Je weet onmiddellijk dat je niet in zomaar een afgelegen Amerikaanse plaats bent beland. Overal zie je onafgebouwde huizen en hoge hekken. Op de achtergrond ligt Mount Canaan, een gebergte van terracottakleurige zandsteen, dat het gevoel van dreigende stilte versterkt. Als de luxaflex een paar centimeter opengaat, voel je de ogen in je rug prikken.

Dit is Colorado City, een dorp op de rand van de Amerikaanse staat Arizona, dat zit vastgegroeid aan zijn zusje Hildale in Utah. Hier wonen mensen die geloven dat ze de goddelijke plicht hebben veelwijverij te bedrijven. Begin vorig eeuw hebben ze zich afgesplitst van de officiële Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen.

In deze Strip van Arizona leven grote polygame gezinnen in een geografisch en geestelijk isolement. Een razzia in 1953 leverde zoveel plaatjes van huilende moeders met kinderen en negatieve reacties op, dat autoriteiten hen decennialang met rust lieten. Ondanks de angst opnieuw te worden beschuldigd van godsdienstvervolging, is justitie in Arizona en Utah zich actiever gaan richten op misdrijven die worden begaan in polygame gemeenschappen.

In Utah zijn sinds eind jaren negentig verschillende mannen voor de rechter gesleept voor bigamie of seks met minderjarigen. In Colorado City zijn profeet Warren Jeffs en acht van zijn naaste volgelingen aangeklaagd voor seksuele misdrijven. Er zijn onderzoeken gestart naar misbruik van publiek geld. ,,De tijden zijn aan het veranderen'', zegt Flora Jessop, voormalig inwoonster van Colorado City en kruisvaarder tegen de sekte.

De VS en Canada tellen zo'n dertigduizend leden van de FLDS, de fundamentalistische afsplitsing van de mormoonse kerk. De sekte ontstond nadat de mormonen in Utah eind negentiende eeuw afstand hadden gedaan van hun polygame overtuigingen. De FLDS houdt vast aan de doctrine van profeet Joseph Smith, dat een man minstens drie echtgenoten nodig heeft voor een glorieuze toegang tot de hemel. De kerkleider wijst de vrouwen toe aan de mannelijke leden. Zij horen volledig onderdanig te zijn.

Vlucht

Jessop (36) komt uit een gezin van 26 kinderen. Haar vader was getrouwd met zowel haar moeder als de jongere zus van haar moeder. Twintig jaar geleden vluchtte Flora met hulp van haar neef, aan wie ze was uitgehuwelijkt. ,,Ik ben hem nog steeds dankbaar dat hij me heeft laten gaan. Hij is ook weggegaan en heeft een erg moeilijk leven gehad.''

Ze heeft zestien kinderen en volwassenen geholpen te vluchten uit de sekte. Honderden anderen heeft ze bijgestaan met advies of geld.

Alcohol- en drugsmisbruik is een groot probleem voor weggelopen of uitgestoten leden, zegt Jessop. ,,Veel kinderen in de gemeenschap worden grootgebracht met medicijnen en zijn eigenlijk verslaafd. Ik heb mezelf ook bijna te gronde gericht met cocaïne. Ik zag laatst foto's die waren gemaakt vlak na mijn vlucht. Ik had een opgezwollen gezicht en aan mijn ogen was te zien dat ik hevig onder de pillen zat.''

Jessop had vanaf haar dertiende geprobeerd weg te komen uit Colorado City. Volgens de activiste worden kinderen in polygame gezinnen regelmatig mishandeld door andere echtgenotes en is incest heel gewoon. ,,De vader geeft onderricht in echtelijke taken, inclusief het seksuele aspect. Ja, dat is mij ook overkomen en al mijn zussen. Ik vocht terug, ik wist in mijn hart dat dit niet klopte. Ik was bereid de hemel in te ruilen voor de hel.''

Colorado City-Hildale is met acht- tot tienduizend inwoners de grootste polygame gemeenschap in de VS. Ook in Canada, Colorado en Texas bestaan nederzettingen. De YFZ-ranch (wat staat voor Yearning for Zion, verlangen naar het beloofde land) in Texas lijkt het nieuwe hoofdkwartier van de sekte te worden. Het is opgezet als een soort fort met een grote tempel.

Misbruik

Het is onduidelijk of kerkleider Warren Jeffs (50), die tot vorig jaar in Colorado City woonde, zich in Texas bevindt. Jeffs werd in juni 2005 in staat van beschuldiging gesteld vanwege seksueel misbruik van een minderjarige en het organiseren van een seksuele relatie tussen een man en een minderjarig meisje en wordt nu gezocht door de FBI.

De man die erin slaagde genoeg bewijsmateriaal bij elkaar te krijgen voor de vervolging van Jeffs, is Gary Engels (53). Hij is als speciaal rechercheur naar Colorado City gestuurd om aantijgingen van vrouwenmishandeling, seks met minderjarigen, verwaarlozing van kinderen en steunfraude te onderzoeken.

Engels is gehuisvest in een tijdelijke barak aan de rand van Colorado City, ,,het meest gehate gebouw'' in de hele plaats. Zeggen dat hij geen gemakkelijke taak heeft, is een understatement. In het dorp wordt hij beschouwd als de vijand. ,,Het is hier niet veilig voor mij om te wonen.'' Geen kerklid zal zijn kantoor ooit binnengaan en hij wordt constant in de gaten gehouden.

Polygamie en bigamie zijn verboden in Arizona en Utah. Maar als mannen voor de wet met één vrouw trouwen en verder uitsluitend 'spirituele' huwelijken aangaan, valt er strafrechtelijk weinig tegen te doen, aldus Engels. Het is geen misdrijf als meerdere volwassenen met elkaar samenwonen in een soort commune.

Dit is bovendien wat je noemt een gesloten bolwerk. Het is bijzonder moeilijk slachtoffers te vinden, laat staan ze te laten getuigen. Iedereen heeft wel familieleden die kunnen worden gestraft door profeet Jeffs, die voor zijn volgelingen de vertegenwoordiger is van God op aarde. Engels: ,,Ik dacht toen ik begon, dat ik niet ver zou komen, maar Warren Jeffs heeft met zijn daden de gemeenschap opengebroken.''

Despoot

Warren Jeffs nam de leiding van de kerk in 2002 officieel over van zijn vader Rulon Jeffs, die op 92-jarige leeftijd overleed. Warren heeft zich laten kennen als een despoot én fanaticus, zegt Engels. Mensen mochten hun huizen niet afbouwen, maar moesten hun geld aan hem geven.

Hij excommuniceerde mannelijke leden naar willekeur en wees hun vrouwen en kinderen toe aan andere mannen. Veel jongens zouden zijn uitgestoten om een tekort aan echtgenotes voor de oudere leden te voorkomen.

Engels kreeg tips en hulp, maar de kerkleider wordt tot de dag van vandaag door zijn volgelingen beschermd, zegt hij. ,,Ik denk dat er elke maand bijna een miljoen dollar naar hem wordt gestuurd.''

De voortvluchtige Jeffs sluit nog steeds de spirituele huwelijken van zijn volgelingen. Ook van afstand weet hij met straffe hand te regeren. Engels: ,,Warren jaagt zijn volgelingen doodsangst aan. Hij voorspelt dat het eind van de wereld eraan komt. Alles wat er nu gebeurt, is een beproeving van hun geloof, zegt hij. Hij praat ook over bloedige boetedoening, over bloedvergieten als straf, bijvoorbeeld voor seks buiten het spirituele huwelijk.''

Engels zegt dat niemand hoeft te rekenen op een herhaling van 1953, maar in het dorp wordt rekening gehouden met een razzia en Waco-achtige toestanden. Warren Jeffs is uit op een gewelddadige confrontatie, zegt Jessop, die tegenwoordig in Phoenix woont, getrouwd is en twee kinderen heeft. ,,De laatste keer dat ik er was, twee maanden geleden, hoorde ik dat Jeffs hen heeft verteld dat ze zich moeten bewapenen voor het gevecht. Dat maakt me doodsbenauwd.''

Martelaar

Ook is ze ervan overtuigd dat de problemen in Colorado City niet voorbij zijn met een arrestatie van Warren Jeffs. ,,De mensen zullen hem zien als martelaar. Jeffs heeft zoveel invloed. Het is beangstigend wat je kunt doen als je God kunt gebruiken om mensen te knechten.''

Kerkleden zijn zo bang voor verdoemenis, dat zelfs wie verbannen is, er soms alles voor over heeft om opnieuw te worden opgenomen in de kerk. Ook gevluchte vrouwen blijken het soms niet vol te houden in de buitenwereld. ,,Ik heb een zestienjarig meisje geholpen te vluchten met haar moeder. Later nam de moeder haar mee terug naar huis, toen de eerste vrouw van haar echtgenoot overleed. ,,Ik heb 27 jaar geprobeerd mijn man van me te laten houden. Nu gaat hij mij misschien liefhebben, zei ze voor vertrek. Ik heb hen sindsdien niet meer gezien.''

Geloof in polygamie

Het Boek van Mormon uit 1830, het gezaghebbende boek van de Mormonen-sekte, verbiedt een man meer dan één vrouw te hebben. Maar grondlegger Joseph Smith en zijn opvolger Brigham Young hadden allebei meer vrouwen. Smith kreeg in 1843 een 'openbaring' waarin veelwijverij werd toegestaan. Hij voerde dat onder meer terug op de tijd van de aartsvaders en van David en Salomo in het Oude Testament. Bovendien is het huwelijk in de Mormoonse theologie eeuwig; het blijft ook na de dood in stand en vrouwen kunnen alleen via hun man in de hemel komen. Onder druk van federale wetgeving werd polygamie in 1890 door de officiële 'Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen' verboden. Een afgescheiden groep houdt het leerstuk sindsdien in ere.

Reacties

---