Kerk
Judas als moderne held
Geplaatst: 06 april 2006 22:51, laatste wijziging: 07 april 2006 07:25
door onze redacteur Gerard ter Horst
Nieuws, vers van de pers: 'Het eigen evangelie van de discipel Judas, dat donderdag openbaar wordt gemaakt in Washington, laat een andere Judas zien dan de verrader van Jezus zoals we die kennen uit de Bijbel', meldde persbureau ANP gistermorgen in een bericht - ruim een week voor Pasen.
Nieuws, vorig jaar, eind maart: 'In Zwitserland is een manuscript opgedoken van het zogeheten Evangelie van Judas. In het geschrift, dat vanwege de inhoud tot de gnostiek gerekend wordt, zou Judas niet als verrader maar als held naar voren komen', beschreef het Nederlands Dagblad. Het nieuws werd toen door Het Parool op Stille Zaterdag wereldkundig gemaakt.
De bekendmaking rond Pasen, vorig en dit jaar, valt op. Evenzeer vallen de grote woorden op, die toen en nu gebezigd worden. Toen werd gesteld dat het om een van de vroegste documenten uit het christendom zou gaan, waarmee impliciet werd beweerd dat het Judas-evangelie rechtstreeks zou kunnen concurreren met de bijbelse evangeliën. Nu beweert de Nijmeegse onderzoeker Hans van Oort dat Judas niet langer enkel een verrader kan worden genoemd.
Kortom, het Judas-evangelie is voor christenen explosief materiaal, die de bijbelse canon zou kunnen aantasten.
Het manuscript werd in de jaren zeventig door Egyptische boeren gevonden en belandde via allerlei omzwervingen in 2000 bij een Zwitserse antiekverzamelaar. Het document stamt uit de vierde eeuw na Christus en is de Koptische vertaling van een waarschijnlijk Griekse tekst, die aangeeft het geheime relaas te zijn van een ,,openbaring uitgesproken door Jezus in een tweegesprek met Judas Iscariot''. Uit welk jaar het origineel stamt, is een belangrijke maar moeilijk te beantwoorden vraag. In elk geval was het er al rond 180 na Christus, omdat de bekende kerkvader Irenaeus toen het Judas-evangelie aanhaalde in een geschrift tegen de gnostiek, waartoe het Judas-evangelie door vriend en vijand gerekend wordt.
De gnostiek is een religieuze leer uit het vroege christendom, die door de kerkvaders fel is bestreden. Deze leer stelde dat een ,,verlossend innerlijk weten inzicht geeft in het ware wezen van God, het eigen zelf, en de kosmos'', aldus de Christelijke Encyclopedie. Binnen de gnostiek werd een mythologie ontwikkeld, waarin eigenzinnig met de Bijbel werd omgesprongen: Kaïn werd een voorbeeld, de slang uit het paradijs zou boodschapper van de ware God zijn en zelfs satan werd als schepper afgeschilderd. In dat licht bezien is het niet vreemd dat de rol van Judas als verrader door de gnostici is omgekeerd: hij zou de ware volgeling van Jezus zijn, 'ster' van het evangelie, zo beschrijft het Judas-manuscript.
Daarom noemden enkele nieuwtestamentici vorig jaar in het Nederlands Dagblad de vondst van het manuscript wetenschappelijk gezien belangrijk, maar de informatiewaarde nihil. Het geschrift past precies in het vrij precieze beeld dat al van de gnostiek bestond. Het zal daarom de bijbelse canon niet aantasten, was de inschatting toen. Nieuwtestamenticus prof.dr. Riemer Roukema stelde onder meer dat afgezet tegenover ,,allerlei bizarre gnostische geschriften'' de bijbelse canon juist overtuigender naar voren komt.
Maar, en dat verklaart mede de grote woorden die nu over het Evangelie van Judas klinken, er zijn geleerden die stellen dat in het begin van het christendom er diversiteit was, zonder oorspronkelijke waarheid of criterium. Zij zetten christelijke orthodoxie en gnosticisme op één lijn en suggereren vanuit dat uitgangspunt dat de vondst van het manuscript een ander licht werpt op het ontstaan van het christendom. Deze visie wordt bij een groot publiek aangewakkerd door de populariteit van De Da Vinci Code. Het verklaart actuele krantenkoppen als De kus die Jezus bevrijdde (Trouw) en Verrader of superdiscipel? (De Telegraaf).
Het is een denken dat juist goed past bij het húídige denkklimaat: leer en waarheid zijn pluraal en divers, wie één leer of overtuiging claimt, plaatst zich buiten het debat. Dat denken wordt op het christendom uit de eerste eeuwen geplakt. Er bestaat immers een sterke behoefte afbreuk te doen aan het historisch verantwoorde en door gelovigen aangehangen beeld dat de christelijke leer over Jezus vrij snel uitkristalliseerde en duidelijk omlijnde vormen aannam.
De bekendmaking rond Pasen, vorig en dit jaar, valt op. Evenzeer vallen de grote woorden op, die toen en nu gebezigd worden. Toen werd gesteld dat het om een van de vroegste documenten uit het christendom zou gaan, waarmee impliciet werd beweerd dat het Judas-evangelie rechtstreeks zou kunnen concurreren met de bijbelse evangeliën. Nu beweert de Nijmeegse onderzoeker Hans van Oort dat Judas niet langer enkel een verrader kan worden genoemd.
Kortom, het Judas-evangelie is voor christenen explosief materiaal, die de bijbelse canon zou kunnen aantasten.
Het manuscript werd in de jaren zeventig door Egyptische boeren gevonden en belandde via allerlei omzwervingen in 2000 bij een Zwitserse antiekverzamelaar. Het document stamt uit de vierde eeuw na Christus en is de Koptische vertaling van een waarschijnlijk Griekse tekst, die aangeeft het geheime relaas te zijn van een ,,openbaring uitgesproken door Jezus in een tweegesprek met Judas Iscariot''. Uit welk jaar het origineel stamt, is een belangrijke maar moeilijk te beantwoorden vraag. In elk geval was het er al rond 180 na Christus, omdat de bekende kerkvader Irenaeus toen het Judas-evangelie aanhaalde in een geschrift tegen de gnostiek, waartoe het Judas-evangelie door vriend en vijand gerekend wordt.
De gnostiek is een religieuze leer uit het vroege christendom, die door de kerkvaders fel is bestreden. Deze leer stelde dat een ,,verlossend innerlijk weten inzicht geeft in het ware wezen van God, het eigen zelf, en de kosmos'', aldus de Christelijke Encyclopedie. Binnen de gnostiek werd een mythologie ontwikkeld, waarin eigenzinnig met de Bijbel werd omgesprongen: Kaïn werd een voorbeeld, de slang uit het paradijs zou boodschapper van de ware God zijn en zelfs satan werd als schepper afgeschilderd. In dat licht bezien is het niet vreemd dat de rol van Judas als verrader door de gnostici is omgekeerd: hij zou de ware volgeling van Jezus zijn, 'ster' van het evangelie, zo beschrijft het Judas-manuscript.
Daarom noemden enkele nieuwtestamentici vorig jaar in het Nederlands Dagblad de vondst van het manuscript wetenschappelijk gezien belangrijk, maar de informatiewaarde nihil. Het geschrift past precies in het vrij precieze beeld dat al van de gnostiek bestond. Het zal daarom de bijbelse canon niet aantasten, was de inschatting toen. Nieuwtestamenticus prof.dr. Riemer Roukema stelde onder meer dat afgezet tegenover ,,allerlei bizarre gnostische geschriften'' de bijbelse canon juist overtuigender naar voren komt.
Maar, en dat verklaart mede de grote woorden die nu over het Evangelie van Judas klinken, er zijn geleerden die stellen dat in het begin van het christendom er diversiteit was, zonder oorspronkelijke waarheid of criterium. Zij zetten christelijke orthodoxie en gnosticisme op één lijn en suggereren vanuit dat uitgangspunt dat de vondst van het manuscript een ander licht werpt op het ontstaan van het christendom. Deze visie wordt bij een groot publiek aangewakkerd door de populariteit van De Da Vinci Code. Het verklaart actuele krantenkoppen als De kus die Jezus bevrijdde (Trouw) en Verrader of superdiscipel? (De Telegraaf).
Het is een denken dat juist goed past bij het húídige denkklimaat: leer en waarheid zijn pluraal en divers, wie één leer of overtuiging claimt, plaatst zich buiten het debat. Dat denken wordt op het christendom uit de eerste eeuwen geplakt. Er bestaat immers een sterke behoefte afbreuk te doen aan het historisch verantwoorde en door gelovigen aangehangen beeld dat de christelijke leer over Jezus vrij snel uitkristalliseerde en duidelijk omlijnde vormen aannam.
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
RSS