moeilijker wordt?
Hans Blokland (ChristenUnie/SGP) ziet de ontwikkelingen op het gebied van de vrouwenemancipatie kritisch tegemoet. Niet alleen omdat Europa zich beter met echte grensoverschrijdende onderwerpen moet bezighouden, maar ook omdat veel voorstellen zijns inziens vanuit een verkeerde politieke ideologie worden voorgesteld. ,,Natuurlijk zijn er onderwerpen die we Europees moeten aanpakken. Vrouwenhandel bijvoorbeeld, dat een grensoverschrijdend probleem is. En ook de gelijke beloning voor mannen en vrouwen is door Europees ingrijpen in Nederland tot stand gekomen. Maar of de kinderopvang bijvoorbeeld goed geregeld is, is primair de zaak van de lidstaten zelf. Dit soort onderwerpen leidt de aandacht af van zaken die echt door Europa moeten worden behandeld, zoals milieu, energie en transport.'' Op het gebied van arbeid en zorg zijn nu eenmaal verschillen tussen de lidstaten, stelt Blokland. ,,In Duitsland is het bijvoorbeeld ongewoon dat mannen korter dan veertig uur per week werken. Al die verschillen tussen de landen moeten we niet vanuit Europa willen wegnemen.''
Corien Wortmann-Kool erkent dat uiteindelijk de lidstaten zelf verantwoordelijk zijn voor zaken als kinderopvang en de manier waarop mannen en vrouwen zorg en arbeid combineren. ,,We stellen in Europa de gemeenschappelijke doelen vast, maar de landen moeten er zelf voor zorgen hoe ze die halen. Via Europa kunnen we elkaar dan laten zien waar elk afzonderlijk land goed in is. In Nederland werken bijvoorbeeld veel vrouwen deeltijd, maar het aantal uren dat ze werken is nog onder de maat. Goede kinderopvang, zoals dat in andere Europese landen geregeld is, is daarbij cruciaal. Europa kan zo de motor zijn voor het beleid in de afzonderlijke lidstaten.''
Over de doelstelling van de Europese Commissie dat vrouwen en mannen allebei economisch onafhankelijk moeten zijn, is Wortmann-Kool kritischer. ,,Dat deel van de 'routekaart' moeten we nog kritisch bekijken. Economisch gezien hebben we vrouwen op de arbeidsmarkt hard nodig, maar voor het CDA is economische onafhankelijkheid geen dogma. Wij vinden dat vrouwen zelf de vrijheid moeten hebben of ze willen werken of niet. Het is geen verplichting. Maar voor die keuzevrijheid is goede kinderopvang belangrijk.''
Obstakel
Haar PvdA-collega in het e uroparlement, Emine Bozkurt, ziet geen enkele reden om het doel van economische onafhankelijkheid kritisch te bezien. ,,Dat is voor de PvdA heel belangrijk en we zijn daarom blij dat het nu door de Europese Commissie voor het eerst als doelstelling is verwoord. Vrouwen kunnen wel heel veel rechten hebben, maar om die te claimen moeten ze economisch onafhankelijk zijn. Nog steeds zijn, ook in Nederland, vooral vrouwen het slachtoffer van huiselijk geweld. Als zij van hun man willen scheiden, worden zij als eersten door de armoedeval getroffen. Zij moeten het huis uit, krijgen een uitkering en komen bij de voedselbank terecht. Dat levert vaak heel schrijnende situaties op.''
Bozkurt verzet zich tegen de gedachte dat de economische onafhankelijkheid van mannen en vrouwen een obstakel vormt voor het soepel combineren van werk en privé-leven. ,,Dat bijt elkaar niet. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat papa en mama de hele dag van huis zijn. Via zorgverlof en andere maatregelen kan dat worden opgelost. Europa kan vrouwen nooit tegen hun zin de arbeidsmarkt opjagen. Maar we willen wel dat vrouwen meer en langer gaan werken. Dat doen we onder andere door vanuit Europa het ondernemersschap van vrouwen te stimuleren. Vrouwen kunnen dan bijvoorbeeld van huis uit een eigen bedrijf beginnen en zo zorg en arbeid combineren.''
Niet overtuigd
Hans Blokland is echter nog niet overtuigd van de doelstelling van economische onafhankelijkheid van man én vrouw. ,,Wij vinden dat een echtpaar samen bepaalt, hoe ze werk en zorg verdelen. Het verschil zit in wezen in het mensbeeld en de opvatting van huwelijk en gezin. Veel partijen gaan ervan uit dat een vrouw economisch onafhankelijk moet zijn om niet in armoede te vallen voor het geval zij door haar man gedumpt wordt. Dat probleem is natuurlijk reëel, maar het wordt aan de verkeerde kant opgelost. Wij stellen dat de overheid ervoor moet zorgen dat mannen hun vrouwen nooit zonder financiële middelen kunnen achterlaten.''
Er zijn dus ideologische verschillen, maar Blokland vindt vooral dat Europa zich niet te veel met dit onderwerp moet bezighouden. Hij constateert echter dat de vrouwenlobby in Brussel en Straatsburg sterk is. ,,Er zijn mensen die speciaal voor dit onderwerp in het Europees Parlement terechtgekomen zijn.'' Concreet zichtbaar is dit volgens hem in de aparte commissie voor 'de rechten van de vrouw en gender-gelijkheid'. ,,Ik heb nu al driemaal meegemaakt dat er werd gediscussieerd over de vraag of deze commissie wel moest blijven bestaan. Ze wordt niet heel erg hoog aangeslagen in het parlement, maar bij afschaffing zou heel de vrouwenlobby over het parlement heen vallen.''
Van Blokland mag de commissie direct worden afgeschaft. ,,Als we het over zieke mannen hebben, wordt dat in de volksgezondsheidcommissie behandeld. Dat is ook logisch, want daar zitten artsen in die verstand van zaken hebben. Maar zieke vrouwen moeten in de commissie vrouwenrechten aan de orde komen. We houden de commissie wel goed in de gaten. Want het komt geregeld voor dat leden toch weer proberen om via de commissie het recht op vrije abortus in bijvoorbeeld Ierland af te dwingen.''
Corien-Wortmann-Kool, zelf lid van de commissie 'vrouwenrechten', geeft toe ook ,,gemengde gevoelens'' te hebben bij deze commissie. ,,Ze bestaat voor zo'n 95 procent uit vrouwen en sommigen schieten wel heel erg door. Daar voel ik me niet altijd bij thuis. Gelukkig kan ik me wel vinden in de gematigde lijn van het parlement als geheel.''
Ook Bozkurt erkent dat de commissie soms onderwerpen op de agenda wil zetten die er niet toedoen. ,,Dan komen er bijvoorbeeld initiatieven over de vrouw in de visserij. Moet je daar nu echt iets over zeggen, denk ik dan.'' Toch is de commissie met haar aandacht voor de positie van vrouwen in Europa van groot belang, vindt de PvdA'er. ,,Zaken als mensenhandel, vrouwenrechten in Turkije en de armoede onder vrouwen zijn zeer wezenlijk. De EU is een waardegemeenschap en gelijke rechten is een van die waarden. Dit hoort dus tot de kern van Europa.''
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
RSS