Kerk
Een kerk mag niet rijk zijn
Geplaatst: 02 oktober 2003 10:39, laatste wijziging: 02 oktober 2003 10:39
door onze redacteur Wim Houtman
UTRECHT - Wel bewonderend, maar toch ook ongemakkelijk struinde dr. ir. J. van der Graaf eergisteren rond op de tentoonstelling Pracht en praal van de paus, in het Catharijneconvent in Utrecht. Hij zag de rijk met goud bezette tiara's, waarmee pausen tot en met Johannes XXIII werden gekroond.
Pas had hij ook een boek over Michelangelo gelezen. De toenmalige paus vond het wel mooi, wat hij van de Sixtijnse Kapel had gemaakt, maar hij miste één ding: goud.
Wat is dat toch?, vroeg Van der Graaf 's avonds aan Antoine Bodar. ,,Hoe kon die pracht en praal ingang vinden in de kerk?'' Bodar wist een antwoord. ,,Dat is terug te voeren op Dionysius de Areopagiet, uit de vijfde eeuw. Zijn boeken hebben veel invloed gehad op het schoonheidsbegrip van de Middeleeuwen. Bij hem verwijst goud naar de hemel. Daarom hebben zoveel middeleeuwse schilderingen een achtergrond van goud.''
De twee troffen elkaar op een debatavond over 'pracht en praal' en Nederlandse soberheid, georganiseerd door een instelling met de naam Tumult. Dat kwam er niet. Van der Graaf, van de Gereformeerde Bond, en Bodar, van de Rooms-Katholieke Kerk, hadden elkaar al na twee minuten gevonden. Ze houden allebei van soberheid met stijl, in kerkbouw en liturgie.
,,'Pracht' is ruimte en stilte, en 'praal' is eenvoud. Less is more'', zei Bodar. ,,De kerk is geen theater'', zei Van der Graaf.
Hij vertelde van de gereformeerden die zich in de vroege negentiende eeuw - ,,helaas'' - afscheidden van de Hervormde Kerk. ,,Die kwamen bijeen in schuren. En toch heerste daar de sfeer van de kerk. Eenvoudig, maar eerbiedig.'' Bodar: ,,Franciscus van Assisi drong daar al op aan. Dankzij hem zijn er veel schuurkerken in Italië. Zo ziet u maar: de verschillende tongvallen van het christendom liggen niet zover uit elkaar.''
Van der Graaf vertelde van een kerk waar iemand in de pauze van een vergadering een asbak op de avondmaalstafel zette. Bodar sloeg in afschuw de handen voor zijn gezicht.
Plebs
Beiden namen het publiek - honderd mensen in de gehoorzaal van het Catharijneconvent - snel voor zich in. ,,Antoine Bodar is plebaan - wilt u nog één keer uitleggen wat dat is?'' vroeg de debatleidster van de avond. ,,Een priester, die zich bezighoudt met het plebs'', was het antwoord. ,,Het plebs sancta welteverstaan, het heilige volk van God.''
,,Mag ik even mijn naam corrigeren'', vroeg Van der Graaf, toen hij enkele malen 'De Graaf' was genoemd. ,,Ik ben niet van adel. Ik ben slechts een lijfeigene: ik heet Van der Graaf.''
Het Catharijneconvent haalde - om te herdenken dat Nederlandse rooms-katholieken 150 jaar geleden weer bisschoppen kregen - pauselijke kunstschatten uit de afgelopen 150 jaar naar Utrecht. ,,Een zwaktebod'', vond Bodar, ,,om zo'n jubileum te vieren met spullen die niemand in Rome mist. Terugkijken op een voltooid verleden tijd.'' Van der Graaf trok een vergelijking met de ruïnes van een kasteel. ,,Historie die niet meer functioneert.''
Pauselijke 'pracht en praal' zijn niet de wereld van Hollanders. Die zijn getekend door de soberheid van het calvinisme. Hun kerken zijn leeg en wit; hun premier eet tussen de middag een broodje en drinkt een glas melk. Hoewel - dachten ze bij het Catharijneconvent en Tumult. Zie recent de exuberante begrafenissen van Fortuyn en van hoofdstedelijke criminelen. Zie het toenemende aantal miljonairs die hun rijkdom etaleren. Is de spreekwoordelijke Nederlandse soberheid voorbij?
Van der Graaf: ,,Het stuitendste programma op televisie vind ik Gert-Jan Dröge. Waar iemand een toastje met kaviaar eet en verkondigt dat zoiets vijfhonderd euro kost. Er is een grote drang in de samenleving om boven je stand te leven.''
Suikeroom
,,Weelde is gedemocratiseerd'', vond een derde deelnemer aan het debat, politiek filosoof Pieter Pekelharing (Universiteit van Amsterdam). ,,In Derde-Wereldsteden zijn kerken en moskeeën de enige oases temidden van vervuiling, armoede en lawaai. Hier is dat niet meer zo. Wij hebben dat ook al bij ons thuis.''
Volgens Pekelharing zit er in materialisme en consumentisme veel 'spiritualiteit'. ,,Mensen verlangen naar verlossing, zingeving, opgetild worden. Van daaruit maken ze hun keuzes in hun koopgedrag.'' Waarop Van der Graaf dacht dat ze het daarmee toch niet zullen halen. ,,Doorgeslagen welvaart maakt niet gelukkig. De mens is aangelegd op gemeenschap met anderen en...'', en dit herhaalde hij nog eens toen de debatleidster hem onderbrak, ,,en ook op gemeenschap met God.''
Bodar vertelde vol schaamte over de Caribische cruise die hij pas op kosten van een 'suikeroom' maakte. ,,Daar waren Amerikanen aan boord die drie keer zo dik waren als ik, en dan legden we aan in Jamaica en Mexico en gingen we de armoede bekijken.'' Van der Graaf: ,,Een kerk mag niet rijk zijn, wil ze een goed getuigenis geven in de wereld.''
Wat is dat toch?, vroeg Van der Graaf 's avonds aan Antoine Bodar. ,,Hoe kon die pracht en praal ingang vinden in de kerk?'' Bodar wist een antwoord. ,,Dat is terug te voeren op Dionysius de Areopagiet, uit de vijfde eeuw. Zijn boeken hebben veel invloed gehad op het schoonheidsbegrip van de Middeleeuwen. Bij hem verwijst goud naar de hemel. Daarom hebben zoveel middeleeuwse schilderingen een achtergrond van goud.''
De twee troffen elkaar op een debatavond over 'pracht en praal' en Nederlandse soberheid, georganiseerd door een instelling met de naam Tumult. Dat kwam er niet. Van der Graaf, van de Gereformeerde Bond, en Bodar, van de Rooms-Katholieke Kerk, hadden elkaar al na twee minuten gevonden. Ze houden allebei van soberheid met stijl, in kerkbouw en liturgie.
,,'Pracht' is ruimte en stilte, en 'praal' is eenvoud. Less is more'', zei Bodar. ,,De kerk is geen theater'', zei Van der Graaf.
Hij vertelde van de gereformeerden die zich in de vroege negentiende eeuw - ,,helaas'' - afscheidden van de Hervormde Kerk. ,,Die kwamen bijeen in schuren. En toch heerste daar de sfeer van de kerk. Eenvoudig, maar eerbiedig.'' Bodar: ,,Franciscus van Assisi drong daar al op aan. Dankzij hem zijn er veel schuurkerken in Italië. Zo ziet u maar: de verschillende tongvallen van het christendom liggen niet zover uit elkaar.''
Van der Graaf vertelde van een kerk waar iemand in de pauze van een vergadering een asbak op de avondmaalstafel zette. Bodar sloeg in afschuw de handen voor zijn gezicht.
Plebs
Beiden namen het publiek - honderd mensen in de gehoorzaal van het Catharijneconvent - snel voor zich in. ,,Antoine Bodar is plebaan - wilt u nog één keer uitleggen wat dat is?'' vroeg de debatleidster van de avond. ,,Een priester, die zich bezighoudt met het plebs'', was het antwoord. ,,Het plebs sancta welteverstaan, het heilige volk van God.''
,,Mag ik even mijn naam corrigeren'', vroeg Van der Graaf, toen hij enkele malen 'De Graaf' was genoemd. ,,Ik ben niet van adel. Ik ben slechts een lijfeigene: ik heet Van der Graaf.''
Het Catharijneconvent haalde - om te herdenken dat Nederlandse rooms-katholieken 150 jaar geleden weer bisschoppen kregen - pauselijke kunstschatten uit de afgelopen 150 jaar naar Utrecht. ,,Een zwaktebod'', vond Bodar, ,,om zo'n jubileum te vieren met spullen die niemand in Rome mist. Terugkijken op een voltooid verleden tijd.'' Van der Graaf trok een vergelijking met de ruïnes van een kasteel. ,,Historie die niet meer functioneert.''
Pauselijke 'pracht en praal' zijn niet de wereld van Hollanders. Die zijn getekend door de soberheid van het calvinisme. Hun kerken zijn leeg en wit; hun premier eet tussen de middag een broodje en drinkt een glas melk. Hoewel - dachten ze bij het Catharijneconvent en Tumult. Zie recent de exuberante begrafenissen van Fortuyn en van hoofdstedelijke criminelen. Zie het toenemende aantal miljonairs die hun rijkdom etaleren. Is de spreekwoordelijke Nederlandse soberheid voorbij?
Van der Graaf: ,,Het stuitendste programma op televisie vind ik Gert-Jan Dröge. Waar iemand een toastje met kaviaar eet en verkondigt dat zoiets vijfhonderd euro kost. Er is een grote drang in de samenleving om boven je stand te leven.''
Suikeroom
,,Weelde is gedemocratiseerd'', vond een derde deelnemer aan het debat, politiek filosoof Pieter Pekelharing (Universiteit van Amsterdam). ,,In Derde-Wereldsteden zijn kerken en moskeeën de enige oases temidden van vervuiling, armoede en lawaai. Hier is dat niet meer zo. Wij hebben dat ook al bij ons thuis.''
Volgens Pekelharing zit er in materialisme en consumentisme veel 'spiritualiteit'. ,,Mensen verlangen naar verlossing, zingeving, opgetild worden. Van daaruit maken ze hun keuzes in hun koopgedrag.'' Waarop Van der Graaf dacht dat ze het daarmee toch niet zullen halen. ,,Doorgeslagen welvaart maakt niet gelukkig. De mens is aangelegd op gemeenschap met anderen en...'', en dit herhaalde hij nog eens toen de debatleidster hem onderbrak, ,,en ook op gemeenschap met God.''
Bodar vertelde vol schaamte over de Caribische cruise die hij pas op kosten van een 'suikeroom' maakte. ,,Daar waren Amerikanen aan boord die drie keer zo dik waren als ik, en dan legden we aan in Jamaica en Mexico en gingen we de armoede bekijken.'' Van der Graaf: ,,Een kerk mag niet rijk zijn, wil ze een goed getuigenis geven in de wereld.''
Reageren
Indien u geregistreerd bent, kunt u hieronder reageren op het artikel. Hiertoe dient u in te loggen. Dit inloggen is mogelijk na een eenmalige registratie.
RSS